'Inval Irak om herhaling 9/11 te voorkomen'

De voormalige Britse premier Tony Blair zei vrijdag tijdens het onderzoek naar de Irak-oorlog dat de aanslagen van 11 september in de Verenigde Staten cruciaal waren in het besluit om Irak binnen te vallen en uiteindelijk om het bewind van Saddam Hoessein omver te werpen.

De sociaaldemocratische ex-premier werd in Londen aan een urenlang verhoor onderworpen door de commissie-Chilcot, die de Britse deelname aan de oorlog in Irak onderzoekt. Het was voor het eerst dat Blair zich in het openbaar moest verantwoorden voor zijn beslissing.

Steun aan VS

Blair zei dat zijn controversiële beslissing om de VS te steunen bij de inval in Irak deels gebaseerd was op de angst dat er aanslagen met massavernietigingswapens zouden volgen die groter en dodelijker zouden zijn dan de aanslagen van 11 september. "Het was onze perceptie dat het risico verschoven was. Als deze figuren, die geïnspireerd waren door religieus fanatisme, dertigduizend mensen konden doden, dan zouden ze dat doen. Vanaf dat moment moest de situatie in Iran, Libië, Noord-Korea, Irak worden aangepakt", aldus Blair.

De vijf leden tellende onderzoekscommissie vroeg Blair ook op welk moment hij exact zijn steun aanbood aan de toenmalige president George Bush. De voormalige Britse ambassadeur in Washington, Christopher Meyer zei tijdens een eerdere zitting van de onderzoekscommissie dat Blair al in 2002 zijn steun aan de VS aanbood, een jaar voordat het Britse parlement de invasie in Irak goedkeurde.

Volgens Blair verplichtte hij zich toen echter alleen om het probleem met Saddam Hoessein op te lossen. Er is in 2002 wel gesproken over militaire acties, maar Blair hield vol dat hij Bush vertelde dat Groot-Brittannië eerst langs diplomatieke weg het conflict wilde oplossen.

Saddam

Blair zei eveneens dat hij niet vastbesloten was om Saddam af te zetten. "Het grootste probleem waren de massavernietigingswapens", aldus Blair. Hij voegde daaraan toe dat 'als het nodig zou zijn, en er geen andere manier zou zijn om deze dreiging aan te pakken, dat ze hem (Saddam, red.) dan zouden afzetten'. Blair meende dat het enthousiasme van de VS en Groot-Brittannië om de dreiging van massavernietigingswapens aan te pakken niet werd gedeeld door andere regeringsleiders.

Volgens de oud-premier was er weliswaar geen direct verband tussen al-Qaeda, verantwoordelijk voor de aanslagen, en het bewind in Irak. Wel bestond het grote risico dat het islamitische terreurnetwerk de massavernietigingswapens van Saddam zou kunnen gebruiken voor toekomstige aanslagen. Een soortgelijke gevaarlijke combinatie dreigt zich volgens Blair nu te ontwikkelen in Iran.

Massavernietigingswapens

Groot-Brittannië en de Verenigde Staten rechtvaardigden hun invasie in maart 2003 in Irak door met ’bewijsmateriaal’ te komen dat zou aantonen dat Saddam over dergelijke massavernietigingswapens beschikte. De Iraakse dictator overtrad hiermee verschillende resoluties van de Verenigde Naties, benadrukte Blair tijdens zijn verhoor.

De Britse en Amerikaanse regeringen zochten zelf geen goedkeuring van de volkerenorganisatie om de oorlog te beginnen. Blair wees vrijdag op de grote verdeeldheid binnen de VN. Hij besloot toch ten strijde te trekken omdat hij uiteindelijk vond dat Saddam een te groot veiligheidsrisico vormde.

Blair getuigde tegenover de commissie dat de toenmalige Amerikaanse president George Bush het zei te begrijpen als Groot-Brittannië niet mee zou doen aan de invasie. Ook zijn er in april 2002 geen geheime afspraken gemaakt tussen Londen en Washington dat Groot-Brittannië sowieso ten strijde zou trekken met de Amerikanen, aldus Blair: „Wat mij beïnvloedde was mijn uiteindelijke oordeel dat Saddam een risico zou blijven.”

Tegenstanders

Veel Britten kregen door het gebrek aan goedkeuring van de VN echter het gevoel dat de invasie illegaal was. Dit gevoel werd versterkt toen westerse troepen en deskundigen in Irak helemaal geen massavernietigingswapens vonden.

Blair gaf tijdens zijn verhoor aan dat niet alleen naar het verleden moet worden gekeken. „Stel dat we niet militair hadden ingegrepen. Stel dat we Saddam en zijn zonen hadden laten zitten, mensen die chemische wapens hebben gebruikt en de dood van meer dan een miljoen mensen hebben veroorzaakt. Wat we weten is dat hij absoluut de intentie en de kennis behield om opnieuw nucleaire en chemische wapens te ontwikkelen zodra de (VN-)inspecteurs weg waren en de sancties waren opgeheven.”

Blair werd bij aankomst in het Londense congrescentrum waar de openbare verhoren plaatsvinden opgewacht door zo'n 150 demonstranten. Blair werd om die reden via een achterdeur het gebouw binnengeloodst. De betogers schreeuwde leuzen als 'Tony achter de tralies' en 'Blair loog - duizenden kwamen om'.

Iran

Blair gebruikte zijn verschijning voor de onderzoekscommissie om te waarschuwen voor de manier waarop het Westen omgaat met het nucleaire programma van Iran. De zorg dat terroristen toegang kunnen krijgen tot massavernietigingswapens is volgens Blair groter geworden, nu Iran tracht kernwapens te maken. "Ik ben door de activiteiten van Iran vandaag nog banger, dan dat ik toen was", aldus Blair. "Een groot deel van de instabiliteit in het Midden-Oosten wordt veroorzaakt door Iran."