De burgemeester is weg

De burgemeestersjaren van Gerd Leers, zeggen Maastrichtenaren, kenmerkten zich door dadendrang en pragmatisme. Zijn noodgedwongen vertrek, door velen in de stad betreurd, markeert een omslag in de Limburgse bestuurscultuur. Maar de ons-kent-ons-mentaliteit is hardnekkig.

In het begin liep het voor geen meter: toen hij net was aangetreden als burgemeester van Maastricht stond Gerd Leers vaak lijnrecht tegenover Marc Josemans. „Dan kon hij enorm kwaad worden, liep zijn gezicht rood aan en begon hij met priemende vingers aan een stevig betoog met stemverheffing”, vertelt Josemans.

De Maastrichtenaar is coffeeshopeigenaar en voorzitter van de Vereniging van Officiële Coffeeshops Maastricht. In de jaren van zijn burgemeesterschap zat Leers elke twee maanden met Josemans om tafel. „Hij zag ons aanvankelijk als een groep crimineeltjes, moest niets van coffeeshops hebben. Wij zagen in hem een Haagse doemdenker die dol is op de harde, repressieve lijn.”

Nu, bijna acht jaar later, is Josemans bedroefd over het vertrek van de burgemeester. „Niet dat we vrienden zijn geworden, maar we kunnen heel goed door één deur.” Leers ontwikkelde in de loop van zijn Maastrichtse jaren een andere visie op het softdrugsbeleid dan hij in zijn Haagse Kamerjaren had: gedoogbeleid dat softdrugsgebruik en -verkoop toestaat, maar het verbouwen verbieden, dat werkt niet. Dat leidt alleen maar tot verborgen criminaliteit en overlast in de stad, meende Leers. „We ontdekten, na die wat moeizame start, dat Leers een man is die realistisch en pragmatisch is”, zegt Josemans. „Hij heeft oog voor goede tegenargumenten en staat open voor het gesprek. Hij luistert echt. We waren het ook de laatste jaren nog vaak zat volstrekt oneens, maar we trokken wel samen op en probeerden samen de problemen op te lossen. Die Haagse rechtlijnigheid van het begin is er al jaren af.”

Daar zullen niet alle Maastrichtenaren het mee eens zijn. De bewoners van woonwagenkamp Vinkenslag bijvoorbeeld. Het kamp was al jaren een probleemdossier – door illegale hennepteelt, intimidatie en andersoortige criminaliteit. Leers besloot in te grijpen: in het voorjaar van 2003, en een jaar later nog eens, viel een massale politiemacht het kamp binnen. Inmiddels is Vinkenslag vrijwel ontmanteld. De aanpak van het woonwagenkamp geldt als voorbeeld in heel het land.

Nog een voorbeeld van Leers’ rechtlijnigheid: in mei 2003 liet hij weten dat de gemeente niet langer geld zou steken in de noodlijdende plaatselijke voetbalclub MVV. Tot grote woede van de MVV-supporters. Leers werd bedreigd, er braken wat relletjes uit, maar hij hield voet bij stuk. „De supporters van MVV hopen dat de volgende burgemeester het wél goed voor zal hebben met MVV”, zegt Alain Reiters van de supportersvereniging van de club. „Leers heeft onder de MVV-aanhang niet veel vrienden.”

Maar bij de meeste Maastrichtenaren zorgden Leers’ stevige aanpak enerzijds en zijn pragmatische houding anderzijds vaak voor bewondering. „Ik heb Leers vaak meegemaakt”, zegt Kiki Niesten, eigenares van een befaamde kledingzaak in de Limburgse stad, „en altijd viel op: hij heeft oog voor de problemen van de stad, voor kwesties waar de burgers mee tobben. Altijd als ik hem sprak ging het over de vraag: waar gaan we naar toe met deze stad? Ik heb zelden zo’n betrokken iemand meegemaakt. Vorig jaar hadden anti-bontactivisten een demonstratie aangekondigd tegen winkels die bont verkopen. Leers was daar bezorgd over. Wat deed hij: hij komt even langs om een hart onder de riem te steken. Niet met camera’s of zo, maar gewoon uit betrokkenheid, met oog voor de problemen van zijn stad.”