Marktdenken wordt wel erg makkelijk zwartgemaakt, zei ethicus Wim Dubbink dinsdag in deze rubriek. De markt zou niet de vijand, maar juist ook de vriend van de moraal zijn. Filosofiestudent Ype de Boer is vooralsnog sceptisch.

Denker Ype de Boer: als je vooral economisch denkt, zie je van alles over het hoofd

'Noem mij een beschavingsvorm uit de wereldgeschiedenis die eerlijker werkte dan de onze, zei hoogleraar bedrijfsethiek Wim Dubbink dinsdag in deze rubriek. Volgens Dubbink kan de markt ons wel degelijk iets vertellen over de waarde van mensen.

Als voorbeeld noemde hij de maximale tijd die een patiënt mag doorbrengen op de intensive care: drie maanden. Na die periode moet de patiënt plaatsmaken, anders lopen de zorgkosten te zeer op.

Het klinkt logisch. Toch zijn het precies deze ideeën waarvoor Michael Sandel waarschuwt als hij zegt dat het marktdenken de hele samenleving dreigt te gaan beheersen. Wie vooral door een economische bril kijkt, ziet alles dat zich niet in economische termen laat vangen over het hoofd. Hij laat weinig ruimte voor levensbeschouwing en vergeet dat we ook sociale wezens zijn.

Het neoliberale idee dat de mens vooral homo economicus is, zie je tegenwoordig ook terug in het onderwijsbeleid. In de Oudheid studeerde je Wijsbegeerte om redenaar te worden en in de Middeleeuwen om kennis van de Bijbel en God te verkrijgen. Ten tijde van de Verlichting probeerde je vooral om autonoom te leren denken.

Nu moet de student zo snel mogelijk afstuderen, zodat hij de arbeidsmarkt op kan. Als ik niet snel genoeg studeer, krijg ik een boete. Typisch: die geldstraf staat ook weer in dienst van de economie.

Wat dat betreft heeft Michael Sandel gelijk. We hebben iets heel waardevols verloren als we studie niet meer zien als een middel om onze horizon te verbreden maar vooral als opstapje naar economisch voordeel. Zo'n houding kan inderdaad leiden tot een morele crisis.'

Eerder in 'Denkers in Debat'
Is marktdenken op weg om de hele samenleving te beheersen? Filosoof Michael Sandel meent van wel, schreven we vorige week. We zouden zelfs afkoersen op een morele crisis.

Bedrijfskundige en filosoof-in-opleiding Daan Gijsbertse herkende zich in grotendeels in Sandels analyse. Hij waarschuwde onder meer voor een samenleving waarin zieken niet worden genezen als hun behandeling niet rendabel of lucratief is.

Bedrijfsethicus Wim Dubbink vindt dat de vrije markt wel erg makkelijk kop van jut wordt. 'Als een samenleving op basis van vraag en aanbod bepaalt wat zaken kosten en hoe ze verdeeld moeten worden', meent hij, 'is dat een bewijs dat ze sterk geciviliseerd is. Burgers slaan elkaar niet de hersens in, maar werken er volgens een procedure die bepaalt wat iets waard is en die er vanuit gaat dat ieder mens telt. Dat is juist erg moreel.'

'Noem mij maar een beschavingsvorm uit de wereldgeschiedenis die eerlijker werkte en die op zo'n radicale manier de gelijkwaardigheid van alle mensen erkende.'