’De waarheid kun je niet afdwingen’

De parlementaire onderzoekscommissie kredietcrisis heeft zich in stilte voorbereid. Vandaag begint ze met de openbare verhoren.

Hij zei het al toen de commissie werd ingesteld en hij zegt het nu weer. Als de openbare gesprekken met bankiers, toezichthouders, wetenschappers en politici onvoldoende opleveren, zal Jan de Wit, Tweede Kamerlid voor de SP, alsnog een verzoek doen voor een parlementaire enquête. Dan kan de voorzitter van de onderzoekscommissie naar het financiële stelsel mensen dwingen om te komen en onder ede ondervragen.

De voormalig topman van Fortis, Lippens, komt niet opdagen en ook de IJslandse toezichthouder laat het afweten. Is dat niet reden genoeg om nu al te besluiten tot een parlementaire enquête?

„Dat zou niet helpen. Ze wonen allebei niet in Nederland, dus ook een enquêtecommissie kan ze niet dwingen om te komen. De IJslandse toezichthouder zegt zich niet te willen mengen in een Nederlands onderzoek, Lippens heeft geen reden gegeven voor zijn afwezigheid, maar er viel niet over te praten.

„Het kán een drukmiddel zijn om mensen onder ede te horen, maar je kunt ze nooit dwingen om de waarheid te spreken. Sinds de afgelopen zomer hebben we uitvoerige gesprekken gevoerd met bankiers en toezichthouders.

Op de inhoud en conclusies wil ik niet vooruitlopen, maar dat ze niet onder ede werden gehoord heeft geen problemen opgeleverd. Ik verwacht dat die zich ook niet in de openbare gesprekken zullen voordoen.”

U weet toch niet wat er gezegd zou zijn als ze onder ede zouden zijn gehoord?

„Je weet niet wat iemand onder andere omstandigheden zou hebben gezegd. Dat is een hypothetische vraag. Maar we hebben flink doorgevraagd als het antwoord niet duidelijk was. Dat kun je aan deze commissie wel overlaten. Als het nodig is zullen we zeker alsnog de Tweede Kamer vragen om het een parlementaire enquête te houden.

„Geheimhouding kan in zijn algemeenheid wel een probleem zijn. Toezichthouders hebben nu eenmaal een geheimhoudingsplicht. Maar we zullen de grenzen daarvan opzoeken.”

De komende weken praat u alleen over de periode tot oktober 2008, nog voordat de overheid echt maatregelen nam. Is het in gesprekken niet heel gekunsteld om zo’n cesuur te maken?

„Integendeel, het wordt er juist overzichtelijk door. We spreken eerst over hoe het zo ver heeft kunnen komen, wat de oorzaken zijn van de financiële crisis. Dat willen we eind april, begin mei hebben afgerond. Dan gaan we in het najaar verder met de reactie erop.

„Dan gaat het over het crisismanagement. Hoe valt er te oordelen over de maatregelen die de overheid heeft genomen? De nationalisatie van ABN, de steun aan ING etc? Het gesprek dat we deze week met Gerrit Zalm hebben gaat dus alleen over zijn tijd als minister van financiën, niet over zijn tijd bij de DSB Bank.”