Kerk, zwijg over politiek
-
- 1 / 2
-
Elftalspeler Gerard de Korte. In de rubriek Elftal gaan elke week twee spelers uit een elfkoppig panel van afwisselend filosofen en theologen in discussie over een actuele kwestie. © Trouw, Caris
U bekijkt nu: pagina 1 van 2.
Christelijke gelovigen hebben meer vertrouwen in de democratie dan niet-gelovigen of anders gelovigen. Ligt hier een taak voor de kerken, om Nederlanders meer aan zich te binden? Elftalspelers Smalbrugge en De Korte denken daar verschillend over.
Protestanten komen als modelburgers tevoorschijn uit het recente onderzoek van het CBS. Meer dan katholieken hebben ze vertrouwen in de democratie en doen ze vrijwilligerswerk; en bovendien drinken ze minder dan katholieken en leven ze over het algemeen sober en gezond. Protestanten en katholieken samen blijken meer vertrouwen te hebben in de democratie dan andere Nederlanders.
Christenen zijn belangrijk voor de stabiliteit van de samenleving, kun je concluderen uit het CBS-onderzoek naar religie aan het begin van de 21ste eeuw. Maar kerken lukt het niet om gelovigen aan zich te binden. Ze lopen leeg: het kerkbezoek nam in tien jaar tijd af met vier procent. Niet meer dan een op de vijf Nederlanders gaat eenmaal per maand naar de kerk. Leg die twee feiten bij elkaar en de kerken hebben alle reden om met nog meer energie de leegloop tegen te gaan. Daar is ook landsbelang mee gemoeid, zou je kunnen zeggen.
Matthias Smalbrugge, als Augustinuskenner buitengewoon hoogleraar aan de VU, en PKN-predikant te Aerdenhout, is het daar hevig mee oneens. „Het is mooi dat gelovigen hechten aan democratie, maar de kerk mag nooit instrumenteel gebruikt worden om die democratie te ondersteunen. We hebben scheiding van kerk en staat. De kerk moet niet ingezet worden voor een politiek doel. Stel je voor, dan ga je mensen uitsluiten. Dan kunnen bij wijze van spreken PVV’ers niet meer naar de kerk. Ik denk ook aan Italië: moet de kerk daar het monopolie van Berlusconi gaan aanvechten. Dat is in de jaren zestig misgegaan, dat de kerk zich inzette in het debat over kernwapens.” Smalbrugge huivert als hij aan die geschiedenis denkt.
Heeft de kerk dan geen maatschappelijke verantwoordelijkheid? Smalbrugge: „De kerk is er om God ter sprake te brengen. Niet om politieke waarden te beschermen. We hebben een spirituele rol. Er is grote moeite op aansprekende wijze God ter sprake te brengen, daar ligt het werkterrein van de kerk. Het werken aan de democratie moeten we overlaten aan anderen. Tenzij er sprake is van een noodsituatie, zoals in Duitsland in de jaren dertig. Maar dat is nu niet aan de orde. Dat zou het wel zijn als, ik noem maar wat, de Koran verboden zou worden. Alleen dan moet de kerk politiek van zich laten horen.”
Gerard de Korte, bisschop van Groningen, vindt die taakopvatting van de kerk ’wat te smal’. Hij is het met Smalbrugge eens dat de kerk er in de eerste plaats is „om de godsvraag levend te houden”, maar daar vloeit wel direct uit voort dat de kerk een maatschappelijke opdracht heeft. „De God van Israël roept mensen op om voor elkaar in te staan.”
Daar heeft de kerk wel degelijk een politieke verantwoordelijkheid, meent De Korte. „Het bevorderen van het goede samenleven. De paus heeft dat in zijn laatste encycliek ook genoemd. Niet voor niets is er de katholieke sociale leer, die gaat niet alleen over de waardigheid van de mens, maar ook over sociale gerechtigheid.”
Smalbrugge is niet overtuigd. „De kerk kan niet eens de eigen core business goed doen. We slagen er niet in overtuigend over God te spreken. Dan moet de kerk zeker niet ook nog een politieke rol spelen. Daarin heeft de kerk trouwens nooit een voortrekkersrol gespeeld. We zijn altijd trendvolgers geweest. De kerk weerspiegelt de cultuur, heeft nooit een politiek stempel gedrukt. Het is mooi dat protestanten zo aan de democratie hechten, maar dat zegt me eerlijk gezegd net zoveel als wanneer vooral roodharigen de democratie zouden steunen. De kerk heeft geen enkele rol gespeeld bij het ontwikkelen van de parlementaire democratie. De christelijke kerk heeft het grootste deel van de 2000 jaar van het bestaan in een niet-democratische omgeving gefunctioneerd.”
Dat zijn eigen kerk, de PKN, democratisch is, is uitsluitend doordat die ontstaan is in een tijd dat democratie het heersende systeem was, zegt Smalbrugge. „Was de rk kerk in die tijd ontstaan, dan was die kerk ook democratisch geweest.”
Bisschop Gerard de Korte zegt het zelf meteen maar: „De rk kerk heeft vanuit de historie een spannende verhouding tot democratie. In Nederland hebben katholieken dankzij de parlementaire democratie zich maatschappelijk kunnen emanciperen. Maar democratie is natuurlijk niet zaligmakend. Uiteindelijk gaat het om het koninkrijk van God. Al vind ik wel, na reizen in andere continenten, dat de democratie zoals wij die in Noordwest-Europa hebben, een kostbare verworvenheid is. Je kunt de parlementaire democratie zien als een teken dat verwijst naar het Koninkrijk Gods. Elementen uit het katholiek sociaal denken, zoals de waardigheid van de mens en het goede samenleven, kunnen in de context van de parlementaire democratie, weliswaar met vallen en opstaan, worden gerealiseerd.”
Maar, zegt Smalbrugge, dat werken moet niet uitmonden in het vertalen van het geloof in a priori regels. „De kerk moet discreet haar mond houden. We hebben teveel boter op ons hoofd. Eerst in eigen huis orde op zaken stellen.”
Het werken van christenen aan een goede samenleving staat niet tegenover het kerkelijke spreken over God. Integendeel, spreken over God en maatschappelijk actief zijn, hangen te nauw samen om ze tegenover elkaar te kunnen plaatsen, meent Gerard de Korte.
© Trouw 2010, op dit artikel rust copyright.
- Toon heel artikel
- vorige pagina
- 1
- 2
- volgende pagina
Reacties (17)
Inspraak zonder inzicht is uitspraak zonder uitzicht. En daarom zal een one-man-one-vote-systeem vroeg of laat in elkaar storten. Maar belangrijker nog is de dialoog. Het hele politieke apparaat moet functioneren binnen de contouren van het recht. En dus is de correlatie tussen de decaloog en de UVRM precies de plaats waar politici en gelovigen elkaar kunnen ontmoeten en steunen zónder van elkaar afhankelijk te zijn. De scheiding van kerk en staat maakt die dialoog juist mogelijk. Giorgio Agamben waarschuwt ons voor een corrupte politiek: de bio-politiek. Er zijn legio mensen, binnen en buiten de kerk, die de politiek op koers kunnen houden.
F.M. Vermeulen, Roosendaal op 05-03-2010, 15:45
1: ?..om God ter sprake te brengen. Niet om politieke waarden..." De Kerk staat weer onder aanval van Koran waarin de Kerk áfgeschaft wordt onder Godlastering van Jezus-Christus. Indien de Kerk niét - de moed heeft (?) het gevaar Koran en bijbehorend politiek systeem openlijk af te wijzen in kerken en Christus verdedigd, zál Islam overwinnen. Dát de Kerk het gevaar Koran niet lijkt te begrijpen is onbegrijpelijk. Dát de Kerk niet openlijk opstaat tegen Koran is Christus verloochenen. De Kerk weet niet meer hoe het N.T. politiek-maatschappelijk verbonden is met Jezus-Christus.
anna, koog a/d zaan op 30-01-2010, 13:18
'Het gaat goed mis daar waar de Kerk samenwerkt met Koran zoals op 'r-k Kerkplein'. Ik schreef daarom 'r-k Kerkplein' niet meer te willen ontvangen' nadat die antwoordde 'er is maar een God' d.w.z. dezelfde als in Koran. Nog erger schreef: "Lees deze Jezuit, die veel meer kennis heeft dan u, die 'de Zoon' [Drie-Eenheid] in een ander daglicht stelt' d.w.z. CHRISTUS; en dit geschreven werd nadat ik schreef 'Drie-Eenheid wordt belachelijk gemaakt in Koran'. 'r-k Kerkplein' die naam misbruikt want geen katholiek kan zeggen 'de Zoon'/Drie-Eenheid zie ik anders' en toch katholiek zijn. Inzochtloze intellectuelen zijn die de Kerk de das om doen.
anna, koog a/d zaan op 30-01-2010, 13:13
Ik vraag mij al een tijd af, of wij in Nederland nog wel een democratie hebben. Gezien het feit dat de overheid gewoon doet en laat wat ze wil. En zo is het ook met het Geloof, als je ziet ze de betuttellende regeltjes die duidelijk van het CDA afkomen, door de strot van de burgers duwt. Dus Kerk en Staat zijn niet gescheiden. In ieder geval is onze democratie onderdrukkend geworden en de kerk staat daar niet van los.
R. de Busser, Purmerend op 04-10-2009, 22:41
Lekker makkelijk en positief maar aan de andere kant wordt eigenlijk secularisatie misbruikt om ONvrijheid DISrespect & ONrecht te laten. Op zich is religie weer niet relevant, mensen moeten zich aan de hoge dames&heren onderwerpen, slikken of stikken. Wel manipuleert de kerk met Romeinse oorlogstactieken, VOC-NSB-achtig al-goed vaart wel, de rest krepeert. Leed&Schades zijn in het belang van onbarmhartige Samaritanen & farizeeërs, sociaal-emotioneel-gefeminiseerde consensus en vuile viezeriken PvdA CDA CU D66? O ja, bestrijdt ziekelijkheden verspreidt&onderteken s.v.p. de petitie: www.familywatchinternational.org/fwi/un_human_rights.cfm
AdVader, Utrecht op 03-10-2009, 11:43
Ik ben democraat. Maar de meeste linkse activisten en ook de sociaal-constructivisten onder de liberalen (m.n. D'66) zijn geen democraten. Als voor hen de uitkomst van democratie niet klopt (bijv. katholieke partij, ChristenUnie, extreem-rechts, PVV, kapitalistisch, of bijv. in Israel Hamas, of in Iran Ahmadinejad), ontkennen ze uitkomst van verkiezingen. Democratie blijkt helaas relatief. En zoals de oude wijsgeren al zagen in de Griekse poleis, bestaat altijd het gevaar af te glijden naar tyrannie. Thans trekt de staat bijv. ook scholing en opvoeding als haar recht naar zich toe. Terwijl dit onnatuurlijk is, en bij de ouders behoort!
Juan Criticón, Madrid-las-Locas op 13-08-2009, 13:20
Ik ben democraat. Theocratische noch seculiere dictaturen zijn mijn optie en ik ben dankbaar voor onze democratie. Wel zeg ik erbij, dat zij de minst slechte staatsvorm is. Dat is niet uit valse bescheidenheid, maar wel uit de ervaring dat een ieder zo zijn gebreken heeft. Dat geldt ook voor de kerk. Ook zij is niet de beste.
Dat staat en kerk als instellingen van personen elkaar nodig hebben, is een conclusie die ik heb moeten trekken uit de tijd, dat er veel vluchtelingen uit verschillende dictaturen in de kerk hebben overnacht in afwachting van een verblijfsvergunning.
Ik wil het hierbij laten.
René Jacobs, Amsterdam op 13-08-2009, 10:33
Ik denk van alle tekst op deze twee pagina's, die van Aart Tuynman het meeste hout snijdt - een zelfde onderzoek 10 jaar geleden had zeker een omgekeerd resultaat gehad.
Joop heeft gelijk in dat de staat helemaal geen plaats heeft in deze zaken - maar dat betekent ook dat de kerk niets te zoeken heeft in de staat, toch? (Of verdedig je de theocratische dictatuur van St.Olaf, Karel de Grote, Filips II etc?)
Trouwens, Rene... "Geef de USA wat de USA toekomt en Allah wat Allah toekomt" (zoals Osama het zou zeggen) is eerder een oproep tot terrorisme dan een ondersteuning van scheiding van kerk en staat. Context is alles.
Ender mBind, Delft op 12-08-2009, 14:48
Ben het volledig met Rene Jacobs eens dat kerk en staat niet te scheiden zijn omdat het een in het ander doorwerkt, hoe dan ook.
Ik denk dat hierdoor de discussie wakker blijft.
Alice Gerritsen, Nijmegen op 11-08-2009, 13:56
Hallo Rene. Ik ben een nichtje van je moeder Mies,en las op de internet over jou over de kerk. Ik wilde dat je in onze kerk een kijkje kon nemen. Onze kerk praat over de Here Jezus als onze redding en stierf voor al onze zonden op Golgotha. De rest valt weg.
Doe de groeten aan je moeder en tot de volgende keer, Annie
Ann Nagtegaal, Surrey Canada BC op 11-08-2009, 01:02
Zoals altijd heeft Nieuweboer het bij het verkeerde eind. De burgers met hun interessen moeten niet aan de staat opgeofferd worden, maar de staat moet de burgers in staat stellen hun eigen weg te gaan. Nieuweboer verdedigt het atheïstisch totalitarisme à la Marx en Hitler.
Joop, San Francisco op 09-08-2009, 11:52
Dat protestanten nu meer vertrouwen hebben in de democratie dan onkerkelijken komt doordat er nu een regering is die heel duidelijk door protestanten gedomineerd wordt. Het is geen eigenschap van protestanten. In de tijd dat Nederland een paars kabinet had (van 1994 tot 2002) was het vertrouwen van protestanten in de democratie veel lager, en van onkerkelijken juist hoger.
Dat protestanten meer vertrouwen in deze regering hebben toont maar weer eens aan dat er een tweedeling in de maatschappij is tussen protestanten en onkerkelijken. Veel onkerkelijken hebben niet het gevoel dat deze regering er ook voor hen is.
Aart Tuynman, Den Haag op 06-08-2009, 21:23
Voor M. Nieuweboer in Moengo Suriname.
Of dan de zaken heel wat gemakkelijker komen te liggen, is niet zo gewis. Jezus van Nazaret werd eens door een fiscaal kerkjurist gevraagd of het geoorloofd is belasting aan de keizer te betalen. Geef de keizer wat de keizer toekomt en God wat God toekomt, is volgens de overlevering zijn antwoord geweest. Men kan die repliek een spitsvondigheid vinden of als een scheidbrief voor staat en kerk opvatten. Een onderschatting denk ik. Hij heeft de legitieme rechtssfeer van beiden erkend. God en Keizer, kerk en staat niet tegen elkaar uitgespeeld. Hij sprak recht. Dat viel ook toen al niet mee.
René Jacobs, Amsterdam op 06-08-2009, 14:23
Het denken over de democratie is vaak ongewild en onbewust vanuit het geloof gestimuleerd. Zie Calvijn. Zijn leer legde de grondslag voor de moderne parlementair democratie, zonder dat hij dat wilde, of er zich bewust van was.
Ook het concept van de goddelijke drie-eenheid heeft waarschijnlijk het denken over de trias politica bevorderd. De goddelijke drie-eenheid heeft Nestorius, die de rationele uitleg aanhing, de nek gekost. En daarna heeft het denken van het westen zich er eeuwenlang mee bezig gehouden. Met democratische gevolgen.
Theologie en politiek zijn tegen heug en meug met elkaar verbonden in een vriendschap tegen wil en dank.
Jan Tump, Den Haag op 06-08-2009, 14:18
De rechtspraak verbindt kerk en staat slechts op een wijze: de eerste moet zich aan de wet houden en is daarom ondergeschikt. Net als alle andere clubjes en verenigingen mag de kerk binnen de grenzen van de wet zich overal mee bemoeien. Als we de religieuze organisaties nu eens op die manier gingen bekijken in plaats van een niet-bestaande uitzonderingspositie (ten goede of ten kwade) toe te dichten, dan zouden de zaken heel wat gemakkelijker liggen.
M.Nieuweboer, Moengo Suriname op 05-08-2009, 22:53
Een correlatie hoeft niet meteen een causaal verband in te houden. De SGP is een protestantse partij maar tegen democratie. Ook de voorgangers van de ChristenUnie, GPV en RPF, stonden niet bepaald pal voor de democratie en de neutrale staat. Ze hadden hier principiël bezwaren tegen.
Misschien zijn protestanten gemiddeld genomen hoger opgeleid dan andere Nederlanders. Er is namelijk wel een duidelijk verband tussen opleiding en democratisch besef. D66 krijgt vooral steun van hoogopgeleiden. Zullen de vrijzinnige protestanten misschien zo democratisch zijn, dat ze het a-democratische denken van de streng-orthodoxe protestanten compenseren?
Ewout, Kampen op 05-08-2009, 22:53
Ik ben geen deskundige. Kan ook niet zo goed argumenteren als de giganten van krant en kerk. Daarom discreet en met de hand voor de mond deze overweging. Het is waarschijnlijk een 'faux pas' kerk en staat van elkaar te willen scheiden en is het wellicht beter te spreken van een verschil van sfeer. Hoe men ook over God en Mens denkt, een zaak verbindt de twee absoluut. De jurisdictie. De rechtspraak. In alle organisaties, seculiere of religieuze, staat het recht centraal. Mozes en Jezus waren jurist; officier, advocaat en rechter, grondleggers van een decaloog voor zowel kerk als staat. Een moeilijk en pittig cadeau!
René Jacobs, Amsterdam op 05-08-2009, 15:57
Plaats een reactie
Stuur artikel door