Vaderdag: vader hoeft zich niet te schamen

Er zijn al 700 studies gedaan naar de vaderrol. © FOTO LISETTE VAN BOXEL

De reclame probeert het cliché van de vader als ’loser’ nog in stand te houden. Maar in werkelijkheid zijn de meeste vaders zorgzaam, en onmisbaar.

De Dienst Justitiële Inrichtingen (DJI) zoekt voor zijn jeugdinrichtingen pedagogische medewerkers. In advertenties van het Amsterdamse reclamebureau Eurorscg zie je een slonzige vader die zijn zoon links laat liggen en uitsluitend in de tv geïnteresseerd is.

De boodschap is helder: pa heeft het verknald, aan sollicitanten de uitdaging te redden wat er te redden valt. Opvallend: in de campagne worden uitsluitend vaders afgebeeld in de rol van verwaarlozende ouder. Waarom? Omdat, zo stelt het reclamebureau bij navraag, ’uit onze gesprekken met de opdrachtgever bleek dat moeders beduidend minder vaak uit de bocht vliegen. We blijven dicht bij de werkelijkheid’.

De cijfers over kinderverwaarlozing geven op z’n zachtst gezegd een genuanceerder beeld. In tweederde van alle gevallen zijn het de moeders die hun kinderen verwaarlozen, met uitzondering van seksueel misbruik en geweld.

Vaders worden wel vaker over het hoofd gezien. „Vaders, vooral getrouwde vaders die met hun kinderen samenwonen, spelen een belangrijke rol bij het beschermen van hun kinderen tegen misbruik en verwaarlozing, een feit dat vaak over het hoofd wordt gezien door onderzoekers, beleidsambtenaren en de media”, stellen onderzoekers in een recente studie.

De advertentie van de DJI is maar één van de vele voorbeelden van fatherbashing, ofwel het afserveren van mannen in hun vaderrol. Neem de commercial van Andrelon for Men die momenteel op de buis is. ’Paul is een echte man’, zegt zijn echtgenote aan het begin van het filmpje. ’Hij kan niet twee dingen tegelijk doen’. En dus zien en horen we Paul in de verloskamer juichen als zijn vrouw een baby eruit perst. Maar let op, als de camera naar rechts zwenkt, zien we waarom Paul in werkelijkheid uit zijn dak gaat: om een doelpunt dat op tv in de hoek wordt gescoord.

Hoogst zelden figureren mannen in de media in de rol die zij, wellicht meer dan enige andere, koesteren: als de rol van zorgzame vader. Een studie uit 1999 analyseerde 102 populaire tv-shows waarin een vader de hoofdrol speelde. In slechts vier shows werd hij geportretteerd als betrokken bij zijn kinderen, voor het overige werd hij neergezet als imbeciel, workaholic of een combinatie van beiden.

Sindsdien is er niet veel veranderd. In series als ’Friends’, ’Everybody loves Raymond’ of de Nederlandse productie als ’Help, ik word vader’ is het allemaal hetzelfde. Father-bashing, meestal kunnen we er om lachen, op zijn minst als een boer met kiespijn.

Het beeld van de vader als sukkel conflicteert met de opkomst van de moderne vader. Mede dankzij de it-revolutie, die de scheiding tussen werk- en woonplaats minder rigide maakt, ontdekken steeds meer mannen het plezier van het vaderschap.

De heren steken daadwerkelijk de handen uit de mouwen. Ze wíllen betrokken zijn, vanaf het begin. Wie kijkt er nog op van een man die zijn kind in een draagzak op zijn borst draagt of in het openbaar de fles geeft?

De laatste tien jaar zijn er tal van praktische handboeken voor vaders verschenen en florerende websites opgezet. FNV en CNV hebben vaderschap op hun agenda gezet, bedrijven en organisaties zoals de gemeente Nijmegen, PriceWaterhouseCoopers en het Utrechtse adviesbureau & Samhoud hebben hun nek uitgestoken door (op eigen kosten) het vaderverlof te verlengen, vrouwenclubs zoals het emancipatiebureau Enova uit Assen en de (vernieuwde) Opzij bepleiten ruim baan voor vaders en wetenschappers hebben eindelijk het vaderschap ontdekt als onderwerp.

Na lang het stiefkindje te zijn geweest, worden er nu wereldwijd meer dan 700 studies gepubliceerd naar de specifieke betekenis van mannen in gezinnen.

Zondag is het honderd jaar geleden dat voor het eerst Vaderdag werd gevierd. De man voor wie Vaderdag werd opgericht, de boer William Dodd, kan steeds meer postindustriële vaders een hand geven. We pikken het niet meer als de verloskundige ons mannen bij de zwangerschapscontrole maar één vraag stelt (’Heeft u wel eens een geslachtsziekte gehad?’), als de basisschool of huisarts ons buitensluit of als moeders een omgangsregeling blijven frustreren.

Op 21 juni reikt minister Plasterk de Moderne Man Prijs uit voor de bevordering van de emancipatie van de man. Een aardig symbool, maar laat het meer dan windowdressing zijn. Hopelijk houdt hij een gloedvol verhaal over de betekenis van vaders voor de ontwikkeling van kinderen.

© Trouw 2010, op dit artikel rust copyright.