Een land vol hypochonders (opinie)
Er is een ’epidemie van medische diagnostiek’ op komst. Durf er maar eens nee tegen te zeggen.
Een cholesteroltest kan zelfs langs de kant van de weg. 
’Hoe eerder erbij, hoe beter’, is het adagium. Veel mensen hebben hoge verwachtingen van vroege opsporing. Veel hogere verwachtingen dan dokters zelf, die weten dat de meeste kwaaltjes vanzelf overgaan.
Bij screeningen is sprake van ’belasting voor velen tegenover profijt voor weinigen’. Voor de bevolking bestaan op dit punt nauwelijks grenzen: men vindt het aanvaardbaar dat, om één iemand te redden, duizenden mensen ’voor niets’ worden onderzocht en behandeld. Maar het naar voren halen van de diagnose betekent tevens dat onbezorgde levensjaren worden ingeleverd voor een – vaak erg geringe – kans op een langer leven. Om gezond te blijven laten mensen zich nu eenmaal gemakkelijk ziek verklaren.
Beeldvormende diagnostiek, biochemische bepalingen en DNA-technologie leiden tot een epidemie van diagnostiek waarmee mensen voor zichzelf gezondheidsrisico’s in kaart kunnen brengen. Hierdoor wordt omgaan met risicokennis een steeds belangrijker aspect van de samenleving.
Onderzoek heeft laten zien dat het denken over kansen en risico’s ingewikkeld is, waarbij allerlei emotionele factoren een rol spelen. Ook al levert een screeningsonderzoek slechts voor een enkeling iets op, dan toch redeneren mensen vaak van ’Je zult die ene maar zijn’ (het binaire denken). Daarnaast willen mensen voorkomen dat zij later gaan denken ’Had ik toen maar....’
Deze ’geanticipeerde beslissingsspijt’ maakt dat een diagnostisch aanbod een sterk dwingend karakter heeft. Het zijn dezelfde drijfveren waar ook de marketingprofessionals van bijvoorbeeld de Postcodeloterij zo dankbaar gebruik van maken, als ze deelnemers werven met de slogan ’Voorkom dat u met spijt tussen juichende buren staat’.
Dit biedt de mogelijkheid van gecommercialiseerde angstuitbuiting, een gedachte die ook opkomt bij de reclame voor ’total body scans’. Peilingen laten zien dat mensen veel heil verwachten van deze technologie; men wil het zelfs in de basisverzekering hebben. Als het zover komt, zal dat een explosie aan kosten veroorzaken.
Nu er zoveel (zelf)tests worden ontwikkeld en aangeboden, gaan mensen er ook zelf steeds meer om vragen. Tot voor kort waren huisartsen erg terughoudend in het aanbieden van diagnostiek aan gezonde mensen. Zelf zullen ze ook niet gauw hun cholesterol onderzoeken, een niercheck of PSA-test naar prostaatkanker laten verrichten. Gestimuleerd door de farmaceutische industrie gaan huisartsen steeds meer aan ’cardiovasculair risicomanagement’ doen. Ze zullen onvermijdelijk grote groepen mensen met een risicoverhoging confronteren.
Nu al gebruiken bijna twee miljoen Nederlanders cholesterolverlagende medicijnen. Los van de medische noodzaak, zegt het ook iets over het creëren van een angstcultuur, waarbij de indruk wordt gewekt dat wij met een zwak en krakkemikkig lichaam ter wereld zijn gekomen dat voortdurend gecheckt en bewaakt moet worden. Die voorstelling van zaken dient nodig bijgesteld te worden.
Neem het voorbeeld roken. Het is voldoende aangetoond dat roken tot veel voortijdige sterfte leidt. Maar het meest opvallende is dat het menselijk lichaam in staat is om het inhaleren van vijftig giftige stoffen decennialang vol te houden.
De toenemende aandacht voor ziektedreiging en ziektepreventie leidt tot het scheppen van een beeld dat gezondheid en ziekte het allerbelangrijkste doel zijn dat moet worden nagestreefd. Toch krijgt eenieder vroeg of laat met ziekte, lijden en sterfte te maken. Door het perspectief zo sterk op het vermijden van tegenslag te richten, dreigt het gevaar dat mensen hun vermogen kwijtraken om met pijn, ziekte en sterven om te gaan.
Met andere woorden: de moderne technologie schept een illusie van onkwetsbaarheid, terwijl ze ons juist kwetsbaar maakt.
Wat de toekomst betreft zijn er twee ontwikkelingen mogelijk: of mensen nemen een relativerende houding aan ten opzichte van de moderne diagnostiek en beseffen dat zij vooral zelf verantwoordelijk zijn voor hun gezondheid en dat niet alle leed valt te vermijden. Of er ontstaat een hypochondrische samenleving. Tobbend in voorspoed, zullen we dan niks anders meer aan het hoofd hebben dan ons lijf.
© Trouw 2010, op dit artikel rust copyright.
Reacties (8)
Hypochondrybevorderende reklames doen mij denken aan de ongediertebestrijder die s'nachts stiekum een zakje wandluizen door de brievenbus naar binnen schuift om drie dagen later uitgebreid reklame te maken voor een bestreidingsmiddel. Met andere woorden: men schept zo zijn eigen werkgelegenheid.En die wandluizen zijn er dan tenminste nog echt. Ze staan op één lijn met de imagomakers, wellnessguru's en andere emo-parasiten die in deze maatschappij labile figuren totaal uitpezen.
Els van Dijk, Rotterdam op 25-11-2008, 15:45
Nog nooit waren we zo gezond. Zelfs de meeste chronisch zieken (ik heb zelf Bechterew) leiden een aangenamer leven dan de meeste gezonde mensen 70 jaar geleden. Waarom zijn mensen zo bang voor ziekte en ouderdom? Er is een vlucht in de spiritualiteit (in praktijk vooral astrologische onzin), alternatieve geneeskunde (op z'n best word je daar niet zieker van) en een obsessie voor de gevaren van voedsel. Bekijk de reclames waar voeding (en zelfs shampoos!) verkocht worden als gezondheidbevorderend, niet omdat het lekker is of je haar schoon houdt. Ik ben bang dat die hypochondrische samenleving allang werkelijkheid is. Goed artikel overigens.
Fred, Leiden op 14-04-2008, 17:14
De regering screened op borstkanker- en baarmoederhalskanker bij vrouwen. Over darmkankerscreening wordt momenteel gedebatteerd. Het KWF en de Ned. Hartstichting stimuleert vroegtijdige diagnostiek. Sterker nog de wetenschap weet dit zelfs te positief te onderbouwen. Bedrijven als www.privatescan.nl brengen risicofactoren en vroege tekenen van bijvoorbeeld hart- en vaataandoening in kaart. De APK is toch ook verplicht? Hoe vaak wordt hierbij een ernstig gebrek gevonden? Laat mensen zelf beslissen. Hoeveel mensen zouden nog leven als ze op tijd waren geweest? Ik ken er 1...mijn Pa. Sorry pa, u kreeg geen keus! Had u die maar...tsja had u maar!
Frank, Enschede op 13-04-2008, 18:16
Alle medische kennis die tot ons komt, geeft mensen het gevoel tikkende tijdbommen te zijn. Waar mijn vader nog in zorgeloze onwetendheid en staat van ontkenning leefde en daar heel oud mee is geworden, hangt mensen nu het zwaard van Damocles al op jonge leeftijd en de rest van hun leven boven het hoofd. Mijn vader was weinig bezig met lijden, ziekte en sterven en mede daardoor was het fenomeen stress hem vrijwel vreemd. De chronische stress waarmee wij zitten opgescheept vergroot de kans op ziekten ook nog eens. Een vicieuse cirkel is dat, zeker geen illusie van onkwetsbaarheid.
Lucky, Zeeland op 13-04-2008, 12:11
De APK voor de auto kunnen we volgens Tijmstra dan ook wel afschaffen. Want "door het perspectief zo sterk op het vermijden van tegenslag te richten, dreigt het gevaar dat mensen hun vermogen kwijtraken om met ongelukken om te gaan...". Als Tijmstra consequent is moeten hij eigenlijk zoveel mogelijk dood en verderf zaaien als hij kan. Want dan leert de mens pas echt met pijn, ziekte en sterven om te gaan.
Hans, Amsterdam op 12-04-2008, 16:58
DE realiteit is dat 80% van de kwaaltjes van zelf overgaan .Dan wordt ons nog eens voor gehouden dat als je een ziekte eerder ondekt dan is de genezings kans groter Wat eigenlijk hier wordt bedoeld is de 5 jaars overleving, maar dat is natuurlijk onzin als je een ziekte eerder ondek hoef je niks te doen en leef toch langer. Het bekende time lead effectMaar ja als er in geloofd dan is geld mee te verdienen De zorgindustrie
lauwers, groningen op 12-04-2008, 16:58
Ons (gebrek aan) gezondheid is Big Business voor de farmaceutische industrie. Deze industrie is er uitsluitend bij gebaat dat u ziek, zwak, misselijk en onzeker bent. Zij zijn er niet bij gebaat dat u gezond bent/blijft. Money rules! Waarom is er bv. nauwelijk onderzoek naar het voorkomen van ziektes maar wel voor de genezing ervan...? $$$
Raoul, Twente op 12-04-2008, 14:40
inmiddels overschrijden de medische wetenschap en farmaceutische industrie grenzen,had je vroeger medicijnen om te genezen, nu om te voorkomen god zelf ??de wetenschap behandeldschizofrenie nu met medicijnen terwijl vroeger aandacht en baehandeling en therapeuten genezing gaven , de wereld is zelf overspannen daardoor draait ook u door en dat levert de farmaceuten miljoenen op en daargaat het om niet om u als persoon maar u als melkkoe.als een mens signalen krijgt van zijn lichaam dan kunt u naar de dokter en dan maar hopen dat die tijd en aandacht voor u heeft want ook daar mankeert het meestal aan.HELAAS.
a, b op 12-04-2008, 11:11
Plaats een reactie
Stuur artikel door