’Help Haïti aan een toekomst’

Hulp is hard nodig voor het getroffen Haïti, maar nadenken over hoe je die moet bieden, is zeker zo belangrijk. Bij de opbouw moet het land er beter uitkomen, zegt hoogleraar Thea Hilhorst.

De race tegen de klok is begonnen. Vanuit de hele wereld zijn teams met reddingwerkers, speurhonden, medicijnen, voedsel, drinkwater en materieel naar Haïti vertrokken. Hulporganisaties sturen extra mensen, die in sommige gevallen hun eigen mensen moeten gaan opsporen. Ook uit Nederland vertrokken gisteren reddingsteams met materieel en speurhonden.

„In die eerste fase moet er gewoon en masse hulp worden verleend, met basisgoederen, tenten, voedsel. Het is het soort logistieke operatie waartoe het Internationale Rode Kruis en de VN goed zijn uitgerust”, zegt Thea Hilhorst. De hoogleraar in de humanitaire hulp en wederopbouw van de universiteit van Wageningen maakt duidelijk onderscheid tussen die eerste hulpfase, waarin de chaos overheerst – „zeker met een ramp van deze gigantische omvang” – en alles snel moet gebeuren, en de tweede fase, die van de wederopbouw. „De eerste fase duurt nooit zo lang, doorgaans niet meer dan twee weken. Ook in Sri Lanka werd na de tsunami de noodtoestand na twee weken opgeheven.”

Pas daarna komt de fase van de wederopbouw, met vragen als ’wat moet er gebeuren’, ’wie gaat dat betalen’ en ’wie gaat dat uitvoeren’. Meestal gaat dat gepaard met een donorconferentie. „Voor Haïti”, meent Hilhorst, „geldt meer dan voor andere landen en regio’s dat er hard nagedacht moet worden over hoe dat land beter opgebouwd kan worden dan het er tot nu toe voorstond.” Hoewel ze met de formulering worstelt, kan het volgens haar voor de toekomst van Haïti bepalend zijn. „Kijk, het is afschuwelijk als je al die beelden ziet, en er liggen zoveel mensen onder het puin begraven, maar je kunt wel stellen dat als er geen aardbeving was geweest, Haïti nooit die steun zou hebben gekregen. En daarmee een kans op opbouw.”

Het land heeft zelf nauwelijks enige infrastructuur, maar juist daarom kan het van betekenis zijn dat er al wel een infrastructuur van hulporganisaties bestaat. Hilhorst: „Ze zitten er al, ze kennen de lokale behoeften en ze hebben met elkaar leren samenwerken. Al moet je er ook rekening mee houden dat ze zelf mensen hebben verloren en allereerst hun eigen mensen willen bijstaan.” 

De factor corruptie is doorgaans een niet te vermijden onderdeel van het hulpverleningsproces, zeker ook in Haïti. In de eerste fase valt daar volgens Hilhorst weinig aan te doen. „We zagen het in Sri Lanka. Daar hadden we 3500 dekens geleverd. Ze werden in de winkels verkocht tegen ’winkelprijs’. Het zijn verschijnselen die je voor lief moet nemen.”

Anders ligt dat in de fase van de wederopbouw, vooral als het gaat om de aanbestedingen. Je moet daar zo zorgvuldig mogelijk mee omgaan, maar daarmee roei je de de corruptie nog niet uit. „Corruptie is een van de takken van sport waarvoor zeker de bouw erg gevoelig is. Kijk maar naar onze eigen bouwfraude. Ik zeg altijd dat je daar geen normen kunt hanteren, die we in Nederland zelf niet eens halen.”

Enerzijds is het zaak te zorgen dat de wederopbouw aansluit bij de lokale structuren en prioriteiten, tegelijkertijd kan die zeker in het geval van het doodarme Haïti niet worden overgelaten aan de plaatselijke krachten. Hilhorst pleit voor regionale hulp en zelfs voor het wereldwijd oprichten van regionale hulpcentra, als meest effectieve vorm van hulpverlening.

„Je zag het gisteren al, de Latijns-Amerikaanse landen waren de eerste die reageerden. Ook toen de cycloon Nargis in Burma dood en verderf zaaide, was Thailand er als eerste bij. Wij sturen nu weer vanuit de hele wereld herdershonden, maar tegen de tijd dat die er zijn, zijn de eerste kritieke 24 uur voorbij.

„Bij de beving in Iran werden de eerste dag tientallen mensen onder het puin gehaald door de eigen reddingsteams. Daarna is geloof ik door de buitenlandse teams nog één persoon levend gevonden. Dat is natuurlijk geweldig voor die persoon zelf, maar je moet wel kijken hoeveel mensen je ermee redt. En je moet je afvragen of je dat geld niet beter had kunnen besteden, door bijvoorbeeld de wegen te repareren, zodat mensen een ziekenhuis kunnen bereiken.”