Oud worden is een leerschool in ontvangen
Dossier
Oud zijn, hoe doe je dat? Hoe je oud wordt, weten we allemaal wel. Niet roken, niet te veel drinken, niet te hard rijden; niet te dicht in de buurt van Mexico of Uruzgan komen; lichaamsbeweging nemen, eventueel ook een partner en tweemaal daags een sinaasappel.
Als je niet al te gekke genen hebt geërfd, kan het dan lukken: je bent oud. Vroeg of laat kom je in een zorgcentrum terecht waar je eten en drinken krijgt en een rollator (’als ik mijn rollator niet meer had, viel ik voortdurend op mijn gat’). Je wordt gewassen en je kamer wordt opgeruimd. Ook je ziel krijgt de nodige zorg.
Dat laatste is mijn stiel. Tegenwoordig ben ik geestelijk verzorger en een zorgcentrum is nu mijn parochie.
Ik loop door de gangen van het huis en bel hier en daar aan om te kijken hoe het met de ziel van de bewoners gesteld is. Sommige zielen vonken, andere zijn wat verlept en hebben frisse aandacht nodig, weer andere zijn verkild en moet ik even in mijn handpalmen houden om er zachtjes op te blazen.
Een van de moeilijkste dingen van oud zijn is dat je minder kunt. ’Ik moet steeds een stapje terug doen.’ En vaak volgt daarop de vraag: ’Wat heeft mijn leven nu nog voor zin?’
Kijk, als geestelijk verzorger spits ik dan mijn oren. Kenner van de spiritualiteit Herman Andriessen schrijft dat er twee soorten van zin zijn. De ene geeft een mens aan zijn of haar leven, de tweede ontvangt hij.
In de ene soort van zin geeft een mens actief vorm aan zijn leven: door te studeren en te werken; door een huis te kopen, te trouwen en kinderen te krijgen; door zich te laven aan de dingen van de geest, zoals uitgaan, een goed gesprek, kunst en religie. Het is duidelijk dat deze actieve zingeving oude mensen minder goed afgaat, wat tot frustratie kan leiden en een lage zelfwaardering. Dit geldt temeer in onze cultuur met haar leus ’Life is what you make it’ en waar ouderen niet echt in tel zijn.
De tweede soort van zin ontvangen we. Het gaat om het Levensgeheim (’God’), om wat een mens niet actief kan plannen. Je voelt je bijvoorbeeld ineens onverklaarbaar gelukkig, in een gesprek ’klikt’ het, een natuurbeleving raakt je, de liefde komt op je pad, je weet je omgeven en gedragen door het Geheim.
Oud zijn draagt een vreemde belofte in zich: naarmate het minder lukt om aan de eerste, actieve zin vorm te geven, kun je opener worden voor de tweede soort van zin. Anders gezegd: oud zijn is, vanuit spiritueel oogpunt, een leerschool in ontvangen, in overgave. Een beetje zoals het Evangelie zegt: ’wanneer je oud wordt zal een ander je handen grijpen, je je gordel omdoen en je brengen waar je niet naar toe wilt’. Je bent afhankelijk van personeel.
Als geestelijk verzorger ben ik gespecialiseerd in het helpen maken van de overgang van de eerste naar de tweede soort zin. Door aandacht en erkenning, gespreksgroepen en kerkdiensten, kunnen mensen die zich ongelukkig voelen met de beperkingen van de ouderdom tot een meer open en ontvankelijke houding komen en verzoend worden met deze levensfase. Ze kunnen ontdekken dat het naderende einde ook een nieuw begin, een nieuwe kijk op het leven kan inhouden. De dichteres Ida Gerhardt schrijft (in ’Genesis’):
Oud worden is het eindelijk vermogen
Ver af te zijn van plannen en getallen;
Een eindelijke verheldering van ogen
Voordat het donker van de nacht gaat vallen.
Het actieve leven van plannen en getallen is voorbij. Dat kan een ’verheldering van ogen’ geven. Je krijgt meer oog voor de werkelijkheid. Je ziet in dat zin, geluk altijd al gratuit waren, ook toen je nog actief vorm aan je leven gaf. Ja, dat niet gewilde ervaringen van verlies iets in je openden waar je nu blij mee kunt zijn. En dat de verantwoordelijkheden die je opgelegd werden je buiten jezelf trokken en je leven verrijkten. Wat werkelijk betekenis geeft overkomt ons, is genade, om het bijbels te zeggen. Dat begon al bij onze geboorte – die heb je immers ook niet zelf gepland. Ineens was je er.
’Vind je het niet wonderlijk dat je geboren bent?’, vraag ik een ruim negentigjarige bewoonster die nauwelijks een stap meer kan verzetten. Ze lijdt aan reuma en botontkalking en haar geheugen gaat achteruit.
’Elke dag’, zegt ze.
Achter haar hangen de hoogtepunten uit haar leven in lijstjes aan de wand. Ze is dankbaar dat ze verzorgd wordt. Genietend van het zonlicht kijken haar ogen naar buiten. De handen liggen als witte vlaggen op het tafelkleed.
Haar ziel is in puike conditie.
© Trouw 2010, op dit artikel rust copyright.
Reacties (12)
Eén van de ervaringen van oud-worden (ik schrijf als 77-er+): een toertje boodschappen doen in de stad is een lange meditatie. Ik zie veel meer oude mensen dan vroeger. Vooral twee ouderen, man en vrouw, doen denken: wat is De Mens. Liever: wat is dat menselijk leven, dat bestaan? Een ander punt: ik zie meer en meer mijn beperktheden, niet alleen die van het oud-zijn, maar ook die van mijn hele leven. Het plusteken: ik aanvaard het meer en meer. En: er komt meer cohesie in mijn levensverhaal. Misschien eindigt het toch ooit met: ik ben dankbaar , ondanks ... (ik zwijg er maar over).
jac van dam, nijmegen op 24-12-2009, 10:00
Het was een zonnige dag. Veel stelletjes al of niet met kinderen wandelden in het park en genoten van het heerlijke warme weer. Men zou het "niet te koud en niet te warm-weer" noemen. Op een bankje zat een oudere( 83 jaar) man. Naast het bankje stond zijn rollator met een mandje. In het mandje lag een plastic zakje met een boterham. In zijn beverige knuist had hij er nog een. Hapte er af en toe moeizaam van. Hoe gaat het,vroeg ik. "Prima" antwoorde hij.
"Ik word weer jong opnieuw, 'k word kaal en doe het weer in mijn broek". Hij glimlachte de levensgenieter. Deze buurman woont twee kamers bij me vandaan. Twee vrienden met humor.
Een oudere, NL op 03-09-2009, 15:52
Lekker mooi en leuk allemaal maar wat nou wanneer iemand, bijvoorbeeld een vader, ineens opzettelijk levenslang overdrachtelijk ongelukkig wordt 'geslagen', het is niet goed te praten maar gezien het onmenselijke aangedane leed en de onherstelbare schades aangericht is het wellicht toch maar beter dat gescheiden vaders al te vaak veel en veel te vroeg overlijden.
AdVader, Utrecht op 01-09-2009, 16:21
Beste Dominee.
Goed stuk over dat oud worden.
Ik ben 52.
Mijn eigen oud worden wordt niet geloofd.
Want als ik over mijn gewrichts pijn heb vooral in mijn rechter heup
Dan zegt men tegen me o ja dat is een argument om in de ziektewet te komen???
Lekker niet te hoeven werken he?????
Nou leuk hoor als je zulke dingen te horen krijgt.
Gilbert, Middelburg op 22-08-2009, 10:18
Beste pastor JJ Suurmond,
Dank voor dit zo mooi opgeschreven stuk pastoraat.
Wat rijk dat er zielszorgers zijn, dat u daar een prachtige bijdrage aan levert, maar ook zo mooi van getuigt en doorgeeft!
Dank voor die mensen die openstaan voor de Geest, de Zin van Alles in Allen, geven en ontvangen. Dank voor de ouderen die ons voorgaan en de jongeren, die zo langs velerlei wegen (h)erkennen.
Ik hoop dat u nog lang mag getuigen. Groet aan die lieve trouwe 90 jarige.
Shalom.
H. Bloemhof, Harlingen op 20-08-2009, 22:28
Een heel fijn verwoord artikel. Ik behoor met m'n 77 jaren ook tot de senioren maar, het is mij door God gegeven voor andere noch oudere mensen iets te mogen betekenen dat voor hen en ook voor mij zinvol is.
Jan E. Walraven, Rotterdam op 19-08-2009, 22:34
Het is goed om over de moeite van het ouder worden en ouder zijn na te denken als je nog jong bent. Ook om je bezig te houden met de zorg voor ouderen. Veel ouderen komen bijna niet meer buiten. Dat moet anders kunnen. Laten we met z'n allen bedenken hoe wij behandeld zouden willen worden als we afhankelijk worden en veel dingen weer gaan als toen we een klein kind waren. Veel lof voor alle mensen die werken in de zorg!
Coby Verbruggen, Doetinchem op 18-08-2009, 15:51
Het is een mooi iets dat ons brein naar mate we ouder worden een rooskleuriger beeld laat zien. Zo kunnen verdrietige zaken als verlies van een dierbare, niet gelukte of vervulde liefdes, opgelegde taken, ons een rijker mens maken. Ik geloof zeker dat dit effect heeft op wie en hoe we zijn geworden, maar rijker? Nee.
Ik hoop voor de hr. Suurmond dat hij ouderen ontvankelijk weet te maken. Maar gemakkelijk lijkt me dit niet. Wel trendy trouwens, dat positief denken. Hier en Nu. Zien en dankbaar zijn voor wat is en is geweest.
Misschien ook aardig om met collega columnist/filosoof/verzorger B. Keizer van gedachten hierover te wisselen.
Anne, Amsterdam op 18-08-2009, 15:10
Weer een mooi gevoelig geschreven stukje levenswijsheid, mijn dag is goed begonnen!
Ik lees een boek over oud worden vanuit andere visie, dat niettemin goed aansluit bij deze column.
Het boek is geschreven door James Hillman 'The force of character and the lasting life'.
Ank van der Woude, haren op 18-08-2009, 15:10
Nooit een bejaarde tegengekomen die niet alleen ontvangt maar
ook veel geeft uit de schat van levenservaring? Ondanks en zelfs
dankzij lichamelijke beperkingen kunnen ouderen veel betekenen
voor de samenleving. Dus geen betutteling maar respect en gebruik
maken van de rijkdom bij ouderen.
Ad Pikard 85 jaar, Wijk bij Duurstede op 18-08-2009, 12:25
Op zich een mooi beeld,maar o zo moeilijk lijkt me dit.
Gevangen zijn in je eigen lichaam en evt. in een verzorgingshuis.
Wachten tot de ander zover is om je te helpen.
Stel dat je ook nog incontinent raakt,hoe hiermee te dealen?
Toen je geboren werd was je er ineens.
In ieder geval word je normaliter liefdevol opgevangen en er wordt oprecht van je gehouden.
Ik vind de vergelijking mank gaan.
Al met al lijkt het me een gigantisch louteringsproces als je hier doorheen moet.
Alice Gerritsen, Nijmegen op 18-08-2009, 12:24
Wederom een uitstekend geschreven stuk van de heer Suurmond. Als reactie doe ik mijn mijn gedicht 'Mechanisme' toekomen uit 'Het oog op de regenboog' (BoekWerk, Groningen, 1993. Theo Frekton):
Het mechanisme van de
westerse mens
gaat grosso modo
vijfenzeventig jaar mee.
Met niet te vet, niet te veel,
niet te zout, niet te heet,
niet te koud,
geen tabak en weinig drank,
plus
vakkundig snij- en naaiwerk,
komt het vaak pas
jaren later
onder een grafzerk.
M van Wuyckhuyse, La Baule (Fr) op 18-08-2009, 10:57
Plaats een reactie
Stuur artikel door