Premier toont strijdlust, maar ook een pijnlijk gebrek aan reflectie

Het overheersende beeld dat uit het rapport van de commissie-Davids naar voren komt is dat het eerste kabinet-Balkenende in de kwestie-Irak koste wat kost achter de Amerikanen en Britten is aangelopen, tot en met hun besluit tot oorlog aan toe.

Premier Balkenende verdedigde het besluit tot het geven van politieke steun aan die oorlog gisteren op een strijdlustige wijze, maar hij toonde weinig neiging tot reflectie. Zo stond hij niet stil bij de gevolgen van de oorlog. Het ingrijpen had, zoals hij destijds zelf zei, als hoogste doel de inwoners van Irak vrede en veiligheid te brengen. De situatie in het land is sindsdien nog altijd ver van dat doel verwijderd, een gegeven waarvoor president Bush op de laatste dag van zijn ambtstermijn nog zijn excuus aanbood.

Het is het goede recht van de premier de keuze van destijds te verdedigen, maar dat is wat anders dan de conclusies van Davids wegmeppen zoals hij deed. Het was begrijpelijk dat de ministers van de PvdA daar verbaasd van opkeken. Balkenende had sterker gestaan als zijn eerste kabinet open kaart had gespeeld. Over de motivering van de steun zijn hij en de toenmalige minister van buitenlandse zaken De Hoop Scheffer echter nooit helder en consistent geweest. Dat had tot gevolg dat zij, zoals Davids vaststelde, informatie die niet in het straatje paste aan de Kamer onthielden - een politieke doodzonde.

Terecht maakt de commissie-Davids van het ontbreken van een deugdelijk volkenrechtelijk mandaat voor de inval in Irak een zwaar punt. Per slot van rekening gaat het hier om een beslissing ten oorlog te trekken. Balkenende zei gisteren dat de juridische argumenten niet als enige gewicht in de schaal legden. Ook de internationale politiek telde mee. Dat had sterker geklonken als hij en De Hoop Scheffer de steun niet steeds met een verwijzing naar het volkenrecht hadden verdedigd. Zij meenden dat de weigering van Saddam Hoessein om het bewijs te leveren dat Irak niet beschikte over massavernietigingswapens het ingrijpen van de Amerikanen en Britten afdoende basis bood om in te grijpen.

Ook op dit punt ontbrak het de premier aan reflectie. Juist vanwege het ingrijpende karakter van een oorlog is een volkenrechtelijk deugdelijke rechtvaardiging geboden. Zelfs Bush en Blair onderkenden dat, gezien hun pogingen de wereld te overtuigen van de dreiging die van Saddams wapens zou uitgaan. Balkenende’s strijdlust had daarom meer weg van hardleersheid.