Dagdromen over de zuiverheid van een beschouwelijk leven
Dossier
Ik kijk te weinig televisie, zodat buurvrouw mij via ’Uitzending Gemist’ aan het werk moest zetten. Ze stuurde me naar 17 augustus, toen Herman Finkers aan het woord was bij ’Knevel & Van den Brink’.
Men liet enkele beelden zien uit het religieuze album van de cabaretier, waarin hij een trappistenklooster bezocht. Finkers zingt gregoriaans met de paters en spreekt over hen als ’mannen van geest’. Hij vond het fantastisch daar in het klooster.
De boerelullevraag is ’waarom is hij daar dan niet gebleven?’ Hij bleef daar niet, omdat hij er gek zou worden. Wat hij fantastisch vond is een droom, waarin mannen er in onderlinge harmonie naar streven om in de Allerhoogste Sferen, ver boven deze dolende wereld, de Eeuwig Blijvende nabij te komen. Of die kant uit.
Ik kan mij mijn eigen droom over de zuiverheid van een beschouwelijk leven nog goed genoeg herinneren om een ogenblik ontroerd te raken bij de zachtmoedige ernst van paters die gregoriaans zingen. Het herinnert aan een wereld die onherstelbaar is ingezakt. Voor mij althans. Bij ’priesterlijke zuiverheid’ denk ik nu aan gestuwde libido die onvermijdelijk in heel rare vormen naar buiten geperst gaat worden door de kleinste kieren en gaatjes met alle onfrisse gevolgen die daar bij horen.
Zo ligt het niet voor Herman Finkers, die met ongeveinsde bewondering naar de trappisten kijkt. Hij herhaalde met vervoering een tekst uit de godsdienstles van vroeger, waarin de kapelaan de boel even op een rij zette voor de kinderen: „God is het begin van alles. Vóór God was er niets. En Maria is zijn moeder.” Hetgeen een aardige variant is op Santayana’s dictum there is no God and Mary is his mother.
Wat mij trof in Finkers’ uitingen is het onderliggende platonisme. Er staat in ons denken nog altijd een Griekse zuil overeind waar we ons aan vastklampen, of die we angstvallig vermijden. Maar hij speelt onvermijdelijk een rol als het er om gaat onze geestelijke positie te bepalen.
Als echte katholiek houdt Finkers zich graag vast aan het Griekse, door met plechtige nadruk te stellen: ’alles wat werkelijk is, is altijd’ en als slotakkoord sprak hij de woorden: ’de werkelijkheid verdwijnt, de waarheid blijft’ waarvan hij giechelend toegaf niet te weten wat ze betekenen.
Platonisme is een indrukwekkende vorm van wishful thinking, ons door Plato aangereikt. Waarbij ik even in het midden laat of er zoiets bestaat als wensloos denken. Het komt voort uit een geestelijk verlangen naar iets wat altijd blijft. Iets wat ’voor eeuwig’ is. Platonisme moet helpen tegen onze angst voor verandering. Vooral tegen de meest nachtmerrieachtige uitwerking van die angst, de angst voor het waardeloze van alles wat voorbijgaat. Want als alles echt voorbij gaat, wat is dan na afloop het verschil tussen geleefd te hebben en niet te hebben geleefd?
Plato stelde (of ontdekte, als u het blijvender wilt maken) dat achter al het gewoel, achter alles dat slijt, iets altijddurends overeind blijft waaraan het wel de moeite waard is je te hechten. Achter de verslijtende werkelijkheid blijft de onaantastbare waarheid. Het was niet alleen een ingeving maar ook her resultaat van een redenering. Zijn filosofie is de meest intelligente dagdroom die ik ooit heb gelezen. Plato’s leer heeft ons voor altijd opgezadeld met het lied van schijn en wezen.
Wij ontmoeten op aarde nooit een perfect voorbeeld van goed of kwaad of vierkant of recht, we moeten het altijd doen met de schijn van die dingen, met iets wat er erg op lijkt. Maar in ons hoofd hebben we wel de wezenlijke voorbeelden waar we de aardse probeersels langs leggen. Emily Dickinson schreef over het aardse there are no wholes here below. Niks is hier heel. Maar we weten wel wat heel zijn is, daarom zijn we ook in staat de afwezigheid ervan te constateren.
Wij noemen allerlei dingen ’huis’ maar het is niet zo makkelijk te zeggen hoeveel huis er zit in een slakkenhuis, in het Lagerhuis, in een kaartenhuis, in een plaggenhut of in een veilinghuis. In al die dingen zit wel wat huizigs en wij herkennen dat omdat we de wezenlijke huizigheid in ons hoofd hebben. Dat is een onverslijtbare notie die altijd blijft, ook als alle huizen vergaan. Eén huis kennen is link, want het stort een keer in of wordt afgebroken. Instorten of afbreken is ondenkbaar bij de notie van Huizigheid. Het kennen van Huizigheid kan niet vergaan. Het is een ontmoeting in het geestelijke. Het heeft dat blijvende van de ideale driehoek die je nooit op aarde tegenkomt.
Het is in deze regio dat trappisten zich als mannen van geest vertreden, nu niet met Huizigheid maar met God zelf, de ultieme blijvendheid achter al het voorbijgaande. Ik begin nu wervend te klinken voor de trappistenorde, maar vergeet niet dat ik het over een dagdroom heb.
Daarom terug naar de nachtmerrie: als alles echt voorbij gaat, wat is dan na afloop het verschil tussen gestorven zijn en nooit te hebben geleefd?
Wat een rotvraag.
© Trouw 2010, op dit artikel rust copyright.
Reacties (21)
p hansen
Voor u is het humbug en toch ging u zelf ook in retraite...
Op zoek naar wat? Het grote niks? :D
Veiliger voor het ego om iedere gelovige als een zieke af te schilderen, zeker?
N.van Dijke, Zaandam op 06-03-2010, 20:05
Tja, mensen worden ziek en/of krijgen ze een midlife-crisis. En ja, dan gaan een aantal lieden in de heer. Op zoek naar de zin van het leven. En ja, de RK-kerk die al 2000 jaar bestaat, daar moet dan toch wel iets van waar zijn.
Jezus, wat een gelul. En zo voorspelbaar. De voortrazenden in het leven komen eindelijk gedwongen tot rust door ziekte oid en komen tot grootse inzichten. En ze komen allemaal tot dezelfde inzichten. Niks individueels, unieks. Alsof Finkers de eerst is die op retraite gaat. Dat deden wij in de jaren zestig/zeventig al. Voor mij blijft het humbug. Door mediteren kom je tot dezelfde geweldige inzichten.Kerk overbodig.
p hansen, groningen op 05-03-2010, 15:47
Quote: Als alles echt voorbij gaat, wat is dan na afloop het verschil tussen gestorven zijn en nooit te hebben geleefd?
Een begin van antwoord op deze vraag, is allereerst te constateren dat dat wat gezegd wordt te zijn gestorven en dat wat gezegd wordt te hebben geleefd niet dezelfde "soort realiteiten" zijn. zie verder tweede reactie.
kuyc, berchem op 05-03-2010, 15:44
vervolgreactie. Wanneer eeb ondiepe watergolf door wind over een zandvlakte wordt gedreven, dan vindt men na de "dood van de watergolf" dat de enigszins verdroogde zandvlakte gegolfd is geworden op dezelfde wijze als eerder de watergolf gegolfd was. Niemand zal toch willen beweren dat de watergolf identiek is aan de zandgolf, ook al lijken ze veel op elkaar en hebben analoge vorm? Aan de zandgolf kent men de watergolf en omgekeerd, aan de watergolf de zandgolf. Verschillende "soorten realiteiten" dus.
kuyc, berchem op 05-03-2010, 15:44
De dood bestaat niet, niet voor de geest, die verlaat het lichaam,
als het aardse ophoud. geestelijke wereld, het licht,verlossing van het lichaam.
Groeten,
Martin Sommers.
Martin Sommers, Lobith op 27-01-2010, 16:39
Het komt niet vaak voor dat tekst van de eerste tot de laatste letter gelezen verdient te worden. Zo wel bij Bert. Absoluut mijn lievelingsschrijfer op een ongedeelde eerste plaats,en dan hierbij gelijk nóg een kleine aanrader, zeker voor mensen uit het medisch circuit, lees vooral ¨Het refrein is Hein´, uitgeverij SUN,van deze zelfde verpleeghuisarts,filosoof.
Ben werkzaam ( geweest) in eenzelfde instituut.Ik wilde dat Bert bij ons werkzaam was geweest,wij vielen helaas onder een andere catogerie ´liefdeberg´, moet ik constateren.
Blijf vooral nog héél lang schrijven meneer Keizer!Gegarandeerd hoog grijngehalte.
Carol van Gisbergen
carol van Gisbergen, parcent/alicante op 23-12-2009, 15:19
Schitterend stuk! De dissonanten in 'het lied van schijn en wezen' klinken pijnlijk luid.
Helaas zullen de meeslepende, brilliant geschreven speculaties van Plato, Descartes en Freud voortleven. Uw tegendeel zal nooit aantrekkelijker- dus overtuigender - lijken dan de groezelige knuffellap. Keizer, Ayer, Searle, psychosomatiek en vele anderen en veel anders ten spijt.
Maar mijn grote waardering heeft u.
Sascha Tavere, Rabodanges op 15-11-2009, 13:05
Ben het overigens met Ben Zot uit Zottegem eens. Dit column is zeer goed geschreven. Het lied van schijn en wezen. Niets is wat het lijkt, maar alles is waarheid. Ondenkbaar of onherstelbaar bestaat enkel bij de persoonlijke vrijheid een gedachtekronkel niet zinvol te vinden omdat het z'n weg nog moet vinden tussen alle andere eigengemaakte opvattingen. Een psychologische ontwikkeling. Iets moet eerst tot je doordringen. De angst in de nachtmerrie is daarom ook als een primaire gedachte erop gericht de andere eigengemaakte opvattingen geweld aan te moeten doen, zelfs weg te denken. Uit de optiek dat alles waarheid is, is dit schijn.
Alle, Groningen op 29-10-2009, 14:18
Het is dan ook een hele slimme vraag: Met 'geleefd te hebben en niet te hebben geleefd' wordt een eventuele beleving in aanwezigheid gesuggereerd ? hoe anders te ervaren?. Met 'gestorven zijn en nooit te hebben geleefd' wordt de afwezigheid tegenover een eventuele beleving gesteld. In welk geval ik een rotleven gehad heb of er nooit iets (positiefs) mee gedaan heb en blij toe ben als magere Hein me komt halen. Maar dan(na afloop) is er geen verschil meer met gestorven zijn. Blij toe als dan alles echt voorbijgaan is. Maar indien Keizer er 'nooit geboren' mee bedoelt? Ook dan is het antwoord: Geen. Dan ben ik voor het leven belazerd!
Alle, Groningen op 19-10-2009, 08:13
Waar is toch altijd die clichématige uithaal naar onderdrukte en verwrongen seksuele gevoelens voor nodig als het over celibataire mannengemeenschappen gaat? Celibataire mannen hebben in een tijd waarin hun hele geloof en levenskeuzen zwaar ter diskussie kwamen te staan, mij alles daarover weten uit te leggen, en ook over de principes van de Verlichting, iets waar zelf nauwelijks belang bij hadden, zou je denken. Van verwrongen seksuele gevoelens of uitdrukkingen is mij daarbij nooit iets gebleken. Ga zelf eens een tijdje in een klooster, zou ik zeggen. Held.
Thomas Veenlaag, Heumen op 02-10-2009, 08:57
Wat een schitterend mini-essaytje...vergelijk begin en slot, van laag naar hoog en weer terug, treffend verwoord, geestig en indringend..
Chapeau - ik zou graag iets inhoudelijks inbrengen. Maar laat het even bij bewondering. En pure afgunst.
Ben Zot, Zottegem op 01-09-2009, 23:55
"Nothing Lasts... But Nothing is Lost" (naar William Blake). De dood, het einde van het tijdelijke, zorgt voor continue vernieuwing door ruimte te maken in het oude voor het nieuwe terwijl het nieuwe wordt beinvloed door het oude. Zo wordt de impact van het tijdelijke eeuwig: de kern van evolutie.
In de oneindigheid is het tijdelijke leven dan ook het meest waardevol (volgens vraag en aanbod). Het eeuwige leven heeft geen waarde, want het aanbod is oneindig, maar het tijdelijke leven is een stralende ster in het heelal van die oneindigheid. Hier moet het verschil worden gemaakt: in het leven. Dat is het verschil.
Ender mBind, Delft op 31-08-2009, 15:23
Wat is het verschil tussen niet geboren zijn en dood zijn? Dat is heel gewoon een verschil. Wat is een verschil? Dat is iets wat we zelf maken. Dit kent zich aan dat, en dat kent zich aan dit. Wederkerige verwekking. De geestwereld en de stofwereld spiegelen elkaar. Als we voor de spiegel gaan staan, verschijnt ons beeld. Als we van voor de spiegel weggaan, verdwijnt het weer. Dat vervult ons noch met verbazing noch met vrees. Zo kunnen we ook geboren worden en dood gaan. Zonder verbazing of vrees. Net zoals slapen gaan en wakker worden. Dat zouden we ook bewust kunnen doen. Alles is te leren.
H.G.Renting, Amsterdam op 31-08-2009, 15:23
Het verschil tussen nooit geboren zijn en dood zijn? Dat is heel gewoon een verschil. Wat is een verschil? Dat is iets wat we zelf maken. Dit kent zich aan dat, en dat kent zich aan dit. Wederkerige verwekking. De stofwereld en de geestwereld spiegelen elkaar. Als we voor de spiegel gaan staan, verschijnt ons beeld. Als we van voor de spielgel wegggaan, verdwijnt het weer. Dat vervult ons noch met verbazing, noch met vrees. Zo kunnen we ook geboren worden en dood gaan. Zonder verbazing of vrees. Net als slapen gaan en wakker worden. Dat zouden we ook bewust kunnen doen.
Alles is te leren.
H. Renting, Amsterdam op 31-08-2009, 15:05
Weer een vervreemdend relaas van een ontheemd individuutje (een antimist) zichzelf veilig&positief wanend in een pseudologische waarheid c.q. krankzinnige werkelijkheid alles wat recht is zelfverschonend krompratend en ongeacht religie feitelijk waarheid ontkennend en ONrecht aandoend?
ADVader, Utrecht op 31-08-2009, 10:51
Wij gaan een nieuwe stad tegemoet.vanmorgen een preek van ds Wim gehoord uit Brouwershaven.Het ging over dat God opzoek is naar de groene stad en hem niet meer kon vinden God zijn droom is een nachtmerrie aan het worden.De aarde kreunt door ons handelen. Gister een film gezien van de diepste geheimen in de zee een dier dat licht geeft heel wonderlijk hoe alles een taak heeft gehad dat unieke is verstoord door ons ingrijpen. De Openbaring is een geheimtaal als je deze taal verstaat dan heb je geen rotvraag meer nodig het leven van alle dag wordt getoond en de weg die wij gaan is de weg naar eeuwig LICHT daar zal geen duisternis meer zijn.
M v Doorne, Spijkenisse op 30-08-2009, 18:11
Na afloop is er geen verschil tussen wel of niet geleefd te hebben, het verschil daartussen zit in de periode tussen geboorte en dood. Het gaat om het nu. Het leven zelf dus. Maak ik mij zorgen over wat er na mijn dood gebeurt? Nee, zoals ik ook niet wakker lig van het feit dat ik er voor mijn geboorte niet was.
Fred, Leiden op 30-08-2009, 13:13
Als ik Keizer goed gelezen heb, suggereert hij dat monniken niet hebben geleefd omdat ze vanuit het perspectief van de eeuwigheid leven.
Ook ik heb net als Finkers veel bewondering voor monniken. Alleen ik zou het niet kunnen opbrengen omdat ik nog te zeer vast zit aan het wereldse leven. En dat geeft helemaal niks, want door hen weet ik dat alle leven in het perspectief staat van de eeuwigheid en aan die glimp heb ik genoeg. Dat is geen kwestie van dagdromerij, maar van de andere kant van de medaille die "de werkelijkheid" heet.
Anton Smits, Oisterwijk op 29-08-2009, 16:00
Het lichaam-subject?
Robert, Leiden op 29-08-2009, 14:05
Wanneer gelovigen wat vaker op Finkers zouden lijken - wat vaker om zichzelf zouden lachen - was dat dualisme niet zo'n punt. Onze taal zit vol verschillen, contrasten, tegenstellingen ... Zulke woorden zijn vaak handig. De antithese dagdroom versus nachtmerrie illustreert dat. Wat mij betreft zit het hinderlijke 'm in die andere gelovigen, die theologen en Verlichtingsfilosofen, die zich niet alleen aan deze Griekse pilaar vastklampen, maar er het liefst ook nog bovenop gaan zitten; die dit platonisme gebruiken als fundament voor de bouw van hun grote gelijk; die menen ons hun antwoord op die 'rotvraag' door de strot te kunnen duwen.
J, Rotterdam op 29-08-2009, 14:05
Een combinatie van platonisme met evolutiedenken lijkt nog steeds mogelijk: vanuit een ideaal naar een toekomst werken. Om te hopen en te geloven dat die toekomst geen nachtmerrie zal worden, biedt -als altijd al- ons zelfvertrouwen een maar wankele basis. Als gelovige kun je dan terugvallen op de belofte van een "Rijk der hemelen".. dat het goedkomt met onze wereld en dat ook wij daar nu een (kleine) bijdrage aan leveren. Dat geloof lijkt veel op het "We can!" van Obama: we weten zo'n beetje wat we moeten doen en nu aan de slag! Dan zijn nachtmerries nog niet over, maar het vertrouwen op een nieuwe dag met nieuwe kansen blijft!
joost tibosch sr, valkenswaard op 29-08-2009, 12:40
Plaats een reactie
Stuur artikel door