Historisch Museum is in goede handen
De twee jonge directeuren verdienen alle ruimte en steun bij hun plannen voor een spraakmakend concept.
Dossier
Een nieuw museum maken is geen eenvoudige opgave. Zie de lijdensweg van het Nieuwe Rijksmuseum. Bedenken welk verhaal je moet vertellen, en aan welke doelgroepen. Een nieuw gebouw neerzetten, tentoonstellingen inrichten, een nieuwe organisatie opbouwen met een bataljon geïnspireerde en eigenwijze professionals. En ondertussen kijken opdrachtgevers, financiers, toezichthouders, gemeenteraden en Tweede Kamer met argusogen over je schouders mee. Ga er maar aanstaan! Het directiekoppel van het nieuwe Nationaal Historisch Museum heeft daarom alle steun en ruimte nodig.
Vandaag hakt minister Plasterk de knoop door over het nieuwe Nationaal Historisch Museum. Dat begint een slopende kwestie te worden. Terwijl het Museum zo voortvarend begon. Historicus Frits van Oostrom zorgde voor de canon, de Kamer wilde een museum, en minister Plasterk ging aan de slag. Drie steden werden uitgenodigd om met voorstellen te komen. Daarnaast dienden ook anderen –ongevraagd– plannen in. Zo had Leiden het briljante plan om helemaal geen museum te bouwen, maar een netwerk van musea te vormen die allen een deel van de canon laten zien.
Het werd Arnhem. Het vrolijke plan van directeur Jan Vaessen van het Openluchtmuseum en huisarchitecte Francine Houben voor een heuse ’canon-toren’ op het parkeerterrein voor hun museum kwam als winnaar uit de bus. Toen had de minister het Openluchtmuseum de opdracht kunnen geven. Nederland had snel klaar kunnen zijn: het NHM als paviljoen van het nationale folkloremuseum.
Maar zo eenvoudig en zo haastje repje wilden we het niet. Een nieuw museum bouwen is meer dan een invuloefening van een historische canon, die niet als museumplan maar voor het onderwijs is geschreven.
Terecht dus dat er een aparte organisatie kwam voor het NHM, met statuten en een Raad van Toezicht. Er zijn twee goede directeuren gevonden: Erik Schilp uit Enkhuizen en Valentijn Byvanck uit Middelburg. Juist zij hebben de afgelopen jaren laten zien dat ze musea drastisch en spraakmakend kunnen vernieuwen.
De twee directeuren stellen niet de canon centraal, maar vijf thema’s die de geschiedenis van Nederland in een aansprekende context plaatsen, en waarin de 50 ’vensters’ tot leven komen. Ze willen het museum niet op het voorplein van het Openluchtmuseum bouwen, maar in de binnenstad van Arnhem.
Vreemd dat toen opeens de rapen gaar waren. Jan Marijnissen zag ’zijn’ canon-museum uit beeld verdwijnen, riep moord en brand en deed het directiekoppel af als postmoderne yuppen. Het Openluchtmuseum zag de hoofdprijs verloren gaan, en liet de president van de Nederlandse Bank (die ook chef toezicht van het Openluchtmuseum is) schande roepen. Ook bestempelde de inmiddels gepensioneerde directeur van het Openluchtmuseum de nieuwe plannen als ’onbegrijpelijk en acultureel’.
Komende woensdag spreekt de vaste Kamercommissie voor Cultuur met de minister. Ik vrees voor een veldslag die eindigt in compromissen en de overwinning van deelbelangen, waarbij de plannen van het directiekoppel Schilp/Byvanck worden geamputeerd en gecastreerd. Bijvoorbeeld doordat het Openluchtmuseum de hoofdprijs terugkrijgt en de canon dwingend wordt voorgeschreven.
Een ander zwart scenario is dat D66 het voor elkaar krijgt om de keuze voor Arnhem weer ter discussie te stellen en het museum alsnog naar de Randstad te halen.
Aan het einde van deze veldslag druipen betrokkenen beschadigd af en mogen ze van voren af aan beginnen. Dan kan Nederland nog lang op zijn Nationaal Historisch Museum wachten en staan we aan het begin van een volgende museale lijdensweg.
Er is ook een gunstiger uitkomst denkbaar. Hopelijk stapt iedereen over zijn eigen schaduw heen, vergeet zijn eigen belangetjes en besluit het hogere doel te steunen: het directiekoppel alle steun en ruimte geven om voortvarend een mooi nieuw museum te maken, waarin de canon duidelijk aanwezig is, maar niet als leidraad. Zodat binnenkort drommen bezoekers kunnen ontdekken wat hun eigen geschiedenis en die van Nederland met elkaar te maken hebben, om daarna alle andere musea in Nederland te bezoeken, om nog veel meer over het gedeelde verleden te ontdekken.
© Trouw 2010, op dit artikel rust copyright.
Reacties (18)
Steven Engelsman klets. De opdracht was en is helder en duidelijk gesteld. ik ben blij dat het er op lijkt dat er niet aan wordt toegegeven. Schijnbaar hoort Jan Vaesen en Francine Houben niet tot de vrienden club van Steven Engelsman. Wat een misselijkmakende arrogantie!
wim salki, doorwerth op 18-06-2009, 11:52
Ik wordt hier zo verdrietig van! Wie verzint het deze vage mensen als directeur te benoemen! Echt weer zo'n keuze van Plasterk. Bah. Plasterk is echt de slechtste minister van dit kabinet. Hij heeft het erover dat de PvdA te elitair is, waar, maar zelf is hij het ook nogal arrogant! Koste wat het kost moet het museum in Arnhem. Arnhem? Wie verzint dat! Wat heeft die stad, niets! Een NHM hoort in de hoofdstad, elk land doet het, zo hoort het gewoon, Londen, Berlijn, Parijs etc. Het hoort gewoon in Den Haag of Amsterdam, maar zeker niet in Arnhem!
Teun van 't Veer, Den Haag op 17-06-2009, 18:03
Valentijn Byvanck is zo'n modieus kunstenaarstype dat eigenlijk helemaal geen echt museum wil. Hij heeft het provinciaal van museum van Zeeland immers ook verpest met zijn 'kunstzinnige' fratsen. Onbegrijpelijk dat Plasterk met deze man door wil gaan. Kan de stronteigenwijze Byvanck niet voor de VARA of VPRO gaan werken in het programma 'Hoe verspil ik zo creatief mogelijk gemeenschapsgeld?' ofzo? Het liefst zet ik hem trouwens met Plasterk op een ijsschots onder het motto: 'Laat ik voor de verandering ook eens creatief zijn'.
Ewout, Kampen op 17-06-2009, 16:11
Wanneer ik zo alle reacties rondom dit thema beluister dan denk ik: niet aan beginnen! Jarenlang geruzie en ellende dat ook nog eens bakken met geld gaat kosten. En met een minimale kans op enig succes. Laat Geert Mak liever voor een fractie van dit geld een volksuitgave van zijn boeken over Nederland verzorgen, samen met een multimediale dvd. Dit lijkt me verreweg te verkiezen en bepaald effectiever...
Henk de Boer, Bussum op 16-06-2009, 12:06
Misschien moet de monitor van dit forum eens kijken naar het gebruik van leestekens. Zo gauw je die gebruikt krijg je een rare brei van letters en tekens. Ik bedoelde typologien (nu zonder trema) wat zoiets is als: karakteristiek. Je verdeelt de geschiedenis in afgeronde en samenhangende tijdperken en voorziet ieder tijdperk van een typologie, van waaruit je de geschiedenis vertelt. De 16de eeuw bijvoorbeeld is de periode waarin de Reformatie de samenleving veranderde. Daarop zou de typologie verandering kunnen passen. Zo'n indeling maakt het wellicht gemakkelijker om de geschiedneis in een semi-vaste opstelling te laten zien dan de canon.
c.h.slechte, schiedam op 16-06-2009, 11:13
Wat mij betreft hoort het NHM, zo dat er al moet komen, niet in Arnhem, maar in Den Haag of Amsterdam en als dat niet kan, in de oudste niet-Romeinse stad van Nederland: Deventer. Maar dat terzijde. Steven Engelsman gebruikt halve waarheden en heeft een onduidelijke agenda. Ieder historisch museum moet aan de hand van een aantal typologiën de geschiedenis zo chronologisch mogelijk vertellen en laten zien. Daarnaast is dan ruimte voor tijdelijke tentoonstellingen volgens het recept van de beide directeuren die overigens zeer voor hun beurt zakelijke verplichtingen zijn aangegaan. Dat zou museumdirecteur Engelsman moeten begrijpen.
c.h.slechte, schiedam op 16-06-2009, 01:16
Malicieus: Francine Houben de 'huisarchitect' van het NOM noemen. Boosaardig: ons plan aanduiden als een invuloefening van de Canon. Te kwader trouw: Het NOM aanduiden als nationaal folkloremuseum. Steven Engelsman weet op al deze punten heel veel beter. Als hij vindt dat je zo met collega's om kan gaan, dan begrijp ik waarom hij zo gek is van de directeuren van het NHM. En overigens: Ik heb nooit de nieuwe plannen (welke?)voor het NHM onbegrijpelijk en acultureel genoemd, maar het gedrag van degenen die daarvoor verantwoordelijk zijn. Fatsoen moet je doen.
jan vaessen
Oud-directeur NOM
jan vaessen, Emmerich am Rhein op 15-06-2009, 17:49
De presentatie is een apart vak geworden. Het is een vak geworden van museumdirecteuren, pr-managers, politieke gladstrijkers, enz., enz. Meestal komen ze het HBO-niveau niet te boven. We zijn in een moeras terechtgekomen, waar de presentatie de inhoud moet dekken. Bij de meeste historici gaat het vooralsnog meer om de inhoud dan om de presentatie, maar ook daar zie je dat ze wegglibberen.
Dit gebrek aan authenticiteit wreekt zich alom in de maatschappij.
De mensen zien haarscherp door de onechtheid en gekunsteldheid heen, met als jammerlijk voorbeeld, dat ze liever gaan stemmen op een authentieke haatzaaier, dan op valse gladstrijkers.
Jan Tump, Den Haag op 15-06-2009, 17:18
Er zijn 3 argumenten voor de bruglocatie.
1. scheelt 30 miljoen (parkeergarage)
2. historische plaats
3. museum hoort aan water
1. Blijkt fabeltje. Parkeren naast OLM kost maar 7 miljoen, en goedkoop parkeren in het centrum van Arnhem is een illusie.
2. Zwak argument. Zet de deur open voor nog historischer locaties (Nijmegen, Maastricht, Den Haag, of in Arnhem zelf Meinerswijk waar de Romeinen al nederzettingen hadden.
3. Is kolder. Zet het dan in Zeeland. Of laat het vanaf Lobith de Rijn af drijven.
Er is geen reden om af te wijken van de oorspronkelijke locatie.
En waarom heeft museum op een historische waterlocatie 2 directeuren nodig?
K Prikke, Arnhem op 15-06-2009, 14:37
Fred uit Leiden betiteld de tegenstanders van de huidige directeuren als bureaucraten en technocraten. Ik zie die veeleer als democraten. Hoe verstandig de plannen van de huidige directeuren misschien ook zijn, ze zijn niet gekozen en vertegenwoordigen alleen zichzelf. Hun opdrachtgevers zijn daarentegen wel direct of indirect gekozen, en vertegenwoordigen alle nederlanders. En ze moeten dus verantwoording aan de kiezers kunnen afleggen over wat er voor een museum komt. Als zij niet overtuigd kunnen worden van de superieure(?) kwaliteit van de plannen van de huidige directeuren, dan dienen die plannen niet door te gaan. Echt niet.
Gerrit M, Den Haag op 15-06-2009, 14:36
we kennen over-geregisseerde/gestylde/gedesignde toneelstukken en opera's , heb je er kritiek op omdat je kwam voor het kunstwerk en niet voor de fratesen en kluchten van Heer Regisseur dan word je "niet met de tijd meegaan ' verweten. Zag het Middelburgse Zeeuwse museum , een over - gedesign vehikel van Bijvanck , er dreigt nu met het historisch museum hetzelfde te gebeuren , "een monumentje voor de direkteuren" - maar daarvoor ga ik er niet naar toe , Mevrouw Irma , Meneer Gerrit , krom uw tenen alvast maar !
s f hoekstra, boxtel op 15-06-2009, 12:45
Dat museum komt er niet. We gaan immers teveel uit van een land, het onze, als een vorm van identiteit, een persoonlijkheid. Constateren we dat er niet zoiets bestaat als een echt geheugen, een bewustzijn, gekoppeld aan een geweten plus een ziel of psyche, dan is het sprookje uit. Zien we met open ogen hoe ons land steeds meer vervuilt, overbevolkt raakt en mensen herbergt die nauwelijks nog hoop hebben op een redelijke evolutie van ons bestaan, dan houdt het al helemaal op. Dus gaat die hele gedachte op in rookpluimen.
Bud Oostrom, Gouda op 15-06-2009, 12:37
De gekozen plaats naast de brug komt het gemeentebestuur van Arnhem goed uit. De stad heeft grootse plannen met de Rijnkade maar kan de financiering daarvan niet rondkrijgen. Een museum aan de Rijnkade is daarvoor zeer welkom, helaas gaat dat ten koste van het oorspronkelijke plan bij het openluchtmuseum. Achter de schermen heeft het gemeente bestuur bij de keuze voor de Rijnbrug een flinke vinger in de pap gehad.
jaco, nijmegen op 15-06-2009, 11:37
Dat de bedenkers van de locatie bij de brug over het hoofd hebben gezien dat dit in strijd is met de uitkomst van de uitgeschreven prijsvraag geeft aan dat zij over heel weinig realiteitszin beschikken. Zij hadden al van het begin van de discussie moeten toegeven dat een locatie naast het open lucht museum ook heel goed mogelijk zou zijn. Dat men ondanks deze pittige discussie toch tot aankoop van gebouwen en grond naast de brug zijn overgegaan maakt het nog erger. Men dacht hiermee kennelijk een breekijzer in handen te hebben om de uitslag van het debat naar hun handen te zetten. Een heel kwalijke zaak.
peter de haan, uithoorn op 15-06-2009, 10:21
Ik durf mijn geld eronder te verwedden dat onderstaande tegenstanders van de huidige directie geen idee hebben wat de plannen van de twee directeuren zijn. Getuige de onhoud gaat het hier om technocraten en bureaucraten: de beslissing is genomen, dus moet het worden uitgevoerd. Verder willen ze maar niet zien dat die canon voor het onderwijs bedoeld was, niet voor een museum. De huidige directeuren krijgen regelmatig het verwijt dat ze hun musea (Enkhuizen, Middelburg) verpest hebben. Dat de bezoekersaantallen enorm zijn gegroeid, is kennelijk zeer slecht. Laat het NHM geen speeltje van politici en oubollige technocraten worden.
Fred, Leiden op 15-06-2009, 10:11
Het initiatief voor dit museum kwam uit de Tweede Kamer. Arnhem won de competitie op basis van een specifiek concept. Het zou te gek voor woorden zijn als het museum én op een andere plek én strijdig met de winnende opzet zou worden gerealiseerd. De Kamer zou geen knip voor de neus waard zijn als ze dit laat gebeuren.
Hoe de Raad van Toezicht deze twee directeuren heeft kunnen benoemen is overigens ook een raadsel. Heeft men ze bij de sollicitatie niet gevraagd wat ze van de inzending van Arnhem vonden?
Willem Dezwijger, Blogland op 15-06-2009, 08:57
Historisch museum is in goede handen? Vakinhoudelijk misschien, maar dat is dan ook echt het enige. Hoe kunnen de twee opdrachtnemers met een voorstel komen dat overduidelijk afwijkt van hetgeen afgesproken is? Als zij vinden dat dat moet, dan koppel je toch eerst terug naar je opdrachtgevers? Die diskussie laten verstandige mensen zeker niet via de omweg van de publiciteit lopen. Want dan gaat het niet meer om diskussieren maar alleen maar nog om kost wat het kost te winnen en gezichtsverlies te voorkomen. Uiteindelijk zal dat de zaak zelf, de opdrachtgevers maar ook de opdrachtnemers meer of minder ernstig beschadigen.
Gerrit M, Den Haag op 15-06-2009, 08:51
Grote woorden, maar feit blijft dat er van de originele doelstelling niets meer over is. De canon zou de basis zijn en plek en geld stonden vast. Als de Hoge Heren Directeuren die feiten niet accepteren moeten ze de opdracht teruggeven.
Wij gaan graag naar een museum, maar een museum waar je allerlei zaken met een pc zelf kunt gaan uitzoeken is geen museum. Ik wil het verleden zien, proeven, ruiken, aanraken.
Het doel van het NHM is de vergroting van kennis en bewustwording van de Nederlandse geschiedenis en de lessen die er uit het verleden geleerd kunnen worden.
We zien dagelijks dat er nog veel te leren valt.
Irma, Heerlen op 15-06-2009, 08:51
Plaats een reactie
Stuur artikel door