Een almachtige God zou een God zonder wereld zijn
Dossier
’Hoe zit het toch met de almacht van God?’ verzuchtte iemand in een mannengroep die ik laatst bijwoonde. Een vraag die ik zelden van vrouwen hoor.
Mannen hebben iets met macht, kijk maar in de bestuurskamers van de Nederlandse bedrijven. Toch is het vandaag de dag niet eenvoudig om man te zijn. Vroeger waren wij machtiger, met een onderdanige vrouw en kinderen die op zondag stilletjes toekeken hoe wij het vlees aansneden.
Maar nu? Mannen moeten door de economische terugval vrezen voor hun baan, terwijl hun vrouw die in de zorg of het onderwijs werkt op handen gedragen wordt. We moeten al surfend pornosites zien te vermijden en overeind blijven op de aanzwellende derde feministische golf (’feminisme 3.0’). Macht is een probleem geworden. En daarmee ook de mannelijke almacht van God, eens een vanzelfsprekend geloofsartikel.
Het was nieuw voor de mannengroep dat de uitdrukking ’almachtige God’ in de Bijbel niet voorkomt. De naam ’el shaddai’ waarmee God zich bij de patriarch Abraham introduceert, werd vroeger wel vaak met ’de Almachtige’ vertaald maar is een slag in de lucht. Niemand weet wat het precies betekent.
De Nieuwe Bijbelvertaling vertaalt met ’de Ontzagwekkende’, wat al een stuk beter is. Want direct nadat God zichzelf zo mysterieus heeft voorgesteld, eist hij van Abraham dat hij zijn mannelijke huisgenoten en zichzelf besnijdt. Man zijnde, is het voor mij een ontzagwekkende gedachte om mijn eigen vlees aan te snijden – zeker dáár. Door de mannengroep gaat een huivering.
’Almacht’ is overigens een raar woord. Macht, merkt de filosoof Hans Jonas op, is altijd relationeel: je hebt macht over iets of iemand anders. Maar absolute macht zou per definitie door niets worden beperkt, zelfs niet door het bestaan van een andere persoon of ding. De aanwezigheid van één bloederig voorhuidje zwevend in de onmetelijke ruimte zou al een beperking van de almacht zijn. Almacht kan daarom alleen in een vacuüm bestaan, maar dan is het natuurlijk niet zinvol meer om over macht te spreken. Een almachtige God zou een God zonder wereld zijn.
Het begrip ’almacht’ is dus onzinnig. Daarom zing ik in de kerk luid de geloofsbelijdenis mee: ’Ik geloof in God de Vader, de Almachtige, Schepper des hemels en der aarde’. Al die hoofdletters moeten de macht benadrukken die in één en dezelfde adem onderuit wordt gehaald. Want het bestaan van een hemel en aarde kan logisch niet samengaan met een ’almachtige’ God. Dat hebben we net vastgesteld.
Geloofsbelijdenissen zijn gevaarlijk. Als zelfs Gods macht wordt gerelativeerd dan geldt dat ook voor mijn eigen mannelijke machtsgedachten. Die lijden schipbreuk. In die belijdenis trekt met groot geraas de Ontzagwekkende voorbij.
Alle machtsbegeerte wordt ontmanteld en weggespoeld. Feminisme 10.0.
Waarom zing ik dan mee? Misschien wel omdat ik me niet wil laten kennen. Zeg nou zelf, ik kan toch niet aan die mannengroep bekennen dat ik bang ben voor een geloofsbelijdenis? Bovendien, door een schipbreuk kun je nog eens op plekken komen die je nooit zelf had gezocht, laat staan gevonden.
Terwijl je verder die geloofsbelijdenis indrijft, kom je bijvoorbeeld bij ’geleden, gekruisigd, gestorven en begraven’ – want als ik niet het hoofd meer ben van mijn vrouw, wat ben ik dan nog als man? Wordt mijn identiteit niet aangetast, ontkend, begraven?
Je zwalkt verder: ’Zittend aan de rechterhand Gods, des almachtigen Vaders’ – daar heb je die term weer. Genadeloos worden alle machtspretenties stuk gebeukt; je wordt in Christus geplaatst aan de rechterhand van God die machtig is op een onmogelijke manier, maar hoe dan?
Dan komt de ’vergeving der zonden’ – wordt het nu niet soft? Moet je soms als mannengroep elkaar snikkend omhelzen, telefoonnummers van alternatieve therapeuten uitwisselen en samen gaan winkelen?
Ten slotte kom je terecht bij de ’wederopstanding des vleses’ – wil je net op zondag het vlees aansnijden, stijgt de rollade ten hemel. Daar sta je met je patriarchale mes, pijnlijk als een pas besnedene. Dat mes dat volken veroverde, beschavingen verwoestte, agressief het geloof verbreidde, verkrachtingen afdwong. Je snijdt in de lucht, je snijdt in eigen vlees en geen macht ter wereld kan beletten dat je vrouw en kinderen over de vloer rollen van het lachen.
God is niet machtig op een mannelijke (’almachtige’) manier en voldoet ook niet aan de clichébeelden van vrouwelijke macht (’alzachtig’).
Nadat in het bijbelverhaal de Ontzagwekkende zich aan Abraham heeft voorgesteld, zorgt hij ervoor dat diens bejaarde vrouw Sara een zoon krijgt. Geheel buiten de mannelijke potentie van de aartsvader en vrouwelijke vruchtbaarheid van de aartsmoeder om. De zoon heet Isaak (’iemand lacht’) want, zo roept Sara uit: ’God maakt dat ik kan lachen’.
Iemands mes in eigen vlees doen snijden. Iemands machtsgedachten schipbreuk laten lijden. Iemands ’mannelijkheid’ of ’vrouwelijkheid’ relativeren. Iemand lachend nieuw geboren doen worden.
Dat is Gods macht.
© Trouw 2010, op dit artikel rust copyright.
Reacties (25)
't Is een poos geleden dat u deze column hebt geschreven. Vanavond lees ik 'm voor het eerst. Fantastisch dat u macht koppelt aan het apostolicum. God daalt af in onze werkelijkheid en openbaart zich als Vader. En ook al is Jezus als Zoon ter wereld gekomen, dan betekent dat nog niet dat God geslachtelijk is, ook al is de mens naar het beeld van God geschapen. God staat buiten de tijd en buiten onze man/vrouw-orde.
De God van de Bijbel is terecht bezorgd en tegelijkertijd oneindig zorgzaam. Hoeveel aardse vaders kunnen dat zeggen? Is God niet vader en moeder tegelijk?
Dank voor de prachtige koppeling met het apostolicum.
Johan Kloosterman, Harlingen op 07-09-2009, 22:44
@LN, Voorburg
"God verveelde zich, was eenzaam. Wat moestie nou met een leeg heelal?"
Laat ons maar weten hoe en waneer God je deze merkwaardige openbaring hebt gegeven, want het staat haaks op zijn woord over liefde en zijn grote plan voor ons.
Gustaaf, Weert op 18-06-2009, 21:30
"God verveelde zich, was eenzaam. Wat moestie nou met een leeg heelal?" Dit gaat er van uit dat ons heelal het enige is. Misschien zijn er wel honderd miljard heelals, voor ons onwaarneembaar. Net zoals ons melkwegstelsel ook maar een van de vele, vele is. We zullen het nooit weten.
LN, Voorburg op 18-06-2009, 02:24
Als God niet almachtig is wat is er dan zo Ontzagwekkend aan Hem? God sprak tot Mozes aangaande Zijn naam: Ik ben die ik ben. Mozes, zeg maar tegen de joden in Egypte, 'Ik ben' heeft mij gestuurd. God maakte Adam naar Zijn beeld en in het verlangen naar een partner bij Adam zien we het beeld terug van het verlangen van God naar een partner: de mensheid. Daar gaat de bijbel over, niet over het al of niet macho gedrag van mensen die dat dan op God willen projecteren. Dat God er veel voor over heeft om Zijn verlangen te realiseren leert ons met name het Nieuwe Testament. M.i.meer lezenswaardig dan de spinsels van deze columnist.
Jon Story, den Bosch op 12-06-2009, 14:06
@Frans,
Zou jij dan ook niet verwachten dat de god dat jij beschijft van zich zelf zou laten weten dat hij er ook is? Dat hij zijn creatie aanstuurt? Mischien een bijbel of zo even achter laten om hem te vinden of zo? En mischien ook duidelijk maken wat hij wilt van ons of zo? Immers, volgens jou verveelde hij zichzelf gewoon.
De God dat ik aanbidt doet dat wel. Hij is genadig, heeft wel een bijbel nagelaten voor ons om zijn wil te ontdekken en zijn plannen voor ons.
Gustaaf, Weert op 12-06-2009, 11:30
Navelstaarderig geleuter, dit verhaal van Suurmond. Maar vooral overbodig. Alles is al gezegd en geschreven door Gerard Reve:
God verveelde zich, was eenzaam. Wat moestie nou met een leeg heelal? Dus hij bedacht de Big Bang en voegde als toetje daar nog de evolutie aan toe. That's all.
Daar heb je helemaal geen geloofsbesnijdenis voor nodig.
frans, haarlem op 12-06-2009, 09:41
@Kees,
God schiep de mens, inclusief de vrije wil van de mens. Dus ook hier is God almachtig. Maar God respecteert onze keuze, en nodigt ons uit om op zoek te gaan naar zijn liefde.
@Rh,
"Immers, als-ie werkelijk almachtig was, zou er geen rotzooi zijn in deze wereld, zo simpel is dat"
God heeft al vaker afgerekend met de rotzooi van mensheid in het verleden (lees de bijbel). Maar hij is ook genadig en vooral geduldig om foute mensen kansen te geven om tot inkeer te komen van al hun slechtheid voordat God er permanent mee afrekent.
Je observeert alles wat slecht is in deze wereld; Zie Gods genade niet aan voor zwakheid.
Gustaaf, Weert op 11-06-2009, 19:18
Als je wilt filosferen, moet je ook rekening houden met het volgende. "Almachtige" is op woord met een lading. Kenmerk van taal. Als je "Almacht-Almachtige" wilt analyseren wordt het verrekte lastig. Wittgenstein zei "waarover je niet kunt spreken, moet je zwijgen". God kan wel degelijk Almachtig zijn, alle attributies kunnen hem worden toegerekend. Ook het woord "Koningin" staat of valt bij wat je er koppelt. Er zijnlanden waar het woord koning andere zaken oproept als hier. Hier een aardige Beatrix of Willem Alexander. Met woorden kun je zelfs op de zaak vooruit lopen. Ik geloof in de Almachtige Koning der Aarde, heerlijk en zonder angst.
Jack Libertas, Utrecht op 11-06-2009, 17:27
God is almachtig in de zin dat zonder God geen leven, geen bestaan mogelijk is.
God is niet almachtig in de zin dat mensen een vrije wil hebben. Ze kunnen in vrijheid en onafhankelijk voor God kiezen of niet voor God kiezen.
Die vrije wil is nodig om tot zelf- of Godsbewustzijn te komen. Als er niets te kiezen valt is er ook geen mogelijkheid tot bewust-zijn.
Dacht ik.
kees, groningen op 11-06-2009, 13:43
Het zal wel weer een uiterst primitieve gedachte van mij zijn, maar ik snap al dit gedoe over die zogenaamde almacht van god niet. Immers, als-ie werkelijk almachtig was, zou er geen rotzooi zijn in deze wereld, zo simpel is dat. Al dat compenserende geleuter over de door hem geschonken vrije wil e.d. doet naar niets aan af. Daarom: god bestaat niet. Alle discussie hierover is zinloos en dus tijd- en energieverspilling.
rh, z op 11-06-2009, 13:29
Hoe beperkt is de menselijke taal vergeleken met de entiteit die ze probeert te beschrijven. Deze kan niet gevat worden in een woord als "almacht" of door mensen geconstrueerde zinnen of boeken. Elke beschrijving doet geen recht aan het beschrevene, wat ook de reden is waarom deze eigenlijk niet beschreven of genoemd mág worden - al is dat natuurlijk ook weer een falende beschrijving.
"Hij", "Zijn" en zo verder laten enkel zien dat de Abrahamistische woestijn religies uit de mediterane/woestijn macho cultuur komen en gaan voorbij aan het feit dat men daarmee suggereert dat er ook nog een "Mevrouw" is... en voortplanting...
Ender mBind, Delft op 10-06-2009, 18:05
Bij de torenbouw van Babel stuurde God alle volkeren een kant op
en gaf ze elk hun eigen taal.Maar de mens wil niet luisteren.
Ze bouwen vliegtuigen en leren engels.Zo kunnen ze elkaar weer overlopen en ruzie maken.Nu God niet de schuld geven.Hij heeft het goed met ons voor.De geschiedenis herhaalt zich.De Duitsers waren het zat,al die homo's en hun losbandigheid.Sigeuners en woonwagenbewoners die geen belasting betalen,Marokanen die ons land
kapot maken.Alles mag en de politie en de regering durft niets te doen.
De kruik gaat te water tot die barst.
gelovige, leek op 10-06-2009, 09:21
Beste Suurmond,
Niet teveel afgaan op begrippen an sich. Dat El Sjaddai niet het equivalent is van een Pantokrator, wil nog niet zeggen dat wat deze El Sjaddai in het Oude Testament doet, onder zou doen voor almacht. Het is veel meer dan almacht! Ik denk bijvoorbeeld aan Psalm 2. 'Die in de hemel is gezeten lacht / want Hij is God die eeuwig blijft regeren / Hij spot met hen die spotten met zijn macht / Hij kent zijn tijd, Hij is de Heer der heren.
Ik moet zeggen dat het wat jongensachtig overkomt - dat u met kromme tenen het Apostolicum meezingt. Geef u er gewoon aan over!
Floris, Maastricht op 10-06-2009, 00:49
De betekenis van 'Shaddai' is inderdaad onzeker en hoeft geen 'almachtige' (al helemaal niet in filosofische zin) te betekenen. Er zijn associaties met de 'vruchtbare', de 'voedende', de 'vernietiger', 'degeen die je genoeg is', de 'god van de bergen'. Persoonlijk vind ik de overeenkomst met 'shiva' wel leuk, maar ook het 'ik ben genoeg voor jou' resoneert met wat Paulus schrijft dat God hem antwoordt: 'Mijn genade is u genoeg'. Eigenlijk wel een ontspannen manier van leven om dat te geloven!
Erwin, Eindhoven op 09-06-2009, 21:59
Wat een schitterende column. Denkend aan de Almachtige, denk ik dat de Ontzagwekkende inderdaad de betere vertaling is. ’t Is maar goed dat niemand die El Shaddai echt weet te vatten, dan kunnen ze ook geen beeld van Hem maken! God als een soort Balkenende-van-hierboven, met dansende CDA’ers er omheen zeker? Sara zou zich doodgelachen hebben. Nee, God als de Ontzagwekkende, van wie Leonard Cohen ooit schreef: forsaken, almost human / he sank beneath your wisdom like a stone. Als de Almachtige zich in onze ogen ontdoet van zijn almacht, blijft hij nog altijd de Ontzagwekkende.
Johan Kloosterman, Harlingen op 09-06-2009, 16:55
Aan: Jean-Jacques Suurmond,
Kijk naar de zon! is dat niet een machtige aanschouw? De God van Genesis schiep ook de sterren zomaar erbij zonder veel woorden ervoor: Gen. 1:16 "Tegelijkertijd maakte God de sterren".
Prijs de Heer je God om zijn almacht, want Hij is de maker van alles!
In je woorden tref ik dwaasheid! Je steunt op inzichten van filosofen om je circulaire argumenten te bekrachtigen! Je hebt geen fundament aangelegd in het woord van God zoals het in Genesis is verklaard. Verder erken je een aantal mannen aan te sturen in het woord van God, ik zeg stop ermee! Je lijdt deze mannen naar de slachting en niet de verlossing!
Gustaaf, Weert op 09-06-2009, 16:55
Als kind had ik het geluk dat ik binnen ons Prot.gezin bedreigd werd dat als straf voor mijn ongehoorzaamheid, de Almachtige mijn pasgeboren broertje terug zou kunnen nemen. Deze absurditeit leidde tot uitgepluis van om. mijn mooie kinderbijbel, wat nog meer vragen opriep. Zoals de ijdelheid van die eerste mens, die zonder getuigen beweerde, dat God op hem leek; God schiep hem immers naar zijn evenbeeld. Wat ik ook niet begreep, was die ribbenstorie, met al die seksende dieren om me heen. En dat al die aardige Islamieten maar een tweede rangs plaatsje zouden krijgen in de hemel v/d blanke God. En meer van die weinig-goedertierende onzin.
indrasurya von stralendorff, amsterdam op 09-06-2009, 16:46
Dit artikel is m.i. weer eens een sophistische poging om zekere mythes uit de weg te ruimen en die te vervanngen door moeilijke redeneringen. Je moet wel van sophistiek houden om dit te waarderen.
kuyc, berchem op 09-06-2009, 16:41
Lastig verhaal. Ik maak eruit op dat de mens alles in hemel en aarde zo BLOEDserieus neemt. Zichzelf en God incluis. Maar ook normen en waarden, regels, wetten, de Bijbel. Om maar de macht(in handen) te hebben over (de maakbaarheid van) zijn leven of dat van zijn medemens. Deze macht en controle komt voort uit angst om te verliezen, om pijn te lijden. Maar laat eens los, lach erom, en zie, er gebeurt niets meer of minder dan er anders zou gebeuren en de vrijheid (jezelf te durven zijn) die deze houding oplevert, leeft een stuk echter. En ja, het kan je zelfs het gevoel geven opnieuw geboren te worden. En dat is het lachen voorbij. Bij God.
Anne, Amsterdam op 09-06-2009, 10:47
Op een tweedehands-boekenmarkt kocht ik kortgeleden van Cornelis Verhoeven (1928-2001) voor een habbekrats zijn postuum uitgegeven 'Dierbare Woorden. Beschouwingen over de woordenschat'. Ruim vijfhonderd bladzijden met telkens een braaf volgeschreven pagina per item. Het woord 'almachtig' krijgt evenveel ruimte als 'kwetsbaar', 'als', 'alsnog', 'advies', 'afgrond'. Eerlijk gezegd ben ik vooralsnog meer onder de indruk van de grillige lijst van behandelde onderwerpen - 'ernst', 'ervaring', 'er zijn', 'eventueel' - dan van de feitelijke beschouwingen. Pas wel op voor mensen die 'zich kwetsbaar opstellen', want zij willen eigenlijk 'almacht'.
evert van kuijk, amsterdam op 09-06-2009, 10:46
Immer geïnteresseerd in zaken die het geloof betreffen (gereformeerde opvoeding...), begin ik steeds meer begrip en waardering te krijgen voor de grote Kuitert. Vele theologen zijn volledig de weg kwijt, maar dankzij hun -betalende- religie kunnen zij -voorlopig nog- het vlees blijven aansnijden. Geen gesidder meer, maar nog steeds veel getob rondom een soort lego-god.
M van Wuyckhuyse, La Baule (Frankrijk) op 09-06-2009, 10:41
De larie van een almachtige mannelijke God. Zonde van de tijd om over larie na te denken. "God schiep de mens naar zijn gelijkenis, man en vrouw schiep hij hen. Gij zult van uw God zult u geen beeld maken" vat ik samen. Beeld is bevriezen, vast leggen, uitdrukking aan geven, benoemen etc.. Kortom: we mogen God van God niet benoemen als almachtig en mannelijk. Hij schiep ook de vrouw naar zijn gelijkenis! Misschien ook de dieren, het water, de lucht. Mannelijke arrogantie kent geen grenzen. Wat je al hebt,bent, hoef je niet naar te streven. Streven daarom mannen naar macht en vrouwen niet?!
Gerrie, Aalburg op 09-06-2009, 10:31
Christenen noemen die God Almachtige Vader. Jezus had hem immers Abba genoemd. Die "holt" naar ons toe, zeker als we het leven niet meer aan kunnen. Dat soort verhalen en dat soort gedrag vond een joodse bovenlaag almachtschennend. Maar bij de afgang van Jezus kwam de machtige "rechterhand" die hem door de afgang heen omhoogtrok. Ons denken over almacht zit blijkbaar op een verkeerd spoor!
joost tibosch sr, valkenswaard op 09-06-2009, 10:31
Uit het hoofd:'En Filipus zeide:Here, toons de Vader en het is ons geneog' En de Here antwoordde: Filippus ben IK zoalng bij u en hebt ge Mij niet gezien'?Wie Mij heeft gezien heeft de Vader gezien'. Het stukje van Ds.Suurmond lijkt me een theologische ontkenning van het Oordeel waar Yeshua Masjiach wel degelijk WEL over heeft geprofeteerd in Zijn kwaliteit als Zoon van de Allerhoogste.Zo doet men afbreuk aan ontzag voor de Eeuwige en Zijn uiteindelijk toch niet te vatten Scheppingswerk. Wij zijn maar stof en as en slechts Christus liefde kan onze geest,ons hart verlichten. Dat is Zijn macht, het GELOOF. God's werk. MEN lacht!(Niet:'iemand')
Van Maaskant de Jong, Amersfoort op 09-06-2009, 09:35
Een mooie poging. Ik snap het idee dat de man zijn macht verliest in de feminiserende maatschappij. Misschien dat vrouwen niet in God geloven? Omdat ze de slang zijn die Eva en Adam uit het paradijs hielp naar kennis van de boom der kennis. Niemand is in staat tot ultiem geluk. Het streven ernaar IS het geluk. We leven in het paradijs. En de hel. Da's een beetje de denkfout die er wordt gemaakt. Alsof er iets beters is dan hier. Nu. Of iets slechters. Ook niet. Ik ben een erg rationeel mens die graag gelooft.
Maar niet in een almachtige God die alleen mannelijke machtsgedacht
en faciliteert.
momo, thuis op 09-06-2009, 09:16
Plaats een reactie
Stuur artikel door