Groen van Prinstererlezing

Macht dienstbaar maken aan gerechtigheid. Over de ChristenUnie en regeringsverantwoordelijkheid

In oktober 2008 woonde ik de Nederlandse première bij van de film Amazing Grace. Het is een film over de strijd tegen de slavenhandel in Groot-Brittannië, met de christen-parlementariër William Wilberforce letterlijk in de hoofdrol. Het was bepaald geen gemakkelijke strijd: na jarenlang zijn voorstellen in het parlement te hebben zien sneuvelen, lukt het hem pas in 1807, na 18 jaar, om zijn wetsvoorstel voor afschaffing van de slavenhandel aanvaard te krijgen. En op 26 juli 1833, drie dagen voor zijn overlijden, kregen zelfs alle slaven in het Brits Gemenebest hun vrijheid terug.

Het levensverhaal van Wilberforce toont de inzet van een christen-politicus als een soms taai en lang gevecht tegen onrecht. Wilberforce hield, ondanks tegenwerking en spot, voet bij stuk. Omdat hij wist dat politiek en macht onderworpen zijn aan de gerechtigheid. Die sprak uiteindelijk krachtiger dan de macht van het getal en het eigenbelang. Dat intrigeerde én inspireerde mij in deze film.

Die inzet van Wilberforce om te strijden tegen onrecht laat wat mij betreft zien waar het hart klopt van de christelijke politiek zoals de ChristenUnie die voorstaat. Dat is prachtig verwoord in de koningspsalm, psalm 72, en in Micha 6:8: het gaat om recht en gerechtigheid doen aan de armen en verdrukten, om rechtvaardig besturen, om trouw te betrachten en nederig de weg te gaan van God.

Er is veel geschreven over de veelal als ongemakkelijk ervaren relatie tussen het christelijke geloof en (politieke) macht. Zelf voel ik mij onder meer zeer aangesproken door wat Charles Colson, destijds de rechterhand van president Richard Nixon, erover schrijft in zijn prachtige boek Kingdoms in Conflict – An insider’s challenging view of politics, power and the pulpit (1987). Weinigen kennen de verleidingen van de macht beter dan deze man, die één van de hoofdrolspelers in de Watergate-affaire was. Des te sprekender is zijn boodschap als hij, na zijn bekering en zijn gevangenisstraf, een grondige christelijke doordenking geeft van macht en de wijze waarop christen-politici daar op een verantwoorde wijze mee kunnen omgaan. Van hem heb ik onder andere geleerd dat macht geen persoonlijk bezit is, maar dat het iets is wat je ter beschikking wordt gesteld om in ver-antwoord-elijkheid te gebruiken. Veel belangrijker dan het hebben van macht is dan ook welk ‘antwoord’ ik geef als mij wordt gevraagd wat ik heb gedaan met de macht. Christelijk geloof en politieke macht: inderdaad een ongemakkelijke relatie, maar in dit licht beslist geen onmogelijke!

Eerder heb ik de kernopgave voor de christelijke politiek gedefinieerd als ‘de macht dienstbaar maken aan de gerechtigheid’. Het gaat in de christelijke politiek nooit om de uitoefening van macht als zodanig. Dat is wat doorklinkt in het ‘geen aardse macht begeren wij’ (Lutherlied). Macht (of het nu de macht van het geld is of politieke macht) krijgt zijn ware betekenis wanneer het in dienst wordt gesteld van de bijbelse gerechtigheid en daarmee van de ander, de naaste, de samenleving.

Het is ons te doen om de gerechtigheid van het Koninkrijk, die we niet in onze zak hebben, maar die we zoeken en wel bij het licht van de Bijbel. Psalm 36:10 geeft dat prachtig weer: “In Uw licht zien wij het licht.”

Werpt de nieuwe ervaring van regeringsdeelname noodzakelijkerwijze ook een nieuw licht op onze houding ten aanzien van politieke machtsuitoefening? Deze Groen van Prinstererlezing biedt een goede gelegenheid om, één jaar voor het tienjarig jubileum van de ChristenUnie en halverwege deze kabinetsperiode, stil te staan bij de invulling die we vandaag de dag en in onze actuele positie geven aan die roeping van de christelijke politiek.

Vanuit de drieslag ‘verantwoording, bezinning en vooruitblik’ zal ik allereerst ingaan op de vragen die het bedrijven van christelijke politiek in een geseculariseerde omgeving oproept, en vervolgens op de vragen die er leven rond regeringsdeelname en de eigen overtuiging. Tot slot kom ik uit bij wat voor mij de onderscheidende agenda van de christelijke politiek voor vandaag en morgen is.

1. Christenen aan de macht in een geseculariseerd land?

Het heeft iets ironisch: in een fase dat ons land meer dan ooit geseculariseerd lijkt, komt voor het eerst een uitgesproken christelijke partij in de regering. De reacties op dat feit waren dan ook niet mals. Vaak stonden ze stijf van de vooroordelen over het christendom en het christelijk geloof: onderdrukkend, intolerant, terug naar de jaren ‘50. Dat christelijke politiek zou kunnen staan voor bevrijding van onrecht en voor sociale verbeteringen, zoals het voorbeeld van de afschaffing van de slavernij laat zien, is kennelijk niet bij iedereen de eerste associatie.

Dat kan een onaangename schok voor ons zijn, maar het is tegelijk ook heilzaam. Het bepaalt ons erbij dat we geen overspannen verwachtingen hoeven te hebben over het draagvlak voor onze achterliggende overtuiging, en doet ons indringender dan voorheen beseffen wat het vraagt om politiek te bedrijven die voor de hele Nederlandse samenleving betekenisvol kan zijn. Kabinetsdeelname vormt zo een kans om ingesleten vooroordelen ten aanzien van christelijke politiek weg te nemen! Dat vraagt dan wel om de goede toon, creativiteit en soms geduld.

Wat de toon betreft: de aangename ontdekking is dat er voor de overgrote meerderheid van ChristenUnie-standpunten veel draagvlak is. Bij de vorige verkiezingen ontdekten meer mensen dan voorheen dat onze standpunten realistischer zijn dan zij dachten, onder meer dankzij de Stemwijzer. Men deelt dan misschien niet onze uitgangspunten, maar is het wel eens met onze standpunten. Op sociaal-economisch terrein, op het terrein van integratie maar ook ten aanzien van de internationale politiek en duurzame ontwikkeling nemen wij met onze standpunten en visie veelal een natuurlijke middenpositie in, die ons in veel gevallen een bemiddelende rol oplevert tussen partijen ter linker en ter rechterzijde. Het is goed om dit te bedenken als er door onszelf of door anderen ‘winstlijstjes’ worden opgesteld: naast de vele punten uit het Coalitieakkoord die onmiskenbaar het ChristenUnie-stempel dragen, is veel van wat er verder door dit kabinet tot stand wordt gebracht dan misschien niet exclusief ChristenUnie-gedachtengoed, maar betekent het wel degelijk uitvoering van ook óns Verkiezingsprogramma.

© Trouw 2010, op dit artikel rust copyright.