Opiniepeilingen / Sorry, wij geven voortaan geen antwoord meer
Als burgers weigeren antwoord te geven op enquêtes naar stemgedrag, dan zijn we voor altijd van die onbetrouwbare en ondemocratische peilingen af.
Minister Pechtold zei vorige week dat hij niet in peilingen gelooft. Ook uit diverse andere richtingen werden na de zege van VVD’er Rutte op Verdonk twijfels geuit over de betrouwbaarheid van opiniepeilingen. Dat is niet genoeg, we moeten een stap verder zetten. Peilingen over stemgedrag zijn niet alleen onbetrouwbaar, maar ook onwenselijk omdat ze het democratische proces verstoren.
De peiling van Maurice de Hond over het lijsttrekkerschap van de VVD vormt misschien wel het absolute dieptepunt in de geschiedenis van Maurice de Hond-peilingen. De Hond vindt dat hem niets te verwijten valt doordat het onmogelijk was om een peiling bij de doelgroep (VVD-leden) te houden. In plaats daarvan werden er peilingen gedaan bij de VVD-kiezers, maar dergelijke peilingen bij de verkeerde doelgroep, aldus De Hond, leveren geen betrouwbare voorspellingen op.
Dit is belachelijk. Waarom valt Maurice de Hond ons lastig met peilingen waarvan hij zelf zegt dat ze geen goede voorspelling mogelijk maken? De waarheid is natuurlijk dat hij dacht dat de VVD-kiezers een goede substitutie vormden voor de VVD-leden. Dit is echter een misplaatste aanname. Een VVD-lid is iemand die contributie heeft betaald aan de VVD en die dus structureel aan de VVD verbonden is. Een VVD-kiezer is iemand die door de telefoon bij een enquête zegt dat hij VVD gaat stemmen. Of hij dit ook gaat doen, is zeer de vraag. Het verband tussen een ’VVD-kiezer’ en de VVD kan van zeer vluchtige aard zijn, van VVD-leden kun je dat niet zeggen. Daarom is het niet verbazingwekkend dat de prognose van Maurice de Hond over de nieuwe lijsttrekker bij de VVD een totale slag in de lucht was.
Maar ook al zouden opiniepeilingen betrouwbaar zijn, ze zijn dan nog steeds onwenselijk omdat ze het democratische proces verstoren. Neem het kamerdebat waarbij Rita Verdonk aan de tand werd gevoeld over Hirsi Ali. Het optreden van Verdonk leidde tot algehele ergernis en irritatie bij de voltallige Tweede Kamer uitgezonderd de ’groep’ Nawijn.
Waarom werd er geen motie van wantrouwen tegen deze minister ingediend? Volgens veel commentatoren zou dat tot de val van het kabinet en nieuwe verkiezingen kunnen leiden. Maar omdat het CDA dramatisch laag in de peilingen staat, zou dat voor het CDA min of meer politieke zelfmoord zijn. Peilingen beïnvloedden hier linea recta het democratisch proces en wel op zeer negatieve wijze. Een minister die erom vraagt weggestuurd te worden, mag ten onrechte aanblijven.
Zo zijn er nog veel meer voorbeelden. Denk aan de opkomst van Pim Fortuyn. Zijn stijging in de opiniepeilingen en de daarop volgende media-aandacht leidde tot een soort kettingreactie. Stijging in de peiling, meer aandacht in de media, hoger in de peilingen, nog meer media-aandacht enzovoorts. Kort voor Fortuyns dood werd zelfs voorspeld dat de LPF de grootste partij zou worden. Een partij die van niets in een keer de grootste partij wordt, dat was nog nooit vertoond. Zo’n unieke gebeurtenis creëert een hype: veel mensen zijn bang iets eenmaligs te missen en willen graag bij de voorspelde winnaar horen. Op zo’n moment is het een serieuze vraag of de peilingen nog een beeld van de werkelijkheid geven of dat de peilingen de werkelijkheid aan het beïnvloeden zijn. Zonder opiniepeilingen had iedere Nederlander zijn eigen mening over Fortuyn moeten bepalen, zoals het hoort in een democratie. Het is trouwens in deze kwestie ook nog de vraag in hoeverre de opiniepeilingen hebben bijgedragen aan de moord op Fortuyn. Een van de redenen waarom Volkert van der G. hem doodschoot was zijn angst dat Pim Fortuyn de nieuwe premier van Nederland zou worden. Zonder opiniepeilingen had deze angst alle grond gemist.
Een ander verstorend effect van opiniepeilingen is het zogeheten strategische stemmen. Mensen die aanvankelijk bijvoorbeeld VVD willen stemmen, en via peilingen vernemen dat de PvdA de grootste partij kan worden, stemmen op het CDA in de hoop zo nog te verhinderen dat de PvdA als grootste uit de bus komt. Zonder opiniepeilingen hadden deze mensen gewoon op de partij van hun voorkeur gestemd zoals het in een democratie hoort.
Als betrouwbare opiniepeilingen het democratisch proces al verstoren, wat dan te denken van onbetrouwbare? Wat mij betreft mogen opiniepeilingen voor verkiezingen verboden worden. Dit zal juridisch en politiek vermoedelijk niet haalbaar zijn, maar er is een eenvoudige oplossing. Als een substantieel deel van de burgers niet meer meewerkt worden de voorspellingen zo onbetrouwbaar dat de peilingen geen geen zin meer hebben. Ik doe dus een beroep op de burger om niet mee te doen aan opiniepeilingen.
Maar zijn ze dan niet belangrijk voor de regering om de mening van de bevolking over het regeringsbeleid te weten en eventueel het regeringsbeleid bij te kunnen stellen? Een kabinet dat zijn beleid wil bijstellen op grond van opiniepeilingen voert een windvanenpolitiek. Dat laat zich leiden door de waan van de dag. Een kabinet met ruggengraat zet een beleid in voor vier jaar en neemt maar één opiniepeiling serieus en dat zijn de verkiezingen.
Drs. Alexander von Schmid is ethicus en publicist.
© Trouw 2010, op dit artikel rust copyright.
Reacties (13)
Als we geen opiniepeilingen hadden waren alleen pers, politiek en doctorandussen aan het woord. En die hebben allemaal een belangrijke ontwikkeling meer dan tien jaar lang onbespreekbaar gehouden: Multi-culti problemen. Opiniepeilingen toonden al lang aan dat er iets scheef groeide in Nederland. Natuurlijk zijn ze onnauwkeurig, maar ze zijn niet zo wereldvreemd als de pers, politiek en intelligentia,en daarom zijn ze hard nodig.
michel ten Have, Clayton South op 07-06-2006, 10:18
Het is gezien de afnemende betrouwbaarheid van de opiniepeilingen in dit geval beter om van stemmingspeilingen te spreken.
Bukowsky, Santiago op 06-06-2006, 15:11
De keuze voor een wasmiddel,een auto,een politieke partij,het zijn allemaal vragen die meestal tijdens onze etenstijd,rond 19.30 gesteld worden.Ik hang dan op,want ik wil mijn maaltijd nuttigen,de meeste Nederlanders zitten dan misschien al bij de tv.En tegenwoordig hebben veel inwoners van Nederland een verborgen telefoonnummer,of alleen maar een 06 nummer.Dus wie bereik je met telefonische interviews?Een klein segment van de Nederlandse bevolking,maar wel het deel dat waarschijnlijk,ondanks afschaffing van de stemplicht gaat stemmen. En natuurlijk stemmen mensen ook naar de waan van de dag,ingegeven door opiniepeilingen -dat geldt m.n.in een twee-partijen systeem- want je wilt bij de winnaar horen.Maar als het op de verkiezingsdag regent,kun je een heel andere uitslag verwachten.De spotjes op tv hebben ook een invloed.Daar is Eisenhower mee begonnen,gezellig met zijn vrouw bij het haardvuur.Of Adenhouwer, die liet meten wat men belangrijk vond.Peilen!
frank boddendijk, op 06-06-2006, 15:08
Ik ben het ermee eens. Helaas, er is vrijheid van meningsuiting en dus ook van publikatie. De enige manier om onder de terreur van peilingen uit te komen is als het volk deze peilingen massaal vernaggelt zodat ze onbetrouwbaar worden.
Harry , Voorburg op 06-06-2006, 15:08
Het is juist hartstikke belangrijk dat er nog opiniepeilingen gehouden worden. Niet dat ik Maurice de Hond in zijn aanpak steun (geen aselect gekozen steekproef, maar een 'panel' dat ongevraagd zijn mening mag geven), maar ik vind het voor de maatschappij heel belangrijk om te weten welke kiezersgroepen op welke partijen stemmen. Als er een tweede NSB op zou komen, dan zou ik graag willen weten in welke demografische kringen de meeste kiezers op zo'n partij zich begeven. Bovendien, wat is er mis met strategisch stemmen? Als iemand echt uit ideologische beweging op bijv. de Partij voor de Dieren wil stemmen, prima. Maar als een andere potentiële dierenstemmer zou weten dat zijn/haar partij nauwelijks kans maakt om het pro-dierenbeleid te kunnen uitvoeren, vanwege laag zetelaantal, dan is het misschien handiger om voor de second-best option te gaan (bijvoorbeeld Groenlinks in het geval van de dierenrechten).
Neil, Amstelveen op 06-06-2006, 15:08
Gaan we dan ook alle opinies uit de media verwijderen. Die beinvloeden tenslotte ook mensen in hun stemgedrag. Gewenst of ongewenst beinvloeden is dat de kwestie? Wat een onzin. Uw ongewenste uitkomsten zijn de mijne of die van mijn buurman niet. Politieke ontwikkelingen worden door vele zaken beinvloed. Waaromm er een weghalen. Uw argumenten overtuigen niet. Wellicht is I.Q. of E.Q. test de oplossing om tot "gewenst stemgedrag" te komen. Zolang dat maar tot "gewenste uitslagen" leidt. Laten we hieroveer een poll houden!
R.A. Wijnands, Den Haag op 06-06-2006, 15:06
Het betoog van Alexander von Schmid is interessant. Ik vind het echter principieel onjuist om onderzoek dat onwelgevallig zou zijn, tegen te werken of zelfs te verbieden. Ten eerste: hebben mensen dan niet het recht te weten wat de publieke opinie is? Moeten mensen dan onwetend worden gehouden? Ten tweede: hebben onderzoekers dan niet het recht onderzoek te verrichten? Wat blijft er zo nog over van de vrijheid van onderzoek en de vrijheid van informatie en de vrijheid van drukpers? Het betoog van Alexander von Schmid riekt naar censuur en verboden. Alexander von Schmid heeft het volste recht te klagen over de gevolgen van opiniepeilingen. Maar wil Alexander von Schmid nu echt werkelijk wonen in een land waar onderzoek verboden kan worden? In zo'n dictatuur zou ik niet willen wonen!
Vincent de Valk, Diemen op 06-06-2006, 15:04
Wat mij stoort aan de peilingen is dat nóóit de groep wordt meegewogen die nog niet weet waarop ze gaan stemmen en de groep die niet gaat stemmen. In Duitsland gebeurt dit wel, bij peilingen in bijvoorbeeld het blad Stern staat ook altijd de groep zwevende kiezers aangegeven, wat zorgt voor een veel realistischer beeld.
Alexander van Hattem, Eindhoven op 06-06-2006, 15:03
De argumenten van dhr. Schmid snijden hout. Jammer genoeg kunnen alle argumenten zonder de teneur van het betoog aan te tasten linea recta omgekeerd worden. Zo vind ik het bijvoorbeeld een democratisch recht te weten of een bepaalde partij de grootste kan worden. Misschien vind ik wel belangerijker te voorkomen dat een bepaalde partij als grootste uit de bus komt en ben ik bereid daarvoor op mijn 2e keus partij te stemmen. Ik zie niet in waarom dit tegen democratische principes ingaat. In tegendeel! Ik ben het overigens met dhr Schmid eens dat er een duidelijke onbetrouwbaarheidsfactor in polls zit. Maar dit is mede afhankelijk van de wijze waarop een vraag gesteld wordt en het moment waarop de vraag gesteld wordt. Zo zal een exit poll een andere betrouwbaarheid hebben dan de vraag waarop men zou stemmen indien de verkiezing pas over drie jaar gehouden wordt. Je kunt dan met veel meer vrijblijvendheid antwoorden.
Peter Rutten, Haarlem op 06-06-2006, 09:49
Ook de politicus kan zijn steentje bijdragen door de journalistiek geen antwoorden te gunnen op vragen omtrend opiniepeilingen.
Jan met de Pet, Amsterdam op 06-06-2006, 09:48
Prima artikel, helemaal mee eens. De massamedia hebben Fortuin inderdaad groot gemaakt en daarna indirect vermoord. Misschien moeten we allemaal minder de windvanenmedia(TV) volgen en wat meer zelf nadenken naast een goede krant bijvoorbeeld.
n de vries, zaandam op 06-06-2006, 09:48
Die peilingen, zowel voor als na de stemming, ZIJN in conflict met het STEM-GEHEIM!
Jack W., san Diego, CA op 06-06-2006, 09:47
Heerlijk artikel. Uit het hart gegrepen. Zelf heb ik nog nooit eerlijke antwoorden gegeven als ik gepeild werd. Dit lijkt mij nog constructiever dan geen antwoord geven. Het is voor mij een prachtige gelegenheid om subversief te zijn zonder schade aan te richten. Drs. Alexander von Scheid verdient meer aandacht en navolging. Eindelijk eens iemand met gezond verstand en een schitterende bijdrage!
Bukowsky, Santiago op 06-06-2006, 09:43
Plaats een reactie
Stuur artikel door