Calvinistisch is Nederlands, maar is ons schaatsplezier ook al calvinistisch?
Gerelateerde artikelen
Dossier
Fascinerend zoals Lodewijk Dros (vandaag in Letter & Geest) laat zien hoe ’calvinist’ van geuzennaam uitgroeide tot scheldwoord voor een ’bedompt en star’ iemand, die tot geen feestvreugde in staat is. De chef van de redactie religie & filosofie schetst deze Werdegang trefzeker vanaf de eerste kerkhervormers, de lutheranen, die de latere volgelingen van Calvijn geringschattend wegzetten als ’calvinisten’, de triomf van het calvinisme onder Kuyper, tot de hedendaagse verwording van de calvinist als doorsnee Nederlander: rechtlijnig, zuinig, hardwerkend en wars van iedere vorm van frivoliteit.
Zelfs Mark Rutte noemt zich vandaag een calvinist, constateert Dros. Maar daarmee ontlokte de VVD-leider bij een journalist wel prompt de zure reactie: „Calvinisten kunnen geen feestvieren”. Waarop Rutte terugkaatste: „Ik kan enórm vieren. Ik ben een calvinist die kan vieren”. Dat mag Rutte wel vinden, volgens Dros bewijst dit vooral dat het calvinisme inmiddels de standaard is geworden voor het Nederlandschap, waaraan iedereen vervolgens zijn specifieke kenmerken toevoegt. Rutte dus, als calvinist én feestvierder. En daarop voortbordurend: in mijn kennissenkring kom ik tegenwoordig mensen tegen die zichzelf calvinist en katholiek noemen, of ook wel calvinist en seculier.
Ik denk dat Dros hier een punt heeft. De Nederlander bestaat weliswaar niet, zoals prinses Máxima al constateerde, diep in zijn binnenste onderkent hij toch de trekjes van de calvinist, waar hij tegelijkertijd ook weer afstand van wil nemen. Wel calvinist, maar ook feestvierder. Dros betreurt deze ontwikkeling, omdat er aldus van de ooit zo stoere calvinist weinig meer over is dan ’een saai en bedompt’ iemand, die ook nog model staat voor de doorsnee Nederlander.
Dat is al te somber, lijkt me. De calvinist kon en kan nog altijd feestvieren. Het beste bewijs daarvoor is de euforie die zich van ons, calvinisten, meester heeft gemaakt, nu koning winter het land weer eens in zijn greep heeft gekregen. De cultuurfilosoof Herman Pleij kwam deze week bij ’Pauw en Witteman’ woorden tekort om te schetsen hoe juist de ijspret Nederlanders door de eeuwen heen euforisch maakte. Het zal er wel mee te maken hebben dat op het ijs iedereen gelijk is (wat typisch calvinistisch is) en we ons op dat moment als één volk verbonden weten, veronderstelde hij. Ook oud-schaatser Marnix ten Kortenaar, inmiddels wetenschapper en filosoof, noemde deze week het schaatsvirus ook al typisch calvinistisch. Natuurijs associëren we met zuiverheid en puurheid, sprak hij. Het ijs vraagt ook om prestaties. Bovendien is het een sober plezier en ook dat is calvinistisch.
Kortom, anders dan Dros ben ik geneigd in de Calvijnjaar te zeggen: leve het calvinisme. Alleen vraag ik me toch af, of je schaatsplezier ook al calvinistisch mag noemen?
© Trouw 2010, op dit artikel rust copyright.
Stuur uw reactie van maximaal 250 woorden uiterlijk donderdag 15 januari 12 uur naar lezers@trouw.nl of naar Redactie Trouw, Lezers, Postbus 859
1000 AW Amsterdam.
Alle reacties, ook de e-mails, moeten voorzien zijn van naam en adres.
Reacties (11)
Welzeker heeft het schaatsplezier een calvinistisch trekje! Om dat aan te tonen moeten we naar onze zuiderburen kijken. Daar is het verboden om het ijs te betreden! Pas als het ijs van 12 cm dik is, geeft de Belgische overheid toestemming. Ga je er op bij 11 cm of minder al op, dan riskeer je een boete van euro 137,50.
Zie hier het verschil tussen de calvinistische benadering ('neem uw eigen verantwoordelijkheid') en de katholieke ('wij bepalen wat goed voor u is'). De meeste Belgen schaatsen trouwens niet op het ijs, maar wandelen.
En weet u waarom de Belg pas op het ijs mag bij 12 cm? Dan is het namelijk sterk genoeg voor de strooiwagens!
Theo, Alblasserdam op 11-01-2009, 17:51
Willem,
Bij Trouw zijn we bezig ons kruit voor het Calvijn jaar al vroeg te verschieten. Iets te uitbundig (niet erg Calvinistischt) met het risico te vroeg te pieken (niet erg overeenkomstig de duursport die recreatief schaatsen is).
papa fnuikt, Barendrecht op 11-01-2009, 17:46
Zeg, het hangt me nu onderhand wel de keel uit. In Brabant en Limburg beschouwen ze zichzelf niet als calvinist, ook niet stiekem. Het wordt tijd dat men boven de rivieren gaat beseffen, dat Nederland groter is dan de randstad of de bijbelgordel.
Geloof mij nou maar, hier in Brabant hebben wij NIETS met die graftak van een Calvijn. We ergeren ons slechts, aan die zuurpruimen uit het noorden. Laat alsjeblieft Brabant samengaan met Vlaanderen. Het zal tijd worden. Limburg mag er ook bij. Maar de Zeeuwen niet!
Rowy, Tilburg op 11-01-2009, 17:43
Schaatsplezier was en is zo calvinistisch als wat.
Ik denk dat de generatie van de schrijver op zondag de ijzers al niet mocht onderbinden (fietsen mocht ook niet immers) en het kopen van "koek en zopie" was op den dag des Heeren ook uit den Bozen.
Gevolg: allemaal stiekeme gereformeerde jongelingen die een scheven schaats gingen rijden.
En zo leerde je al jong in het calvinistisch milieu de zaak te flessen en een schijnheilige te worden. Leuk trouwens om te lezen dat Calvijn zelf wel op zondag ging zeilen op het meer van Geneve.
Josse Locus, Dieteren op 11-01-2009, 17:36
Waarom zouden we die benepen fanaticus en intolerante theocraat en quasi-immigrant (ja, de eerste echte salafist!) Calvinus als cliché voor de Ned. identiteit verkiezen boven Coornhert (Google maar eens)? Maar ja, daar hebben Breedveld en JPB nooit van gehoord, laat staan gelezen... Over historisch besef gesproken!
Nemo Oudeis, Grathem op 11-01-2009, 17:32
Het schaatsplezier heeft eerder iets anarchistisch. Iedereen bepaalt zelf waar en wanneer hij/zij gaat schaatsen. Geen enkele overheid of organisatie kan ons iets voorschrijven. We bepalen zelf wel wat we doen! Alle regels van eigendom en toegang worden genegeerd. Er wordt zonder vergunning koek en zopie verkocht. Het ijs is van ons en dus van iedereen! Schijt aan de regels! Vrijheid!
BP, Alkmaar op 11-01-2009, 00:59
"Calvinistisch" is in de eerste plaats een "christelijk persoonlijkheidsideaal" dat het "humanistische ideaal met "de individuele mens is zichzelf tot wet" vervangt door "God is zichzelf tot wet" zoals bij Calvijn. Deze ombuiging verbergt het hele Trouwprobleem. Calvijn: er is geen "absolute goddelijke macht" ('non fingo potestas Dei absoluta'), en bij de gereformeerden: geen 'absolute menselijke macht, maar menselijke macht in verbondenheid met die van andere mensen. Daar steken de polderjongens hun hoofd omhoog, om hun stem te verheffen. En vult u nu verder zelf maar in,... Resultaat: een heel andere "democratie" dan die van Plato.
kuijk, berchem op 11-01-2009, 00:57
Calvinist is een bestaand woord, maar de regering lijkt wel getikt om hier over te vallen. Deze minuten hadden prima kunnen dienen aan veel nuttigere taken die ze heeft.
Kinderachtig stereotype gedrag in de letterlijke zin van het woord.
Rogresalor, Oss op 11-01-2009, 00:51
Straks als het carnaval uitbarst zullen we zien waar het echt feestvieren is... boven of onder de rivieren.
Calvinisten van Nederland! Verenigt u en viert waardig het ver-katholiekte carnavalsfeest als u naar het zuiden trekt!
Twan, Den Haag op 10-01-2009, 23:22
Dank u! Zo weet ik dat we in een Calvijnjaar leven. Aangezien we ook in een Darwinjaar leven dringt de vraag zich op of calvinisme niet zou kunnen evolueren of juist iets tegengestelds daarvan. Dus ook zou kunnen verdwijnen. Zou dat laatste niet in feite het geval zijn?
joep, vergt op 10-01-2009, 16:14
Hier op Moengo merk ik dagelijks dat ik een echte Nederlander ben, maar calivinist in geen enkele betekenis van het woord. Al ben ik ook niet zo dol meer op feestvieren als vroeger, levensvreugde is mijn hoogste ideaal. Om het plaatje compleet te maken: calvinisten zijn ook erfgenamen van een verstokte heksenjager. Calvijn was zelf al star en bekrompen - Luther trouwens ook.
M.Nieuweboer, Moengo Suriname op 10-01-2009, 16:13
Plaats een reactie
Stuur artikel door