Koenders prijst WRR, maar ziet weinig in nieuwe organisatie

Ontwikkelingssamenwerking moet op de schop, maar wordt niet afgeschoten. De sector haalt opgelucht adem. Het WRR-rapport over de hulp geeft nieuw elan.

De kans dat Nederland een nieuwe ontwikkelingsorganisatie krijgt onder de naam NLAID, in navolging van het Amerikaanse USAID of het Britse UKAID, is minimaal. Dat voorstel van de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) zal hoogstwaarschijnlijk niet door het kabinet Balkenende overgenomen worden.

Dat blijkt uit de eerste reactie van minister Bert Koenders (ontwikkelingsamenwerking) op het gisteren aan de regering aangeboden rapport van de WRR, met als titel ’Minder pretentie, meer ambitie’.

De WRR ziet de nieuwe organisatie als een antwoord op de vele elkaar beconcurrerende niet-aan-overheden gebonden organisaties die zich richten op ontwikkelingslanden. NLAID zou tevens de remedie moeten zijn voor het gebrek aan historisch geheugen en deskundigheid bij de ambassades.

De WRR vindt dat het huidige stelsel, waarbij Nederlandse organisaties overheidsgeld besteden in ontwikkelingslanden, aan het einde van zijn levenscyclus is gekomen. Die organisaties – en dan gaat het in de praktijk over organisaties als Oxfam Novib, Icco en Cordaid – moeten door specialisatie en concentratie hun eigen waarde opbouwen en niet langer meer als doorgeefluik fungeren voor Nederlands hulpgeld.

Koenders schoot NLAID niet in een keer af, maar liet duidelijk doorschemeren dat dit advies van de WRR niet zonder problemen is. Volgens de minister is in het verleden vaak een discussie gevoerd of Nederland niet een dienst als USAID zou moeten oprichten. Hij bestreed het nut met een verwijzing naar het flexibele Nederlandse systeem, waarvoor in het buitenland veel belangsteling is. Aan een nieuwe bureaucratie had hij weinig behoefte. Dat wil niet zeggen dat hij het gebrek aan opbouw van deskundigheid op de ambassades geen probleem vindt. Hij is juist bezig de kennis in het eigen apparaat te vergroten.

Het rapport van de WRR is door velen in de sector met enige opluchting ontvangen. De raad stelt dat de kille discussie over de effecten van de hulp een zinloze exercitie is. Ontwikkeling is een te complexe materie om eenvoudig aan te duiden wat helpt en wat niet. Wel moet volgens de raad ontwikkelingssamenwerking niet langer meer gedefinieerd worden als armoedebestrijding. Als het gaat om ontwikkeling kan het heel nuttig zijn je vooral te richten op de opbouw van een middenklasse, waar uiteindelijk de arme groepen uit de samenleving ook baat bij hebben.

De raad adviseert vooral niet meer te denken in sjablonen die goed zijn voor elk ontwikkelingsland. WRR-projectleider Peter van Lieshout hamert erop dat elk land een eigen voorgeschiedenis heeft. Roepen dat een Marshall-plan – waarmee Europa na de Tweede Wereldoorlog werd opgebouwd – voor ontwikkelingslanden een uitkomst is, staat in de ogen van de raad gelijk aan het ontkennen van de eigenheid van problemen in een ontwikkelingsland.

Koenders werd gisteren geadviseerd vooral landenspecifiek plannen te maken. Er zijn geen recepten die overal werken en met geld alleen kun je nergens ter wereld ontwikkeling kopen. Een opinie die Koenders overigens al geruime tijd heeft.

De bewindsman is het in een eerste reactie eens met de raad dat ook benadrukt moet worden dat hulp niet per definitie goed is, of in ieder geval niet schaadt. Bij hulp moet zeer sterk nagedacht worden over de schadelijke gevolgen, zoals ondermijning van de democratie, maar ook de nadelige effecten van hulpverslaving. Dat vraagstuk zou volgens de raad ertoe moeten leiden dat ook het kleinere particuliere initiatief – in Nederland geschat op tussen de 8000 en 15.000 projecten – aan een gedragscode wordt gebonden. Koenders ziet bij die clubs al een behoefte in die richting en heeft weinig zin om vanuit de overheid een code op te leggen.

De eerste reactie van ontwikkelingsorganisaties op het rapport is positief. De WRR haalt geen streep door ontwikkelingshulp maar adviseert vooral een verandering in denken. Dat is voor de sector prettiger dan alle debatten van de laatste jaren waarin hulp hard werd afgeschoten.