De vrije markt is niet dood, maar springlevend
Het is sinds de crisis makkelijk scoren met kritiek op de vrije markt. Maar die is nog lang niet failliet, wat de linkse critici ook mogen vinden.
De vrije markt is niet dood, maar juist springlevend. De kredietcrisis is eerder veroorzaakt door een tekort aan vrije markt, dan door een teveel eraan. Dat is wat de JOVD heeft betoogd op het congres bij het 60-jarige bestaan. Voor columnist Willem Breedveld was dat woensdag reden om de JOVD hard te bekritiseren, hij had liever gezien dat de VVD-jongeren het failliet van de vrije markt hadden uitgeroepen. Dat zal niet gebeuren.
Voor de duidelijkheid: de vrije markt zoals die de afgelopen decennia heeft gefunctioneerd, valt maar ten dele te verdedigen. De korte termijn gerichte bonussen die bedrijven uitkeerden waren pervers en ook nog eens ronduit contraproductief.
Nergens heeft de VVD ooit een ‘marktanarchie’ verdedigd. Een ware vrije markt is er een met regels, die gehandhaafd worden door een marktmeester. Zonder die regels is het systeem gedoemd te eindigen in chaos. De eerste voortekenen heeft de wereld al mogen aanschouwen.
Maar dit is niet de gelegenheid om het kind met het badwater weg te gooien, eerder het juiste moment om vast te stellen dat de politiek, het bedrijfsleven en de toezichthouders niet de juiste kaders hebben neergezet.
Het klopt: in de VS hebben banken hypotheken verkocht aan mensen die deze niet kunnen betalen. Maar dat kwam niet door de vrije markt; het werd gestimuleerd door de overheid. De situatie in de VS had niets meer te maken met een vrije markt. Toezicht heeft daar gefaald om onmogelijke situaties uit te bannen. Het ontbrak aan goed toezicht en goede regelgeving. Die les moet geleerd worden, en het systeem moet worden verbeterd. Een systeem dat een crash heeft meegemaakt moet weer opgestart worden, en dan in de toekomst wel op de goede manier.
Voor de tegenstanders van de vrije markt is het momenteel makkelijk inkoppen. Nederland kende al 16 miljoen bondscoaches tijdens het EK, maar nu mensen tijd over hebben is iedereen opeens beursanalist of econoom geworden. En dan met name van het type dat de vrije markt failliet verklaart, want dat is makkelijk scoren.
Het bestaande financiële en economische systeem is het waard om verbeterd te worden, juist omdat het zich in het verleden zo vaak bewezen heeft ten opzichte van andere systemen en meer welvaart voor iédereen heeft opgeleverd. Een tijd als deze is het moment om uitwassen aan te pakken.
Wat niet mag gebeuren is wachten. Wachten tot Gerrit Zalm de ABN AMRO/Fortis bank beter heeft gemaakt en de economische crisis een beetje overgewaaid is.
Het resultaat van afwachten is dat de jongere generatie het kind van de rekening wordt. Die waarschuwing mag zeker klinken, al zal de linkse grachtengordelelite zich zwaar geschoffeerd voelen. De babyboomgeneratie ’als een baksteen’ laten vallen is in die kringen een doodzonde.
Het is de linkse elite die, als de problemen op hun beloop worden gelaten, teert op de zak van toekomstige generaties, en zelf geen enkele verantwoordelijkheid hoeft te dragen. Het is onacceptabel om de kosten van nu door te schuiven naar de volgende generatie.
De babyboomers laten vallen is natuurlijk geen optie. Wel moeten de lasten eerlijk worden verdeeld. Dat betekent: bezuinigen waar het kan, stimuleren waar het moet.
De regering moet tegen heilige huisjes aan durven schoppen en met een integraal plan moeten komen. Dus niet de lasten naar de jongeren schuiven door collegegeld te verhogen, maar ontwikkeling stimuleren en snijden in zaken waar Nederland in deze tijden even niet het beste jongetje van de klas hoeft te zijn, bijvoorbeeld op ontwikkelingshulp.
Het betekent ook: niet wanhopig vasthouden aan AOW en pensioenstelsel, maar durven in te grijpen en de werkenden van de toekomst niet op laten draaien voor nóg hogere vergrijzingslasten. Niet de yuppen opzadelen met de rotzooi van de hippies, maar snel de perverse prikkels uit het systeem halen en zorgen dat de fouten die zijn gemaakt niet meer voor kunnen komen. Graaiers hebben geen politieke vrienden nodig.
Het debat over de oorzaken van en de remedie voor de kredietcrisis moet niet gaan over de vraag of je voor de vrije markt bent of ertegen. Dit is een crisis die slim aangepakt moet worden, met verstand, niet op basis van vergelding of onderbuikgevoelens.
© Trouw 2010, op dit artikel rust copyright.
Reacties (26)
Links of rechts is niet waar het om gaat. Het gaat om macht. Wij mensen willen het verloop van zaken, uit de aard van ons wezen, profijtelijk naar eigen hand zetten. Ideologie is meestal een attribuut in de 'Wille zur Macht'. De adel misbruikte het geboorterecht. De Paus, God. Stalin gokte op het communistisch idealisme. De kapitalist misbruikt de zg. 'vrije markt' voor persoonlijk gewin. Machtsdenken dat, altijd op den duur, leidt tot instorting van die macht en ideologie zelf. Zie; de Romanovs, Stalin, Hitler en de epigonen van de huidige vrije markt. Slechts verscheidenheid aan gelijkmachtige maatschappelijke krachten werkt dat tegen.
Jan van der Heijden, Rotterdam op 13-03-2009, 12:40
De vrije markt lijkt me inderdaad springlevend genoeg om enorme hoeveelheden regerings-subsidies op te slokken; een dooie markt zou dat nooit kunnen.
Ted Schrey, Montreal op 12-03-2009, 11:44
Altijd dat gezeur over links. Links is al jaren dood! De vrije markt: ik geniet er elke keer weer van als ik zo'n "Jorritsma-taxi" neem! Neen, van de rancuneuze kleinburgers, die zich hier liberalen noemen, moeten we het ook niet hebben. Als we de duizelingwekkende activiteiten van de M.P. (Aanjager van het innovatieproject met als resultaat lichtgevende collectezakjes) buiten beschouwing laten dan is de vraag gerechtvaardigd wanneer we in dit land nu eens echt gaan innoveren? Daar liggen de kansen voor een klein ontwikkeld land als het onze. Wie weet; als we goed zoeken vinden we een vernieuwend politiek talent en met lef (zie van Dale)
Dolph Gandy, Amsterdam op 10-03-2009, 17:11
Dhr. Vledder uit Delft geeft in zijn reactie mooi aan waar het de (vrije) marktdenkers veelal aan ontbreekt: Zelfreflectie. Met zijn pleidooi dat het scialisme niets goeds gebracht heeft. De " socialistische maatschappij waar staatsmonopolie, onderdruklking van het vrije woord, moord en doodslag het resultaat was"is natuurlijk zet zo min een socialistische samenleving als dat de huidige markt een vrije markt is. Het zijn door enkelen geleide dictaturen gestoeld op veelal stalinistische principes.
De huidige crisis heeft kunnen juist ontstaan door de marktwerking met haar streven boven alles naar consumptievermeerdering, groei en winst.
RG, Den Bosch op 10-03-2009, 11:25
Als de JOVD zo vóór de vrije markt is, en zo tegen perverse prikkels die deze markt verstoren, waarom houdt de JOVD dan onverkort vast aan de verslavende en contraproductieve, want prijsopdrijvende subsidiëring van de koopwoning die 'hypotheekrenteaftrek' heet? Juist onze jongeren betalen per saldo de rekening voor deze regeling, die er in de afgelopen 15 jaar mede de oorzaak van was dat koopsommen konden doorstijgen - de overheid betaalt toch wel mee, wat de woning ook kost - zodat juist jongeren tot onaanvaardbare financiële risico's werden gedwongen. En de rekening - 15 miljard per jaar, and counting - wordt naar de toekomst doorgeschoven.
Hannes Minkema, Amsterdam op 09-03-2009, 10:55
De heren Diepemaat en de Geus lopen nogal hijgerig achter de fata morgana van de vrije markt aan. De vrije markt is niets meer dan een theoretisch concept. Als zodanig zal het als ideaal ook nooit bereikt kunnen worden, of je moet al enig heil verwachten van een middeleeuws feodaal stelsel. Zo is het natuurlijk heel makkelijk om de schuldvraag af te wentelen op de meer sociaal ingestelde mensen. Elk falen van de economie is het gevolg van nét dat beetje tekort aan vrije markt. Alsof het denken van Friedman en von Hayek de afgelopen 20 jaar geen hoogtij heeft gevierd.
De JOVD zal nu wel opgelucht zijn nu Frank Ankersmit vertrokken is...
J. Kremer, Groningen op 07-03-2009, 20:24
Ik vermag niet in te zien dat de overheid alles beter zou kyunnen dan de markt. Kijk naar Noord Korea en je weet genoeg. Maar er is meer. Ook overheden worden bemand met mensen net zoals bedrijven. En derhalve is ook de overheid niets menselijks vreemd. Politici discrimeren, liegen, bedriegen, zitten dronken achter het stuur, declareren veel te veel, genieten riante regelingen, smijten met geld en nog wel andermans geld, wat doen overheden wel goed. Controle is slechts formeel aanwezig. Klanten van een bedrijf kunnen ten minste nog elders terecht. Maar er is slechts een overheid.
bert, heumen op 07-03-2009, 20:17
Bukowsky, goed gesproken. Cubanen waren onder Batasta beter af dan ze ooit zijn geweest onder Castro. Zuid Koreanen hebben het stukker beter dan Noord Koreanen, waar voedselhulp gegeven wordt. Zimbabwe was onder die verrotte Engelsen ook beter af. Overheden falen keer op keer en moeten tot een minimum beperkt worden. Markt kan niet falen. Het is een verzamelplaats van alle krachten ook die die vanuit de overheid uitgeoefend worden. Een sporter met spierpijn zegt ookniet dat zijn lijf gefaald heef Zijn belasting, leuk woord in dit verband overigens, was te hoog.
Klaas, Malden op 07-03-2009, 20:17
"De situatie in de VS had niets meer te maken met een vrije markt", stelt dit wanhopig klinkend pleidooi. Maar natuurlijk had het te maken met een vrije markt. Hetgeen de schrijvers onmiddelijk bevestigen in de volgende zin: "Toezicht heeft daar gefaald om onmogelijke situaties uit te bannen". Nog helemaal los van economische dynamiek (waar de schrijvers ook weinig of geen benul van schijnen te hebben), faalt dit gedenk op haar algemeen onlogische samenhang. Tenzij men 'wishful thinking' als integraal aan economische theorie of politieke filosofie beschouwt.
Ted Schrey, Montreal op 07-03-2009, 10:15
Uitstekend punt van de JOVD. De vrije markt kent een of twee keer per eeuw een crisis terwijl het socialisme een ononderbroken humanitaire en economische crisis is en dit heeft ze dan ook uiteindelijk globaal de das om gedaan tenkoste van tientallen miljoenen slachtoffers. Alleen de vrije markt is in staat een crisis te veroorzaken en bovendien nog op te lossen ook.
Bukowsky, Santiago op 07-03-2009, 10:11
Sommige respondenten dienen hun kennis van de recente geschiedenis eens op te frissen. Na de 2e wereldoorlog hebben zich twee werelden ontwikkeld: het socialistische en het kapitalistisch systeem.
Het resultaat is duidelijk: een socialistische maatschappij waar staatsmonopolie, onderdruklking van het vrije woord, moord en doodslag het resultaat was. Een volkomen desorientatie van het individu en een troosteloze, ontredderde en failliete boedel.
Het vermaledijde kapitalisme (lees vrije markt) moest het weer opknappen en slaagde , ondanks het zichzelf verrijkende neo-socialisme.
Hiervan akte Hr van Dam en probeer eens iets zinnigs te zeggen.
A.Vledder, delft op 06-03-2009, 18:14
Deze discussie hoeven we nu niet te voeren; met de VVD hoeven we niet te praten (ze zijn in vrije val naar beneden); met de JOVD heb ik als Trouw lezer al helemaal niets van doen.
De liberalen staan weer een flinke tijd aan de kant en dat is goed, met dank aan Wilders. Hetzelfde geldt voor politici met een kinderverstand als Groen Links en de SP.
Het komt nu aan op sociaal (PvdA en CU) en degelijk (CDA) en daartussen een redelijk compromis te vinden. De rest is prietpraat.
Ik voor mij heb mijn hoop op de Arie Slob gesteld, hij belichaamd het redelijke midden tussen sociaal en degelijk.
Klaas, Zwolle op 06-03-2009, 18:13
Als ik lid was van de JOVD zou ik mijn toon maar eens matigen. Tenslotte waren het het CDA én de VVD die de sociale voorzieningen afbraken, hun heil zochten in schaalgrootte voor zorginstellingen en voor onderwijs, blindelings de profeten van de globalisering, vrije handel en vooral vrije markt volgden en zo mede verantwoordelijk zijn voor de graaicultuur, waaraan (ook de politici!) zij met graagte deelnamen.
De babyboomers hebben met hun ouders de welvaart mogelijk gemaakt voor de huidige generatie politici en bestuurders. ZIJ hebben betaald voor hun ouders én voor (de opleiding van)hun kinderen en kleinkinderen. Waaronder de JOVD-leden.
Bert, Heerhugowaard op 06-03-2009, 17:16
Een quote uit dit uitermate populistisch stukje schrijven : "Het is de linkse elite die, als de problemen op hun beloop worden gelaten, teert op de zak van toekomstige generaties, en zelf geen enkele verantwoordelijkheid hoeft te dragen."
Het zijn de antiliberale denkers die jarenlang zijn weggehoond en genegeerd - want de vrije markt was toch het gouden kalf dat ons al die mooie welvaart bracht - die nu inderdaad weer hun mond DURVEN opendoen. De JOVD schopt deze denkers, voor ze hun zin hebben kunnen afronden, gewoonweg tussen de benen en brult over verantwoordelijkheid, alsof neoliberaal rechts daar het monopolie op heeft. Erg hypocriet!
BartB, eindhoven op 06-03-2009, 17:16
Deze crisis dwingt tot meer gemeenschapszin. De persoonlijke private belangen, het individualisme staan niet langer meer centraal, maar zijn een aanmerkelijk deel van het probleem. De profiteurs, de graaiers verdienen het bekritiseerd te worden. Er is een kloof ontstaan tussen de intrinsieke waarden en marktwaarden. Temeer vanwege het feit dat het gedrag van de markt niet meer overeenstemt met het even broodnodige sociale gedrag. Dat laatste ook wel het algemene belang genoemd dient boven het individuele belang te worden gesteld en vooral de politiek dient daar meer oog voor te krijgen. De markt is overladen met onredelijke verwachtingen.
Antoine Theijs, Waalre op 06-03-2009, 17:15
De frustratie en boosheid over het falen van de vrije markt druipen van dit stukje af. De VVD'ers zien graag een verstandige aanpak van de crisis, niet een gebaseerd op vergelding en onderbuikgevoelens. Hun stukje druipt echter van plat ressentiment en weerzin tegen hun tegenstanders. In totale verwarring zijn zij zijn om, na al die jaren VVD beleid, de staat, de `linkse elite`, de `linkse grachtengordel`, `babyvboomers`, de schuld te geven van het vastlopen van de economie. Het is angst van deze yuppies om luxe, lease/auto's, bonussen in te leveren. Hoe plat en narcistisch moet je zijn om nu te pleiten voor bezuinigen op ontwikkelingshulp.
Paul van Dam, Arnhem op 06-03-2009, 17:15
Aan de ene kant moet je de markt niet te veel als een dogma omarmen, de kredietcrisis heeft laten zien dat er meer controle moet komen, maar dit betekent niet dat het marktdenken failliet is. We moeten bezuinigen, de uitkeringen verlagen, geen geld meer geven aan leuke speeltjes van de PvdA en de ChristenUnie en er voor zorgen dat de Nederlandse concurrentiepositie weer verbeterd. Loonmatiging moet het devies zijn, verlaging van uitkeringen, bezuinigen op de publieke omroep, geen JSF en afschaffing van Rouvoets aanrechtsubsidie.
Ewout, Kampen op 06-03-2009, 17:14
Markten kunnen niet falen. Op de markt worden prijzen gerealisieerd die zowel voor aanbieder als koper geaccepteerd zijn. Anders zou met niet kopen, verkopen. Vrije markt heeft nooit bestaan. Er is een markt meer niet. Op die markt zijn wel allerlei krachten werkzaam. Bedrijven proberen concurrentie uit te schakelen. Overheden dwingen belastingen af, herverdelen enz enz. De markt wordt nu beheerst door een crises. En daar hebben we allemaal schuld aan. Maar de markt is inderdaad nooit dood en een vrije markt is er nog nooit gewesst.
gert, nijmegen op 06-03-2009, 14:53
De vrije markt is niet dood en zal ook altijd weer boven komen drijven als beste systeem. Maar, zoals gezegd, een marktvereist regels en een marktmeester. DAAR heeft het aangeschort. Regels, toezicht en corrigerende maatregelen. We moeten uitkijken niet de volgende generatoe met te veel alsten op te zadelen, maar of je dan moet bezuinigen ten koste van de armsten is de vraag. De hogere pensioenen meer belasting laten betalen is ook een mogelijkheid. Bedrijven en hoger kader meer verantwoordelijkheid voor de rest laten dragen - zij leveren in, jullie leveren in - procentueel gelijk! etc etc
JvG, Groningen op 06-03-2009, 14:28
Een tendentieuze weergave. De geldcrisis heeft met vrije markt, of geen vrije markt, weinig te maken. Het essentiële punt is dat de financiële sector werkt als een extraherende, parasitaire kracht op de "reële" economie.
Financiële zeepbellen kunnen ingebeelde rijkdom creëren door het vermogen van banken om bijna zonder limiet krediet te scheppen. Dat is de oorzaak, niet het feit dat er hypotheken zijn verstrekt aan mensen die het niet konden betalen. Een groot misverstand! Men *WIST* dat veel van die hypotheekrente nooit zou worden betaald, daarom werd het ook aan het buitenland verkocht. Dit is gewoon pure fraude.
Word eens wakker, JOVD.
yelamdenu.blogsome.com, rotterdam op 06-03-2009, 10:34
Het is niet de vrije markt die nu de banken overeind houdt maar de overheid/belastingbetaler. De "hippies" houden de yuppen de hand boven het hoofd. En daar krijgen ze nog een trap na voor ook van de heren Diepemaat en de Geus van de JOVD. Ze hebben over de perverse prikkels in het sociale systeem, over de perverse prikkels in het financiele systeem hoor ik ze niet.
Hun geloof in de vrije markt heeft meer religieuze trekken dan dat het gebaseerd is op realiteit.
Gertjan van Dijk, Zaandam op 06-03-2009, 10:29
De relatie staat en markt is complex. Historisch gezien hebben staten financiële markten geschapen door instrumenten te creëren om hun oorlogen mee te financieren. Staten reguleren dus niet aleen markten ze scheppen ze ook. Het is dus nooit staat of markt maar staat en markt. Een totaal vrije markt bestaat niet. En over de VS. Daar is dus volgens de JOVD geen vrije markt. Dat is niet wat ik de afgelopen 20 jaar heb gehoord over de VS in Nederland. Maar zo gaat het altijd met vrije-markktadepten als de markt faalt komt dat doordat er te weinig markt is, altijd. Markten kunnen volgens hen niet falen.
Eduard, Rotterdam op 06-03-2009, 09:46
" Niet de yuppen opzadelen met de rotzooi van de hippies "
Volgens mij worden wij toch echt opgezadeld met de rotzooi van de Yuppen, de rupsjes nooitgenoeg!
Maar goed, er zijn ook nog steeds Stalinisten niet niets willen horen over de teloorgang van het communisme.
Wim Roest, Alphen aan den Rijn op 06-03-2009, 09:30
De vrije markt is niet volmaakt, dat is niets in deze wereld, maar het totale failliet van het alternatief van de staatseconomieen twintig jaar geleden heeft overtuigend aangetoond dat niet altijd de overheid het altijd en overal beter weet dan de vrije markt. Die corrigeert zichzelf, weliswaar soms op pijnlijke wijze, terwijl een staatseconomie vastloopt tot ze instort.
vandenberg, Haastrecht op 06-03-2009, 01:38
Ik heb het naar aanleiding van het bericht over het vertrek van Ankersmit bij de VVD al eens in een reaktie aangegeven:
Het liberale gedachtegoed en zeker de vrijemarkt komt op niets anders neer, dan de geproclameerde vrijheid, die de slimmeren hebben, om financieel minder slimme mensen een poot uit te draaien.
Het is het legaliseren van diefstal en uitbuiting.
Hoe zou ik anders het slijten van bewust ondoorzichtige produkten, die daarna weinig of niets meer waard blijken te zijn, aan goedgelovige klanten kunnen noemen?
Managers van banken, die bonussen nemen ten koste van het maatschappelijk belang, noem ik een vrijemarktdictatuur.
Herman N., Amsterdam op 06-03-2009, 01:37
"De regering moet tegen heilige huisjes aan durven schoppen.."
Laten we het belangrijkste heilige huisje onder de loep nemen:
'De maatschappij moet de markt aan de marktpartijen overlaten'.
Dit heilig huisje heeft tot misbruik geleid door de dominantste partij, de bestuurder. Hij kreeg bij wet en in naam van de eigenaren -de aandeelhouders- de macht over het bestuur en het beheer van de zaak en ontpopte zich van lieverlee tot een alleenheerser, die het zich veroorloofde om de makkelijkste bedrijfsstrategie te volgen: snijden in de (personeels)kosten om de winst en de eigen bonussen veilig te stellen en bij kritiek te dreigen met verhuizing.
g.hanness, ter aar op 06-03-2009, 01:36
Plaats een reactie
Stuur artikel door