Balkenende botst hard met PvdA over Irak

Premier Jan Peter Balkenende botste dinsdag keihard met coalitiegenoot PvdA nadat hij een aantal cruciale conclusies van de commissie-Davids had bestreden over het besluit de militaire inval in Irak in 2003 politiek te steunen.

De PvdA verzette zich in 2003, vanuit de oppositie, tegen militair ingrijpen in Irak. De commissie-Davids stelde dinsdag dat destijds voor de Amerikanen en de Britten het volkenrechtelijk mandaat ontbrak voor de inval. Nederland verleende uiteindelijk wel politieke steun, geen militaire. Ook concludeerde Davids dat de Tweede Kamer niet volledig is geïnformeerd over het verzoek van de Verenigde Staten om deel te nemen aan militaire voorbereidingen.

Balkenende plaatste dinsdag meteen een aantal kanttekeningen bij het rapport van Davids. Hij weersprak dat het parlement niet goed zou zijn geïnformeerd. Het mandaat voor de inval stond volgens hem daarnaast altijd al ter discussie, maar hij benadrukte dat het toenmalige kabinet de afweging „zuiver en integer” had gemaakt. Bovendien ging het niet alleen om het volkenrecht, maar ook om de internationaal politieke situatie die inhield dat de VS en Groot-Brittannië vast van plan waren Irak aan te vallen.

PvdA-fractievoorzitter Mariëtte Hamer toonde zich, net als de oppositie, onaangenaam verrast door de verklaring van Balkenende. Volgens haar bracht de premier te zeer zijn persoonlijke opvatting naar voren en de visie van het kabinet van ongeveer zeven jaar geleden. Ze eist op zeer korte termijn een nieuwe reactie.

GroenLinks en D66 stelden verbijsterd vast dat Balkenende enkel bezig is zijn eigen stoep schoon te vegen. VVD-leider Mark Rutte sprak van een bizarre situatie en een chaotisch beeld.

In interviews na zijn persconferentie probeerde Balkenende het beeld te corrigeren. Hij erkende dat de PvdA anders in het dossier-Irak „zat en zit” dan het kabinet-Balkenende in 2003. Over de reactie van de coalitiegenoot sprak Balkenende ook met PvdA-leider Wouter Bos. „En hij heeft gelijk dat er een scherp onderscheid is tussen het kabinet toen en nu”, aldus Balkenende.

De 49 conclusies van de commissie-Davids over de besluitvorming om in 2003 politieke steun te geven aan de Amerikaanse inval in Irak zijn bijzonder kritisch. Zo kwam het beleid uit de mouw van één minister, Jaap de Hoop Scheffer, toen net aangetreden op Buitenlandse Zaken. Hij had begin augustus 2002 met een groepje ambtenaren een brainstormsessie van 45 minuten. Zonder overleg met andere bewindspersonen stuurde hij een brief naar de Kamer hierover. De lijn die toen was bedacht, leidde uiteindelijk tot het kabinetsbeleid om de inval in Irak politiek te steunen.

De premier bemoeide zich er aanvankelijk amper mee. Hij deed dat pas na januari 2003, toen De Hoop Scheffer was aangetreden als NAVO-secretaris-generaal. Zijn benoeming staat volgens Davids overigens los van het Nederlandse besluit de inval te steunen.

De inlichtingen- en veiligheidsdiensten AIVD en MIVD hadden weinig tot geen zelfstandig ingewonnen informatie over het Iraakse wapenarsenaal. Ze baseerden zich vooral op rapporten van hun buitenlandse zusterorganisaties en VN-wapeninspecteurs.