Textiele schatkamer

Liefhebbers van textiel kunnen hun hart ophalen aan duizenden kostuums en accessoires van 7000 jaar geleden tot nu.

Eindelijk hebben de ruim 6000 kledingstukken en textiel van het wetenschappelijke Textile Research Centre (TRC) de ruimte. Initiatiefnemer Gillian Vogelsang-Eastwood streefde al vele jaren naar grotere huisvesting in Leiden voor haar studiecentrum. Haar verzameling is verhuisd en nu meer toegankelijk voor publiek. Ze vormen een letterlijk tastbare bron voor iedereen die serieus en gericht onderzoek wil doen naar oude en nieuwe textiel.

Vogelsang-Eastwood begon ooit haar verzameling met 43 niet-westerse stukken die zij gewoon thuis had. „In samenwerking met de Leidse universiteit gaf ik geld mee aan studenten antropologie die onderzoek gingen doen in verre oorden. Zij kochten voor mij stukken die door de lokale bevolking waren vervaardigd. Ook door schenkingen en aankopen breidde de collectie zich enorm uit.” Het accent van de verzameling ligt op niet-westers textiel, maar ook Nederlandse streekdrachten zijn vertegenwoordigd.

Het TRC heeft jarenlang welwillend onderdak gevonden in het Museum van Volkenkunde in Leiden, maar de toegankelijkheid was daar niet optimaal en het TRC groeide behoorlijk uit haar jas. „Naast een studieruimte en bibliotheek hebben we nu een aparte zaal voor lezingen en workshops en natuurlijk een fraai depot. En ik ben dolblij met de permanente tentoonstellingsruimte waar we voortdurend wisselende onderdelen uit de collectie kunnen tonen. Iedereen kan zo binnenlopen. Maar als je iets specifieks wilt bestuderen is het beter om dat van te voren even aan te vragen.”

Gillian Vogelsang-Eastwood promoveerde twintig jaar geleden op oude weefsels uit Iran en Egypte. Ook de kledingstukken uit het graf van Toetanchamon kennen geen geheimen voor haar. Zij deed uitgebreid onderzoek naar deze textielschat waar sinds de opgraving in 1922 nooit naar was omgekeken. Er kwam een catalogus en haar reconstructies werden in Nederland geëxposeerd. Vervolgens specialiseerde ze zich in de wereldwijde vormgeving, het gebruik en de betekenis van gezicht- en lichaamsluiers.

Onlangs zag een uitgebreid overzichtsboek over dit onderwerp het licht. Gepassioneerd vertelt ze over haar nieuwe liefde: bidkralen uit de hele wereld. „Ik ben vooral geïnteresseerd in ’kleding en identiteit’. Dus de betekenis en de achtergronden die kledingonderdelen en accessoires vertellen. Textiel moet een relatie hebben tot het lichaam. We hebben hier natuurlijk ook wel wat andere textiele dingen, maar de focus ligt vooral dáár.”

De bescheiden openingstentoonstelling over de Kanga, een traditionele katoenen doek die door vrouwen uit Oost-Afrika om heupen en bovenlichaam wordt gewikkeld, laat zien dat zo’n kledingonderdeel uiterst actueel kan zijn. In het midden van een felblauwe lap met twee landkaarten van Afrika prijkt het portret van de Amerikaanse president Obama. Boven zijn hoofd staat: ’Gefeliciteerd Barack Obama’ en eronder: ’Liefde en vrede worden ons door God gegeven’. Dit doek werd vlak na zijn verkiezing gemaakt voor de Keniaanse markt: daar liggen immers zijn wortels.

„Kanga’s hebben altijd een korte tekst in het Swahili waarmee vrouwen boodschappen overbrengen. Dat kunnen bijvoorbeeld algemene volkswijsheden zijn zoals ’Haastige spoed is zelden goed’. Of teksten over liefde, vriendschap en politiek zoals ’Het is mijn keus’ of ’De verliezer klaagt, de winnaar houdt zich stil’.”

De toegang tot de expositie is gratis. Voor het gebruik van de bibliotheek wordt een kleine bijdrage gevraagd. „We draaien voornamelijk op giften en de inzet van enthousiaste vrijwilligers. Activiteiten zoals cursussen, lezingen, verkoop van oude en nieuwe boeken en producten en het uitlenen van stukken brengen wat inkomsten binnen. Op de Oman expositie die nu in de Nieuwe Kerk in Amsterdam staat, zijn verschillende kledingonderdelen van TRC te zien. En als National Geographic een film wil maken over bijvoorbeeld het oude Egypte dan vervaardigen wij daarvoor de kledingstukken.”