Theologie moet te denken geven
Kunstenaar Jonas Staal plaatste een autowrak bij een terras om te zien welke reacties daarop komen. © Trouw
Gerelateerde artikelen
Niet sussen, maar de dreiging laten voelen. Dat zou de werking van spiritualiteit moeten zijn. Theologen bezien kredietcrisis en spiritualiteit in het licht van de theologie van Edward Schillebeeckx.
Spiritualiteit met de gordijnen dicht werkt niet, zegt de rk theoloog Erik Borgman. „Dat is wat je wel moet constateren als je de theologie van Schillebeeckx toepast.”
Of Edward Schillebeeckx (94) zelf aanwezig zal zijn tijdens de aan zijn theologie gewijde studiedag, morgen in Nijmegen, is niet helemaal zeker. Wel heeft de broze theoloog een openingswoord op papier gezet, vertelt Erik Borgman, die door Schillebeeckx is opgeleid.
Theologie moet altijd toegepast worden in de samenleving, verkondigde Schillebeeckx en dertig jaar geleden betekende dat een keuze voor het socialisme als tegenwicht tegen het kapitalisme.
Eind jaren zeventig klonk dat heel modern en leidde deze opvatting van godgeleerdheid tot grote opwinding in Nederland en ver daarbuiten.
Nu is er een kredietcrisis, en puilen de schappen van de boekhandels uit van werken over spiritualiteit. Hoe klinkt de boodschap van Schillebeeckx nu? Welke betekenis heeft de theologie van deze briljante dominicaan in een tijd dat socialisme een ouderwetse bijklank heeft? Heeft de samenleving wel iets aan theologen?
Het Tijdschrift voor theologie, waarvan Borgman hoofdredacteur is, organiseert samen met de Radbouduniversiteit Nijmegen een congres, gewijd aan de toepassing van Schillebeeckx’ theologie op de terreinen economie, zorg en spiritualiteit.
„Socialisme, dat kun je niet meer als alternatief voor kapitalisme aangrijpen”, zegt Borgman. „Maar wat dan wel? We hebben de kunstenaar Jonas Staal gevraagd, te laten zien hoe hij maatschappelijk betrokken installaties maakt. Hij zet mensen ermee aan het denken. Dat willen wij als theologen ook.”
Jonas Staal (1981) werd bekend door zijn gedachtenismonumenten voor Geert Wilders, die hij in 2005 in Rotterdam en Den Haag plaatste. De monumenten, compleet met kaarsen, knuffels en portretten, leidden tot een rechtszaak. Staal werd vrijgesproken.
Staal installeerde daarna naast een terras een autowrak, alsof daarin een autobom ontploft was. Hij wilde peilen hoe de terrasbezoekers daarop zouden reageren. Toen reacties uitbleven, maakte hij van de onderdelen van het wrak sieraden. Zo liet hij, met een woordenspel, mensen iets aantrekken van het wrak.
Borgman: „Dat zijn pogingen, het thema oorlog aan de orde te stellen. Wij zijn in zekere zin in oorlog met, ja, waarmee,dat is maar de vraag.”
Net als Staal moeten ook theologen grote vragen van nu aan de orde stellen en aan het denken zetten. En aanzetten om te blijven denken. Juist ook als er spiritualiteit in het spel is, zegt Borgman. „Dat is altijd een belangrijke stelregel van Schillebeeckx geweest, en nog. Spiritualiteit en theologie kunnen niet zonder elkaar. Altijd heeft spiritualiteit ook intellectuele reflectie nodig. En voor een theoloog is het geleefde geloof altijd een bron. Waar dan vervolgens weer intellectuele aspecten aanzitten.”
Spiritualiteit met de gordijnen dicht, dat werkt niet. „Spiritualiteit vraagt ook om activisme. En om waarneming. Kijken wat er aan de hand is,” zegt Borgman. In de huidige opvatting is spiritualiteit teveel een handig middeltje tegen allerlei kwalen. „Dat is me te instrumenteel. Spiritualiteit kan ook dienen om te ervaren hoeveel geweld er over ons heen komt.”
Vandaar dat ook Erica Meijers tijdens het congres zal spreken. Ze is betrokken bij Helling, het kwartaalblad van GroenLinks. Borgman: „We leven in een onrustige situatie. Dat vraagt bezinning op onze verhouding tot de wereld.”
© Trouw 2010, op dit artikel rust copyright.
Reacties (9)
Het is interessant om te zien hoe de visie van Borgman, die zich graag presenteert als een theoloog in voeling met de cultuur van vandaag, op deze site vrijwel alleen maar negatieve kritische reacties oproept. Blijkbaar weet deze zelfbenoemde spreekbuis van katholiek Nederland helemaal niet wat onder de mensen leeft. Of begrijpen we je verkeerd, Erik? Het zou me niet verbazen als je dat denkt. Immers, het is het noodlot van het genie dat het vaak niet begrepen wordt - en dat van een profeet dat hij niet geëerd wordt in zijn eigen vaderstad of -land...
Joop, San Francisco op 14-05-2009, 17:50
Katholieke theologie moet systematische, kritische reflectie zijn op …. (concreet geloven, arbeid, samenleving, dood enz.) vanuit een christelijke, katholieke levensbeschouwing, geloven. Daarvóór moet dus allereerst ZICHT zijn op het referentiekader waar vanuit men vertrekt. En dáár zit nu het probleem: er is weinig of geen kritische reflectie meer op dat vertrekpunt: wat geloven we nu, en waarom; wie/wat is God, Christus; waarom zijn die relevant; hoe kwam men c.q. komen wij tot gezond geloven, tot godservaring in lijn met Abraham, Job …. Jezus? Voor wie is theologie nog geloofsverkondiging? Is Borgman geen dirigent voor een éémansorkest?
Paul G., Cuijk op 14-05-2009, 15:41
Eerst alles slopen en dan zeuren dat de mensen geen zin meer hebben om na te denken. Ga toch gewoon werken, zoals iedereen.
Michiel, M. op 14-05-2009, 15:41
"Vandaar dat ook Erica Meijers tijdens het congres zal spreken. Ze is betrokken bij Helling, het kwartaalblad van GroenLinks".
Zo kun je weer zien ,hoe een schijn van wetenschappelijke objectiviteit gebruikt wordt om de te maskeren uit welke politieke hoek de wind waait. Een veel voorkomend verschijnsel dezer dagen.
willem, amsterdam op 14-05-2009, 11:24
Het CDA en Balkenende aanbidden al jarenlang de vrije markt.
Dat zie ik niet gauw veranderen. Door de krediet crisis nu een beetje toegedekt. Privatisering met als onuitgesproken doel explosief stijgen van salarissen en bonussen aan de top. Volgens Balkenende onvermijdelijk verbonden met de zegeningen van de vrije markt.
Jan, Bussum op 14-05-2009, 11:18
theologie wordt al toegepast in de politiek, een voorbeeld is de sharia.
rob, diemen op 14-05-2009, 11:18
"Spiritualiteit en theologie kunnen niet zonder elkaar. Altijd heeft spiritualiteit ook intellectuele reflectie nodig"
En dan graag weer de theologie kritsch, analytisch ontleden op vaagheden, drogredenaties en andere intellectuele humbug.
Ik zou het trouwens wel aardig vinden om kunstenaars/spirituelen/theologen zelf eens (ludiek) te onderwerpen aan een openbaar experiment, om ze te laten nadenken over de vraag waarom ze zelf zo graag anderen ergens mee willen confronteren ("anders denkt men er ten slotte niet over na"), dat impliciete paternalisme, en die verkeerde inschatting dan wel onderschatting van het publiek stoort mij.
Chris, Utrecht op 14-05-2009, 11:07
"Theologie moet...toegepast worden in de samenleving", zei Schillebeeckx dertig jaar geleden.
Maar als ik Rouvoet vandaag mag geloven is het eigenlijk precies andersom: de samenleving moet toegepast worden in de theologie.
Natuurlijk zijn beide 'formules' zo vaag, dat iedereen er een eigen mening aan kan geven. Wat betekent dat ze helemaal geen betekenis hebben. Dit heet dan multiculturalisme.
Ted Schrey, Montreal op 14-05-2009, 08:48
Socialisme kan geen alternatief meer voor kapitalisme zijn, volgens Borgman. Daarmee geeft hij expliciet toe dat Schillebeeckx' pleidooi voor socialisme dertig jaar geleden een miskleun was. Thans moeten we Borgman evenmin als Schillebeeckx destijds serieus nemen. Borgman beweerde in een artikel in Tijdschrift voor Theologie in 1995 dat de 8-Mei-Beweging zowat met de r.-k. Kerk in Nederland samenviel. Had hij gelijk gehad, dan bestond de r.-k. Kerk nu niet meer; de 8-Mei-Beweging is intussen immers opgeheven... Nee hoor, wat katholicisme en Kerk zijn, wordt niet bepaald door kamergeleerden als Borgman. Die moeten in de bibliotheek blijven.
Joop, San Francisco op 14-05-2009, 08:46
Plaats een reactie
Stuur artikel door