Sprekende koppen

Ik geloof dat het de schrijver Roald Dahl was die zei dat-ie niet van baarden hield omdat ze de mensen die ermee uitgerust zijn (mannen, neem ik aan) onbetrouwbaar maken. Mensen met baarden verhullen hun gezicht.

Radovan Karadzic. Ik bekijk de bekende foto’s, eerst die van de Bosnisch-Servische president uit de jaren negentig van de vorige eeuw, dan die van de wonderlijke kabouter Dr. Dabic en vervolgens die van de gevangene van het Joegoslavië-tribunaal. Ik kan me nu wel verbeelden dat ik Karadzic herkend zou hebben achter de aartsvaderlijke baard en de bril van Dr. Dabic, maar feit is dat hij zich jarenlang onherkend door Belgrado kon bewegen. Slim trouwens, in steden valt iedereen altijd minder op. En kennelijk doen de ogen, toch ’de spiegels van de ziel’ en het enige ongecorrigeerde stukje van de oude Karadzic, er toch niet zoveel toe.

Experiment, plak de ogen van Hitler in het gezicht van Gandhi en zie of je hem er nog uithaalt. Moet een fluitje van een cent zijn met de huidige computertechnieken. Ik geloof ook niet dat het kwaad van Hitler in z’n ogen zat of in z’n snorretje, al zal iemand die nu zo’n snorretje cultiveert, zich allicht moeten verantwoorden. Maar je kunt altijd nog zeggen dat je Charlie Chaplin na-aapt. Van sommige foto’s, in het journaal bijvoorbeeld, vermoed je direct, zonder bijgeleverd commentaar, dat ze bij een slechterik of juist een goed mens horen. Zo zitten onze vooroordelen nu eenmaal in elkaar. Fysionomische verwachtingen behoren tot de platste en oppervlakkigste maar ook de sterkste die ik ken. Iemand met blauwe kaken zal sneller aan een gangster doen denken dan iemand met een onschuldig babyface. Een mooie, elegante vrouw doet minder kwaad en verdriet vermoeden dan een onverzorgd type met piekharen en waterige ogen.

Ik denk dat Roald Dahls vooroordeel jegens de bebaarde man veroorzaakt werd door het feit dat hij hem in de verte aan zwervers deed denken. Beschaving betekende voor hem kennelijk ook letterlijk een be’schaafd’, dat wil zeggen geknipt en geschoren, gelaat. Gezichtsbeschaving is overigens bijzonder plaatsbepaald. In het Midden-Oosten ben je geen kerel zonder fikse snor. In streng- islamitische landen vinden ze vrouwen zonder hoofddoekje allicht zondig en hoerig, terwijl wij juist in de war raken van een boerka of een nikab.

Zelf loop ik momenteel met een groot wit pleister op mijn voorhoofd, en ga verder gekleed in blauwe plekken, genezende wondjes en een dikke lip. Ik blijf maar zo veel mogelijk thuis, merk ik, om niet geteld en gewogen te worden. Hoewel ik een heel eerbaar ongeluk heb gehad, vrees ik toch dat mensen me voor een vechtersbaas zullen houden en dan nog eentje die verloren heeft ook. Je gezicht is nu eenmaal je uithangbord, al garandeert het weinig omtrent je innerlijk.

Ik heb me trouwens ook al een week niet geschoren en zie nu dat ik zo’n witte, vlokkige baard begin te krijgen die ik altijd met eenzame oude mannetjes heb geassocieerd. Maar misschien denken de winkelende dames wel: echt een kunstenaar, zo uit zijn atelier de straat op, om even leeftocht te kopen.