We wíllen geen einde van voedselcrisis (opinie)
Veroorzaakt de Chinese middenklasse de voedselcrisis? De Amerikaanse ethanolboeren? Nee, het is Arie de prijsknaller.
Om de voedselcrisis op te lossen, werd tijdens de Wereldvoedseltop deze week weer volop ingezet op vrijhandel en verhoging van productie. Aan de echte oorzaak van de crisis durft niemand zich te branden: onze niet te stillen honger naar meer.
Wie veroorzaakt de huidige voedselcrisis? De Chinese middenklasse? De Amerikaanse ethanolboeren? Op de top in Rome werd alles weer gesust met het bekende mantra van productiviteitsgroei. ’Om aan de groeiende vraag te voldoen’ moet overal een vrije markt worden ingevoerd en de mensen die daar de dupe van zijn, krijgen ’hulp’. Geen woord over onze collectieve vraatzucht die ten grondslag ligt aan de crisis.
Onze honger strekt zich uit tot ver buiten onze landsgrenzen. Er zijn enorme hoeveelheden land nodig om de katoen te produceren voor onze kleding, biobrandstoffen voor onze energiebehoefte en velden met veevoer omdat we iedere dag een varkenslapje willen van Arie de Prijsknaller. We geven tien euro aan een goed doel, maar vliegen wel naar Barcelona en hopen dat onze regeringen voor voldoende energietoevoer zorgen. Als iedereen zo zou leven als wij, hadden we twee aardbollen nodig.
Eerst het eten en dan de moraal. 
Dat moet ten koste gaan van iemand anders, ergens. Bijvoorbeeld van Motiram, een katoenboer in Midden-India. Vroeger verbouwde hij voedsel voor zijn familie, maar een paar jaar geleden stapte hij over op katoen, het witte goud. Door de enorme overproductie door onder meer subsidies aan Amerikaanse katoenboeren krijgt hij er amper nog iets voor. Terwijl India voedsel exporteert naar Europa, kan Motiram amper meer rondkomen. Elke vijf seconden overlijdt er een kind aan de gevolgen van ondervoeding, maar beleidsmakers vertellen nog steeds dat alles kan worden opgelost met economische groei, door de markt zijn werk te laten doen. Dat verhaal is gebaseerd op het credo Erst kommt das Fressen, dann die Moral. De mens wil pas wat doen aan duurzame ontwikkeling als je zijn behoeften bevredigt. Helaas. Onze behoeften worden niet bevredigd. Hoe meer we hebben, des te meer tekorten we zien die vervolgens met nog meer groei moeten worden aangepakt.
Men hoopt dat aan het einde van de tunnel de problemen kunnen worden opgelost door technologische vooruitgang. Dit argument ziet echter de onder economen bekende Jevons-paradox over het hoofd: hoe efficiënter een auto wordt, des te meer kilometers mensen gaan maken. Het totale verbruik neemt vaak wel relatief, maar niet absoluut af door efficiëntie. De energieprijs blijft stijgen. Nog zo’n paradox: door efficiënte teelt kunnen arme Zuid-Amerikanen niet zozeer meer voedsel kopen, maar is katoen en veevoer wél goedkoper geworden. Waardoor de welgestelde wereldburgers vaker kunnen shoppen en vaker kunnen barbecuen.
„In theorie kan globalisering de totale opbrengst vergroten, maar door slechte regels wordt het niet goed verdeeld”, zeggen mensen als Joseph Stiglitz, Nobelprijswinnaar. „Het geld gaat van arm naar rijk.”
Groeigelovigen hebben echter een merkwaardige blinde vlek voor de werking van macht. Arme producenten profiteren meestal niet van prijsstijgingen. Goede landbouw is ondergeschikt gemaakt aan de groei van de winsten van een paar spelers halverwege de keten die steeds machtiger worden. Driekwart van de wereldmarkt voor graan is in handen van drie of vier bedrijven, die miljarden winst maken. Dat moet ook, van hun aandeelhouders, want die hebben van ons de opdracht om winst te maken, met onze spaarcentjes.
Wij, de rondbuikige winnaars van het voedselregime, eten, vliegen en kopen intussen vrolijk door, zonder te kijken naar de stoelpoten die we onder de sociale en ecologische orde aan het wegzagen zijn. Agrarische vernieuwing in het Zuiden is heel belangrijk, maar als we willen dat iedereen toegang heeft tot voedsel, moeten we toch het geloof in oneindige consumptiegroei ter discussie stellen, inclusief de handelsregels die daarbij horen. En moeten we leiders gaan kiezen die lef tonen en ons niet naar de mond praten. Het is niet de vraag of dat kan. Het is de vraag of we dat willen.
© Trouw 2010, op dit artikel rust copyright.
Reacties (16)
Ik heb in mijn reaktie van 00.24uur het woord 'geen' vergeten; er moet dus staan: de neo-conservatieve regering in Washington dwingt de organisaties van UN, om op straffe van onthouding van subsidies, om GEEN voorlichting te geven over anti-conceptie.
Herman N., Amsterdam op 09-06-2008, 00:35
Er is, las ik onlangs, genoeg voedsel voor 12 miljard mensen. Het meeste ervan wordt gevreten in ontwikkelde landen. En als we dat niet doen zal alles heel snel peperduur gaan worden en kunnen we deugdzaam onze hongersnood tegemoet zien. Maar goed. Ik ga minder eten.
Ted Schrey, Montreal op 08-06-2008, 11:04
"door subsidies aan Amerikaanse katoenboeren krijgt Motam amper nog iets voor zijn waren"Is dat dan niet de oorzaak? De beperking op de vrijhandel, met het oog op inkomensbescherming voor hun eigen electoraat waarmee kortzichtige politici zich stemmen en dus macht verschaffen? Niet overconsumptie maar dom machtsmisbruik is de oorzaak van honger en ellende; zowel hier als in Afrika. Westerse landen zouden alleen voor binnenlands gebruik moeten produceren, zodat de derde wereld de kans krijgt om de voedselproduktie als bron van inkomsten te ontwikkelen. Dat lijkt me ook beter voor ons milieu en voor het dierenwelzijn.
Paardestaart, A,STERDAM op 08-06-2008, 11:04
De vraag is waar onze Westerse honger vandaan komt. Het antwoord lost de halve crisis op.
Sandra, Ulft op 08-06-2008, 11:04
Er wordt hier door enkelen gememoreerd, dat de overbevolking, juist in landen met armoede en honger slechts toeneemt.Maar het niet gebruiken van anti-conceptie is het gevolg van slecht georganiseerd of afwezig onderwijs, of een te grote invloed van religeuze leiders.De neo-conservatieve regering in Washington dwingt de organisaties van de Untited Nations op straffe van onthouding van subsidies, om voorlichting te geven over anti-conceptie. De gristelijke fanaten in Washington en het Vaticaan zijn zeer sterk. Verder nemen Afrikanen en Aziaten veel kinderen, omdat kinderen een oude dagsvoorziening vormen. In de meest landen is geen 'AOW'.
Herman N., Amsterdam op 08-06-2008, 11:04
"Driekwart van de wereldmarkt voor graan is in handen van drie of vier bedrijven, die miljarden winst maken. Dat moet ook, van hun aandeelhouders, want die hebben van ons de opdracht om winst te maken, met onze spaarcentjes." Schreef Marx ook al, zo'n 150 jaar geleden. De val van de Muur heeft geen einde gemaakt aan de innerlijke tegenstrijdigheden van het liberaal-Marxisme.
M.Nieuweboer, Moengo Suriname op 07-06-2008, 23:03
En hoe zit het dan met de explosieve bevolkingsgroei in Afrika, volgens een VN rapport neemt die toe met 114% tot 2050. Door die bevolkingsgroei is er altijd het risico van voedselschaarste, en dan laat ik het beleid van dictator Mugabe buiten beschouwing die Zimbabwe, ooit de graanschuur van Afrika, naar de afgrond heeft gevoerd. Het is duidelijk dat in Afrika de aandacht op geboortebeperking gericht moet worden om de voedselschaarste te lijf te gaan.
Johrij, Amsterdam op 07-06-2008, 17:55
En hoe zit het dan met de explosieve bevolkingsgroei in Afrika, volgens een VN rapport neemt die toe met 114% tot 2050. Door die bevolkingsgroei is er altijd het risico van voedselschaarste, en dan laat ik het beleid van dictator Mugabe buiten beschouwing die Zimbabwe, ooit de graanschuur van Afrika, naar de afgrond heeft gevoerd. Het is duidelijk dat in Afrika o.a. de aandacht op geboortebeperking gericht moet worden om de voedselschaarste te lijf te gaan.
Johrij, Amsterdam op 07-06-2008, 17:53
Allemaal waar wat bovengenoemde schrijver zegt. 2 opmerkingen. 1. Stel het op informerende ipv beschuldigende toon: de meeste mensen zijn zich van geen kwaad bewust. 2. Ook de plaatselijke bevolking kan er wat aan doen door het aantal zwangerschappen te beperken. Want ook de eenvoudige bevolkingstoename met miljoenen tegelijk legt een enorme druk op landbouwgrond.
Marc, Delft op 07-06-2008, 15:49
Het niet noemen van de overbevolking is een gemis in dit artikel. Wat ik ook mis is een oplossing. Zoals het er nu voor staat heft de overheid gewoon een extra belasting op produkten waarvan ze vinden dat we daar minder van moeten consumeren en surprise surprise, dat treft ook bij ons alleen de armen. Dat is nauwelijks een oplossing. Maar hoe dan? Los daarvan, hoe ga je vervolgens de mensen in die landen die dan kunnen profiteren van meer welvaart van overconsumptie afhouden? De bevolking is daar enorm, de afzetmarkt is dan voor iedere ondernemer een natte droom en dus verplaatst het probleem zich alleen maar naar een andere regio.
Mickey, Brussel op 07-06-2008, 15:49
Zolang een Nederlander net zo veel natuurlijke hulpbronnen verbruikt als 15 Afrikanen, is overbevolking niet het grootste probleem. Bovendien daalt het kindertal vanzelf als het inkomen stabiel wordt en genoeg om van rond te komen.
Frank, Utrecht op 07-06-2008, 15:45
De schrijvers zijn calvinisten in hart en nieren. Onze vraatzucht valt in het niet bij die van de Romeinen met hun bacchanalen, of Karel de Grote en zijn tijdgenoten die tijdens het eten hun vinger in hun keel staken, overgaven, en zo nog meer varkens konden eten. Het werkelijke probleem is de exponentiële bevolkingsgroei. En de massamigratie naar het koude Noorden waar men nu eenmaal veel moet stoken en veel kleding nodig heeft. De ongebreidelde bevolkingsgroei veroorzaakt de water-, energie-, en grondstoffentekorten in de wereld en milieuproblemen. Juist in arme landen wordt energie verspild: men doet er helemaal niets met zonneenergie.
Hans, Amsterdam op 07-06-2008, 15:45
Inderdaad, de menselijke lust in onverzadigbaar. Zie het scale van dikke kleuters tot aan steenrijke bejaarden die nog meer willen, ondanks dat ze geen cent mee kunnen nemen na hun dood. De enige goede rem is zelfbeperking, hoe moeilijk ook. Weten dat overconsumptie niet goed is, is slechts de eerste stap. Stap twee, er mee beginnen is moeilijker. Wanneer dit een trend/ mode wordt, kunnen anderen gemakkeijker volgen. Voor de "schapen" onderons kan religie misschien leiden; de zelfstandigen kunnen via spiritualiteit en wetenschap een voorbeeld geven.
Anton, Breda op 07-06-2008, 09:01
Die tweede aardbol is er voorlopig nog niet. Tot die tijd groeit de wereldbevolking en ook de consumtie per aardbewoner. Is er een grens waarop de wal het schip keert? De menselijke soort is voorals nog onuitroeibaar.
k ter berg, ede op 07-06-2008, 09:01
Waar steeds over gezwegen wordt en ook weer in dit artikel is de overbevolking. Waarom doen we niet aan anticonceptie? In de landen waar honger heerst neemt de bevolking juist toe. Het doet het goed op de tv die hongerige, zielige kindertjes, maar als we in staat zijn deze kinderen te voeden hebben we over een paar generaties hetzelfde probleem weer en dan nog zoveel erger met 10 miljard mensen op de wereld. De natuur is wreed, waar geen muizen meer zijn, sterven de uilen van de honger. Wij kunnen als mensen wel invloed uitoefenen maar als er niet aan anticonceptie wordt gedaan blijft het water naar zee dragen.
Frédéric, France op 07-06-2008, 08:58
Waarom gaat Motiram dan niet opnieuw voedsel verbouwen?
Eric, Rotterdam op 07-06-2008, 01:41
Plaats een reactie
Stuur artikel door