Dossiers

4 mei 2006

door Eildert Mulder

Islam-onderzoek / Als een detective op zoek naar oer-koran

U bekijkt nu: pagina 1 van 2.

Dissidente islamologen stellen spectaculaire vragen bij het traditionele verhaal over de begintijd van de islam. Deel 8 van een serie: een overschrijffout zet Christoph Luxenberg op het spoor van een oer-koran in Aramees schrift.

reacties (14)
print
stuur artikel door

Een goede archeoloog kan na kundig bodemonderzoek al ongeveer raden wat er in de grond zit voordat het graven begint.

Voor het koranonderzoek door de Duitse taalwetenschapper Christoph Luxenberg geldt iets soortgelijks. Luxenberg denkt, overigens niet als enige, dat de Koran voorlopers heeft gehad. Volgens hem zijn die niet in Arabisch maar in Aramees schrift opgeschreven, in een tijd dat de Arabieren nog geen eigen schrift gebruikten.

Luxenberg komt tot zijn conclusie na grondige analyse van de huidige Koran. Hij heeft zelfs een schrijffout in zo’n Aramese ’proto-koran’ geconstateerd, hoewel nog nooit een Aramees geschreven koranhandschrift is opgedoken.

Zo’n proto-koran zou, als hij nog eens wordt gevonden, een welkome ondersteuning zijn voor Luxenbergs theorieën. Volgens hem zit de huidige Koran vol met Aramese elementen, die latere moslimcommentatoren niet begrepen. Daardoor kwamen zij, en in hun kielzog westerse vertalers, tot een soms orakel-achtige tekstuitleg.

Het is aannemelijk dat zo’n in Aramese letters geschreven voorloper van de Koran, zelfs als de taal ervan in de kern Arabisch is, vol zit met Aramese invloeden. Gezien de status van het Aramees als cultuurtaal lijkt het uitgesloten dat zo’n tekst uit dát gebied en uit die periode geen Aramese taaluitingen bevat.

Het ligt dan voor de hand dat ook de huidige Koran, zoals Luxenberg zegt, nog steeds een belangrijke Aramese dimensie heeft. Voor die conclusie heb je niet eens een feitelijk exemplaar van zo’n oer-koran nodig, het is genoeg dat je kan aantonen, dat die er moet zijn geweest.

Sceptici zeggen dat Luxenberg van een onwaarschijnlijk scenario uitgaat: er zou een Arabisch-Aramese mengtaal zijn geweest, die in een paar eeuwen spoorloos is verdwenen. Zo spoorloos, dat de commentatoren uit de negende eeuw de Koran, die in die mengtaal zou zijn geschreven, voor een flink deel al niet meer begrepen. De critici vragen zich af hoe dat kan.

Nu is die mengtaal niet helemaal weg, want Arabische dialecten zitten nog vol met Aramees.

Toch is misschien de term ’diglossie’ een betere sleutel voor een goed begrip. Diglossie is een taalkundige situatie, die in de wereld veel voorkomt, waarbij er een spreektaal is voor alledaagse onderwerpen en een soms totaal andere schrijftaal, waaruit mensen putten bij abstractere gespreksonderwerpen.

Zulke wisselwerkingen bestaan er bijvoorbeeld in Algerije tussen Frans, hoog-Arabisch, Arabisch dialect en de Berbertaal. Suriname is een ander voorbeeld, mensen daar schakelen per situatie of onderwerp, soms midden in een zin, over van Sranantongo op Nederlands en omgekeerd.

In grote delen van het Midden-Oosten moet er, in de begintijd van de islam, zo’n wisselwerking zijn geweest tussen het gesproken Arabisch en het geschreven Aramees, de cultuurtaal – een oeroude traditie die in de moderne Arabische wereld voortbestaat in de vorm van net zo’n complexe relatie tussen hoog-Arabisch en de spreektaal.

De huidige Koran, zoals Luxenberg die ziet, is een afspiegeling van die situatie. Mocht er ook nog eens een in Aramese letters geschreven oer-koran worden gevonden, dan kan die het inzicht in de wisselwerking, destijds, tussen Arabisch en Aramees vergroten.

Luxenberg heeft dus geen concrete ’Aramese Koran’ in handen, en zal hem, behalve als er een spectaculaire handschriftenvondst wordt gedaan, ook nooit te zien krijgen. Toch denkt hij al wel een overschrijffout erin te hebben gevonden.

Hoe vind je een overschrijffout in een tekst die je niet hebt?

Luxenberg doet zijn ontdekking bij zijn pogingen om de tegeltekst in de Rotskoepel in Jeruzalem te verklaren (zie vorige aflevering). Die tekst bestaat uit een bloemlezing van korangedeelten, alle over Jezus. Centraal daarin staat het begrip ’knecht van God’ (in tegenstelling tot de ’zoon van God’), in het Arabisch abd-Allah (=Abdallah/Abdoellah) als aanduiding van Jezus.

Bij zijn zoektocht naar meer voorbeelden van Jezus/ abd-Allah stuit Luxenberg op koranhoofdstuk 72 vers 20. Zijn vertaling, dwars tegen de heersende opvatting in, komt in het Nederlands op het volgende neer:

...en dat, nadat de knecht van God (Jezus) herrezen was en hem (God) verder aanriep, ze (de mensen) voor hem op knieën vielen en hem bijna als een God vereerden, waarop hij zei: ’ik bid toch uitsluitend tot mijn Heer en erken toch zelf ook geen andere God dan hij?’

Volgens Luxenberg gaat dit vers over Jezus’ opstanding. Zijn aanhangers zijn, zo vertelt het koranvers, zo onder de indruk van dat wonder dat ze hem als een god zien.

Waarna Jezus zegt dat hij alleen tot God bidt, dat hij geen andere goden erkent – en dus ook zelf geen god is, ook al is hij uit de dood opgestaan.

Geen enkele vertaler of oude moslimcommentator kwam ooit op het idee van deze lezing.

Dat ligt deze keer niet aan Arabische woorden die Aramees blijken te zijn. Het verschil zit hem volgens Luxenberg hier in een kopieerfout binnen een eerdere, in Aramese letters geschreven tekst, waarop dit korangedeelte zou zijn gebaseerd.

Andere vertalers komen tot duistere oplossingen, waarin de ’knecht van God’ (die ze soms wel en soms niet als Mohammed aanduiden) door omstanders bijna kapot gedrukt wordt als hij opstaat om te bidden.

Aramees was bijna twee millennia de cultuur- en schrijftaal van het Midden-Oosten. Het verloor die positie vanaf de achtste eeuw geleidelijk aan het Arabisch. Het Syrisch- Aramese schrift kwam via uitgeweken nestoriaanse christenen nog wel terecht bij de Centraal-Aziatische Oeigoer-Turken, die het doorgaven aan de Mongolen. De communisten voerden later overal het cyrillische schrift in maar tegenwoordig probeert Mongolië het traditionele schrift in ere te herstellen: Aramese letters maar, net als Chinees, geschreven van boven naar beneden. Ook de eerste Ottomaanse sultans in Anatolië – het huidige Turkije – gebruikten privé nog generaties lang het van hun Centraal-Aziatische voorouders geërfde Syrisch-Aramese alfabet.

Reacties (14)

Waarom heeft iedereen over Jezus of Mohammed. Religies zouden niet over profeten moeten gaan, maar over God. Alle profeten stelden in feite weinig voor. Het is God die deze personen feller heeft doen schijnen dan anderen. Mozes, Jezus of Mohammed waren mensen zoals jij en ik die het licht hebben gezien door God's toedoen. De ene profeet is niet meer dan een ander. God heeft geen voorkeur voor het ene geloof dan het andere. Het onderscheid is er een van mensen. Door de profeten aan te hangen polariseer je de wereld omdat de profeten staan voor de verschillende monotheïstische religies die ongeveer hetzelfde preekten.

machmoed elchalid, Tilburg op 27-10-2008, 11:03

Van Slavenburg las voor uit zijn vertaling van de Nag-Hamadi-papyri. Een passage hoorde ik 50 jaar eerder van mijn nachtwaker/leraar. Uitgepluis bracht aan het licht dat Palestina eens bij Perzie hoorde. Zarathustra's leer (in Iran het "Parsi" genoemd) was natuurlijk ook bij vroeg-Christenen bekend. Perzie werd eeuwen later veroverd door Arabieren, waarbij enkele Perzen uitweken naar Gujarat in India, van waar uit handel werd gedreven met Java. Zo kwamen gedeeltes van het Parsi-geloof via eeuwen orale traditie bij ondergetekende terecht. Kruisbestuiving van heilige geschriften! Daarom: Mensen van verschillende geloven,verenigt U!

indrasurya, amsterdam op 29-10-2007, 10:24

Ik heb het hele stuk en alle reakties gelezen. Het is een interessant geheel. Waarom zou je iets waar een heleboel mensen blijkbaar niet aan twijfelen (en als waarheid zien) niet mogen onderzoeken of die aanname/stellingname wel reeel is. Want dat is min of meer de reaktie van Taoufik. Als iets als waarheid geacht is, dan kan je het onderzoeken en dan vallen er geen gaten in te schieten. Nu dus kennelijk wel. De vraag is of dat erg is. Ik denk het niet. Vertalingen en overleveringen veranderen, of je nu wilt of niet. En hoe meer onderdrukking een bepaalde geloofsstroming te verduren heeft, hoe kleurrijker de verhalen worden. De basis is nog min of meer in tact, en dat moet voldoende zijn. Het gaf in alle gevallen de maatschappij structuur en richting. En dat was goed. Echter, je moet ook inzien dat de leefregels tijdgebonden zijn. Sommige regels zijn bijvoorbeeld ingehaald door de koelkast. Het maakt je geen slechter mens of gelovige als je daar rekening mee gaat houden. Wees reeel.

Jules, Delft op 01-02-2007, 21:48

Tjonge wat is het tot geinig om te zien dat bijna niemand open staat voor deze discussie. Want stel je voor dat deze theorie waar is. Dan zal de geschiedenis toch wel radicaal moeten worden herschreven en niet alleen die van de Islam. En als blijkt dat de het inderdaad allemaal op los zand gebaseerd is dan hoeft niemand zich zorgen te maken. Feit is dat er eindelijk onderzoek word gedaan naar de begin periode van de Koran cq Islam. En dat is op zich al een hele overwinning voor hen die willen weten hoe de Islam ontstaan is. Want vele waarheden zijn alle onderdeel van de gehele waarheid.

Mike, Zaandam op 28-07-2006, 10:44

Bovendien logica gaat over de geldigheid van bepaalde redeneringen. François de Blois zegt het volgende: [A]ny reader who wants to take the trouble to plough through Luxenberg's 'new reading' of any of the numerous passages discussed in this book will concede that the 'new reading' does not actually make better sense than a straight classical Arabic reading of the traditional text. It is a reading that is potentially attractive only in its novelty, or shall I say its perversity, not in that it sheds any light on the meaning of the book or on the history of Islam.... He is someone who evidently speaks some Arabic dialect, has a passable, but not flawless command of classical Arabic, knows enough Syriac so as to be able to consult a dictionary, but is innocent of any real understanding of the methodology of comparative Semitic linguistics. His book is not a work of scholarship but of dilettantism. Met andere woorden jou logica is de mijne niet. Dus niets emotioneel het was de ratio!

Taoufik, Zoetermeer op 23-05-2006, 17:58

het ontstaan ervan terugvoert naar christelijke bronnen en interpretaties. Dan mijn bewering dat Trouw er alles aan doet de Islam te ondermijnen. Als een krant meerdere keren ruimte en aandacht geeft aan het werk van een persoon die geen wetenschapper is op het gebied waar hij zich op begeeft maar toch presenteert als iets serieus wetenschappelijks, dan is er naar mijn inziens wat mis. Luxenberg?s werk staat als volgt te boek in het gerenommeerde Journal of Quranic Studies: ?his book is not a work of scholarship but of dilettantism?. (Zie http://www.islamic-awareness.org/Quran/Text/luxreview2.html en http://www.islamic-awareness.org/Quran/Text/luxreview1.html voor een wetenschappelijke beschouwing). Daarnaast heb ik nooit een artikel in Trouw gelezen dat bijvoorbeeld het werk en uitspraken van serieuze wetenschappers over de Islam uiteenzet. Zoals de volgende gerenommeerde wetenschappers: http://www.islamic-awareness.org/Quran/Science/scientists.html .

Taoufik, Zoetermeer op 23-05-2006, 17:58

Beste Mark, om te beginnen kan ik zeggen dat ik het met jou reactie oneens ben. De eerste conclusie die je trekt is naar mijn inziens niet de juiste. Ik weet niet of je op de hoogte bent van het feit dat er grote groepen christenen zijn die niet geloven dat Jezus (vzmh) God is of zoon van God, maar een door God gezonden heilige. Dat kan dus betekenen dat als Luxenberg wilt aantonen dat Mohammed in werkelijkheid Jezus is (vzmhb), dat hij in feite Mohammed (vzmh) verchristelijkt! Dat is naar mijn inziens en de mening van vele wat ook daadwerkelijk gebeurt. Het is bovendien zeer onverstandig de bewering te maken zoals jij die hebt gemaakt: Als Luxenberg dat werkelijk beweerd kun je dus zeggen dat hij Jezus 'Islamiseert'. Hoe kan je dit zeggen wetende dat het werk van Luxenberg in het teken staat van de ontkenning van de Islam en de heilige Koran zoals wij die kennen? Het is menig mens bekend, althans zij die zich wat meer verdiept hebben in het werk van Luxenberg, dat hij de Islam en het ontstaan ervan terugvoert naar christelijke bronnen en interpretaties.

Taoufik, Zoetermeer op 23-05-2006, 17:46

Beste Taoufik, Misschien enkele dagen na je reactie is het goed om het artikel nog een keer te lezen. Een van de conclusies zou moeten zijn dat als Jezus gelijk is aan Mohammed hij/zijn eigen goddelijke natuur ontkent. Dat is een 'christelijk' dogma. Als Luxenberg dat werkelijk beweerd kun je dus zeggen dat hij Jezus 'Islamiseert'. Stel dat Trouw inderdaad een verborgen agenda heeft om de Islam te ondermijnen dan gebeurd dat wel op een heel onhandige manier. Dat kan natuurlijk zeker zo zijn maar lijkt jou dat waarschijnlijk? Behalve een boodschap die iets emotioneel bij jou teweeg brengt heeft het stuk ook een interne logica. Kijk nou eens alleen daarna en dan zul je ongetwijfeld nog dingen vinden die je ongelukkig maken. Als je dat hebt gedaan zul je, daar ben ik van overtuigd, het complot denken over Trouw een stuk moeten afzwakken. Ik zou zeggen: 'Lees ze!'

Mark, Amsterdam op 20-05-2006, 15:36

Islam is ontstaan na de grote polemieken binnen de chriselijke kerken, de verschillende doctrines, de afsplitsingen, de verschillende (dwaal)leerstellingen - Islam gaat volledig voorbij aan het offer en de opstanding van Christus - mijn oude ik is begraven en een nieuw leven in Christus is begonnen - deze boodschap is niet alleen voor christenen maar voor alle mensen, van gelijk welke gezindheid of religie - christendom is het einde van alle godsdiensten !

smout, hofstade op 18-05-2006, 15:20

hoe kan het dat de koran vertaalfouten zou hebben dat alles wat de koran klopt bv wetenschappelijke wonderen van de koran ook al neem je een koran van 2 of drie honderd jaar oud kun je duidelijk zien wat de wetenschap pas in deze eeuw heeft ontdekt dat het inde koran nauwkeurig wordt beschreven kijk op www.harunyaha.com wonderen van de koran geen een mens kan dit hebben geschreven eerst koran lezen voordat je menibg hebt

hasan, harderwijk op 17-05-2006, 11:19

Beste Tessy, De rol van het Hebreeuws was - als spreektaal en later ook als schrijftaal - ten tijde van deze ontwikkelingen al enige honderden jaren uit de ether gedrukt door het Aramees. Uiteraard deelt het Hebreeuws de stam EBD en ligt juist de Joodse invulling daarvan aan de basis van de religieuze lading van dat woord. Om te stellen dat de ayn is het huidige Ivrit voortleeft is volgens mij een halve waarheid. Immers, bij de Ashkenaziem, die drijvende kracht achter de herleving van het Hebreeuws als spreektaal, was de ayn als klank totaal verdwenen. Dat hij toch weer gehoord wordt in het huidige Israel, heeft te maken met de grote instroom van Arabisch-sprekende Joden. Het wel of niet spreken van Ivrit met de ayn is daardoor zelfs een soort sociale Shibboleth geworden: je onderscheidt je door je tongval - of liever, door je keelval. Al met al, de fonetische status van de ayn in het Moderne Hebreeuws is volgens mij volstrekt irrelevant ten opzichte van het betoog van Luxenberg

TM, Amsterdam op 15-05-2006, 10:13

Deze meneer spreekt niet de waarheid. Iedereen zal straks de waarheid kennen, de dag waarop niks en niemand jou zal baten, de dag waarop de afrekening zal plaatsvinden voor alle scheppingen van onze Heer(Allah). Wie blind is voor de waarheid op deze aardbodem zal ook blind voor zijn Heer straks staan, maar zoals ik al schreef zal die personen niks en niemand meer baten.

?, Wasinghton op 10-05-2006, 17:08

En waarom verloor het aramees die positie vanaf de achtste eeuw geleidelijk aan het Arabisch? De openbaring van de Koran in het Arabisch deed de rol van het Aramees overnemen. Wat is belangerijker dan de taal waarin het goddelijk boek is geopenbaard? Daarnaast begrijp ik niet de perverse drang van luxenberg om aan te tonen dat de profeet Mohammed (vzmh) in zijn (luxenberg)werkelijkheid Jezus (vzmh) is. Als hij in staat is om de profeet Mohammed (vzmh)en zijn hele leven een mythe te noemen wat dan te denken van Jezus (vzmh)waarin hij heilig gelooft. De redactie van trouw doet er echt alles aan om de positie van de Islam te ondermijnen gezien het feit dat ze het christendom reeds is voorbijgestreeft. Zo graag doet trouw dat door het werk van luxenberg, een roman in werkelijkheid, te presenteren als iest wetenschappelijks. Stel je eens voor dat iemand in de natuurkunde, geneeskunde of economische wetenschap zijn methodologie zou gebruiken...een kwakzalver wordt hij dan genoemd.

Taoufik, Zoetermeer op 05-05-2006, 17:49

Interessant artikel. Wel apart dat er nergens gewag wordt gemaakt van de invloed en de achtergrond van het Aramees op hebreeuws, zelfs niet in het laatste stuk waar besproken wordt op welke andere talen het aramees invloed heeft gehad. De ayn waar over het artikel wordt gesproken, wordt nog steeds gebruikt in de huidige hebreeuwse spreektaal. Dat geldt tevens voor de besproken stam EBD, wat o.a. de stam is voor werken in de huidige gesproken taal.

Tessy, Amstelveen op 05-05-2006, 17:45