DENKERS IN DEBAT De vrije markt is wel een erg makkelijke kop van jut als het gaat om morele kwesties, zegt hoogleraar bedrijfsethiek Wim Dubbink. Hij reageert daarmee op de stelling van filosoof Michael Sandel die tot zijn spijt ziet hoe de markt steeds meer het dagelijks leven gaat beheersen.

Denker Wim Dubbink: noem mij een historische beschavingsvorm die eerlijker is

'Als ik de betogen van Thomas Muntz en Daan Gijsbertse lees, krijg ik de indruk dat ze marktprincipes immoreel vinden. Dat er in de zorg weinig tijd is voor patiënten, zou komen doordat de kille principes van de markt vrij spel krijgen.

Natuurlijk, niet alles werkt volgens economische principes. Denk aan huwelijken, of aan wie er op Koninginnedag een lintje krijgt. Het zou fout zijn om - in plaats van hardwerkende vrijwilligers - de burgers in het zonnetje te zetten die het meest verdienen en voor de meeste belastinginkomsten zorgen. Maar de markt kan ons wel degelijk iets vertellen over de waarde van mensen.

De NS bepalen van iedere veiligheidsmaatregel of die opweegt tegen de kosten. Logisch. Je kunt je niet tegen álle problemen indekken, dat is onbetaalbaar. Ik hoorde laatst van iemand die na drie maanden de intensive care moest verlaten. Zo werkt dat: als iedere patiënt er maandenlang of jarenlang kan liggen, is dat funest voor de zorgkosten. Die persoon is uiteindelijk overleden.

Economische afweging
Verschrikkelijk natuurlijk, maar we moeten daar ook economische afweging maken. We leven in een eindige wereld. Laten we marktdenken niet veroordelen aan de hand van uitwassen. De markt werkt eerlijker dan systemen die alle macht leggen bij politieke heersers.

Als een samenleving op basis van vraag en aanbod bepaalt wat zaken kosten en hoe ze verdeeld moeten worden, is dat een bewijs dat ze sterk geciviliseerd is. Burgers slaan elkaar niet de hersens in, maar werken er volgens een procedure die bepaalt wat iets waard is en die er vanuit gaat dat ieder mens telt. Dat is juist erg moreel.

Noem mij maar een beschavingsvorm uit de wereldgeschiedenis die eerlijker werkte en die op zo'n radicale manier de gelijkwaardigheid van alle mensen erkende. Bijna alle andere samenlevingen verdelen mensen en rangen, standen en klassen en hadden weinig problemen met het doden van 'vreemdelingen'.'

Eerder in Denkers in Debat
Is marktdenken op weg om de hele samenleving te beheersen? Filosoof Michael Sandel meent van wel, schreven we vorige week. We zouden zelfs afkoersen op een morele crisis. Volgens collega-filosoof Micha Werner willen we de scherpe randjes van marktwerking, 'het idee dat iedereen het beste zijn eigenbelang kan nastreven en met elkaar moet concurreren', niet altijd zien.

Een ander, Thomas Muntz, zag vooral een te grote angst voor economische tegenspoed. Producenten van ongezonde producten zouden daarom niet te streng worden aangepakt. 'Unilever mag niet in de problemen komen, want dat bedrijf is belangrijk voor onze economie.' Wat Muntz betreft moeten we 'meer durven doorpakken. Laat Unilever maar even verlies draaien.'