Uitgever: Ik zelf

Elke boekenkast kent eens één beperking: ruimte. Tijd voor een selectie. © FOTO WERRY CRONE, TROUW

Ze dromen van hun eigen boek maar komen bij de gevestigde uitgeverijen niet binnen. Daarom geven beginnende schrijvers hun boek tegenwoordig zelf uit.

Ze is een realist, zegt Anouschka Voskuijl (42), voormalig journalist. Maar wel een realist met een droom: zij wilde een boek schrijven dat niet in haar bureaula of op de slush pile (letterlijk: slijkstapel, berg van ongelezen manuscripten) van een uitgeverij zou eindigen. En dus nam ze het heft in eigen hand.

Lees hier de tips van thrillerschrijfster Anouschka Voskuijl

Om te beginnen schrééf ze een boek, in één jaar tijd, en dat was al een avontuur op zich. „Ik had voortdurend het gevoel alsof er jongleurs in mijn hoofd zaten die wel dertig bordjes tegelijk in de lucht hielden.” Alle details in haar spannende thriller ’De hondse moord’, die zich afspeelt rondom een Haarlemse dierenartsenpraktijk, moesten met elkaar kloppen.

Toen haar manuscript af was, stuurde Voskuijl het naar vier uitgeverijen: „Niet omdat ik dacht dat ze het ook echt gingen uitgeven, hoor. De kans dat je de staatsloterij wint is groter.” Maar het is nu eenmaal de klassieke weg: wie een boek heeft geschreven, meldt zich bij een van de statige uitgeefhuizen in de Amsterdamse grachtengordel.

Alleen is die weg maar voor heel weinigen begaanbaar, zo weten Voskuijl én vele tienduizenden andere ambitieuze, beginnende schrijvers. De gevestigde uitgeverijen zijn klein en kritisch, ze krijgen karrevrachten ongevraagde rotzooi binnen en hebben niet altijd de energie om daarin dat ene juweel te ontdekken. Ook Voskuijl ontving – na maanden wachten – louter afwijzingsbrieven. De vriendelijkste luidde: ’Uw boek is goed, maar het past niet in ons fonds.’

Wat toen, het manuscript verscheuren of nogmaals ermee leuren? Dat laatste zag Voskuijl niet zitten: „Ik ben niet zo assertief, ik verkoop mezelf niet graag.” Zij koos voor een andere, tijdrovende maar volgens haar zeer bevredigende methode: ze richtte haar eigen uitgeverij op en maakte het boek helemaal zelf. Van het lettertype op de kaft tot de ISBN-code en het verpakkingspapier: ieder elementje van haar professioneel ogende thriller is selfmade.

Voskuijls aanpak is exemplarisch voor een revolutie op de boekenmarkt. Beginnende schrijvers zitten niet langer handenwringend te kniezen omdat ze geen kans krijgen van de gevestigde uitgeverijen. Een kleine meerderheid stuurt het manuscript niet eens meer op naar het officiële circuit, zo bleek uit een enquête van Schrijven Magazine dit voorjaar. Deze doordouwers doen wat Voskuijl deed: ze publiceren hun boek gewoon zelf, meestal met hulp van een online printing on demand(POD)-bureau of internetuitgeverij.

Alleen al in Nederland zijn er zo'n dertig tot veertig van dit soort bedrijven en hun business is booming, zo schrijft Maarten Dessing in het deze week verschenen boek ’Uitgeven in eigen beheer’ (uitgeverij Augustus). Nederlandse omzetcijfers heeft hij niet, maar Amerikaanse cijfers geven een goede indruk van de online boekenhype. Zo zag het bekende POD-bedrijf Lulu haar jaaromzet stijgen van een miljoen dollar in 2004 naar dertig miljoen in 2007. Lulu publiceert nu elke week wereldwijd 5000 nieuwe boeken, waaronder zo'n 200 Nederlandse.

Ook zangeres en letterkundige Mariska Reijmerink (41) koos al gauw voor een uitgave via internet. Zij schrijft sinds haar tiende, maar maakte nooit iets af. Totdat daar, na lang schaven, toch ’Boventonen’ lag, een mooie, verstilde novelle over een zangeres uit een Nederlands amateurkoor, die tijdens een muziekweek in Cornwall diepere zelfkennis opdoet.

Reijmerink stuurde haar novelle op naar één redactrice die ze toevallig kende via haar man, schrijver en cabaretier Vincent Bijlo. Maar die redactrice oordeelde als volgt: ’Je schrijft heel mooi, maar ik mis een plot.’ Tsja, dacht Reijmerink: „Daar raakte ik wel door ontmoedigd. Want zij had er dus niets van begrepen.” Ze voelde er niet voor om verder te ’shoppen’ aan de Amsterdamse grachten („Kwaliteit is voor uitgevers blijkbaar geen criterium”) en ging met internetuitgeverij Free Musketeers in zee.

Daarmee nam zij, net als Voskuijl, een verkeerd besluit, zegt Paul Sebes, literair agent en spin in het web van de literatuurwereld. Tenminste als zij de ambitie heeft om financieel succes, literaire roem of erkenning te oogsten. Uit zijn onlangs verschenen boek ’Bestseller. Wat elke beginnende schrijver moet weten’ klinkt een luid en duidelijk advies: geef je boek vooral niet in eigen beheer uit.

„Het is leuk voor een doos onder je bed,” zo licht Sebes toe. „Maar met het boekenvak heeft het niets te maken.” Hij benadrukt de nadelen die kleven aan de eigen-beheerbranche: de schrijvers laten vaak geen goede redactie doen en hebben doorgaans moeilijk toegang tot boekwinkels en media, en daarmee tot een potentieel lezerspubliek.

Maar Sebes schrikt ook terug voor het imago dat volgens hem aan het zelf uitgegeven boek kleeft: „Er hangt iets kneuterigs en regionaals omheen, een zweem van mislukking ook. Je denkt: die zal wel overal afgewezen zijn.” Krijgt hij een kant-en-klaar boek op zijn bureau, dan schat hij de schrijver meestal in als een ’lastige klant’, die vermoedelijk aan zelfoverschatting lijdt. Kortom, zegt Sebes: „Het heeft het gewoon niet.”

Nou hebben de meeste officieel uitgegeven boeken ’het’ – namelijk de belofte van roem of financieel gewin – ook niet.

© Trouw 2010, op dit artikel rust copyright.