Papieren krant kan veel van internet leren

Alwetend zijn op elk gebied is niet geloofwaardig. Kranten moeten versmallen en verdiepen.

Hoe zou een wereld zonder kranten er uit zien? Dat is niet zo moeilijk. Daarvoor gaan we terug naar 1604, een jaar voordat in Straatsburg de allereerste ’krant’ van een drukpers rolde.

Als je toen in Amsterdam woonde en de beurskoersen wilde weten, liep je naar de Dam. Als je de scheepvaartberichten moest hebben, liep je iets verder door naar het Damrak, naar de haven. Als je wilde weten wat het stadsbestuur uitspookte, liep je naar het stadhuis. Een vermoeiende tijd. De krant schoot te hulp, en dat scheelde een hoop gedoe. De krant was en is in feite een loopjongen.

Nu hebben we internet, en kunnen we ieder moment al die informatie opvragen. En meer.

Door internet is ook het besef gegroeid dat een ’krant’ eigenlijk een raar en onlogisch allegaartje is. Er staan beurskoersen in, sportberichten, en de bioscoopkalender. Hier staat een verslag van een gebeurtenis in Kazachstan, een paar bladzijden verderop een recept voor speculaastaart. Daar het weerbericht. Er is niets vanzelfsprekends, niets onvermijdelijks aan een papieren krant.

Waarschijnlijk is voor een hoop interesses de krant niet meer de eerste informatiebron. Want internet honoreert de specialist. Waar zoveel aanbod is, wordt middelmatigheid genadeloos afgestraft en overleeft de kwaliteit. In de informatieverschaffing betekent kwaliteit: specialisering. Voor de meeste informatiecategorieën zijn er al leiders opgestaan. Denk aan nu.nl, vi.nl, buienradar.nl.

Ja maar de krant is een brand, een merk, zeggen de uitgevers. Inderdaad. Maar waar bestaat dat merk uit? Kranten zijn historisch gegroeid tot spreekbuizen van bevolkingsgroepen. Iedere krant is eigenlijk de weerslag van een levenshouding. Zoiets als de zuilen bij de publieke omroep. Die zuilen worden kunstmatig in stand gehouden; de kranten krijgen die overheidssteun niet. Het wordt dus een stuk moeilijker.

Mensen zullen behoefte houden aan opinieleiders. En hoe meer informatie, des te meer behoefte aan duiding. Daar liggen kansen voor NRC, Volkskrant of Trouw. Zij kunnen zich spiegelen aan een site als geenstijl.nl: al het nieuws meteen belicht, becommentarieerd en geanalyseerd vanuit een bepaalde levenshouding. Sla het nieuws maar over – dat staat al op nu.nl – en ga onmiddellijk over op interpretatie. Zoek ook eigen nieuws dat in het belangstellingsgebied van je achterban ligt.

Trouw zou heel goed de opinieleider kunnen worden van de beschouwelijke, linkse mens, vergelijkbaar met aldaily.com in de VS. De Telegraaf zou met Stan Huygens en Privé de gezaghebbende bron voor societynieuws kunnen worden. NRC voor politiek nieuws. Maar probeer niet ’alwetend op ieder gebied’ te zijn, dat is niet geloofwaardig.

Er is nog een ander argument om je te versmallen en te verdiepen. De adverteerder krijgt tegenwoordig steeds duidelijker gedefinieerde groepen consumenten aangeboden – internet honoreert de specialist – en heeft dus steeds minder zin om te betalen voor de amorfe doelgroepen van de ’kranten’.

De krant zoals wij die kennen, op papier of elektronisch, zal dus in ieder geval versmallen, worden teruggedrongen tot zijn kernexpertise. Is dat erg? Een levendige pers zal heus wel blijven bestaan. Kijk maar naar geenstijl.nl. Daar zullen er meer van volgen. In de VS zijn salon.com, huffingtonpost.com en The Daily Dish van Andrew Sullivan al nieuwsbronnen met een lezerskring en gezag.

Voor eigenaars en werknemers van de huidige kranten is het wel vervelend. De aanpassing die internet van hen vraagt is zo groot, dat ze die stap moeilijk kunnen maken. Het is een oud gezegde: er is nooit een luchtvaartmaatschappij opgericht door een spoorwegmaatschappij.

Daarom was het begrijpelijk dat Persgroep-eigenaar Van Thillo aanvankelijk ervoor koos om de internet-nieuwsvoorziening te laten maken door een aparte redactie. Die is goedkoper, lichtvoetiger, en meer afgestemd op de doelgroepen die het internet als nieuwsbron gebruiken.

Maar kranten zijn toch de waakhonden van de democratie? Nee, dat zijn de journalisten. En eigenlijk zijn deze maar jachthonden die samenwerken met – en vaak worden gestuurd door – mensen in de uitvoerende en wetgevende macht.

Zo ziet een wereld zonder kranten er dus uit.

Dit is het derde artikel in een serie over de toekomst van kranten. Reageren? Mail naar lezers@trouw.nl

© Trouw 2010, op dit artikel rust copyright.