Mark Rutte: liberaal en dus Redelijk Rechts

Aan Mark Rutte kleeft een linksig imago, maar hij laat juist klassiek liberale geluiden horen. Met hem kan de VVD weer redelijk rechts worden. En groot.

Natuurlijk, de VVD heeft de gemeenteraadsverkiezingen verloren. Maar wel het minst van alle regeringspartijen en minder dan in vertrouwelijke peilingen voorspeld was. Bovendien schommelt de partij al sinds 2002 stabiel rond de 25 zetels. Belangrijker dan deze getallen echter, is het feit dat de VVD onder leiding van campagneleider en kandidaat-lijsttrekker Mark Rutte stelling heeft genomen tegen de PvdA, ’aanvoerder’ van het linkse oppositiekamp. Het CDA heeft dat nagelaten en lijkt, net als D66, in verwarring of bij gebrek aan mening, uitgespeeld.

Dat de VVD stelling neemt tegen de PvdA is op zich niets nieuws, maar het is dat wel in het licht van de recente ontwikkelingen. Door het achterblijven van CDA en D66 in die campagnestrijd neemt de VVD inhoudelijk de leiding op rechts. Maar zoals de PvdA als aanvoerder van het linkse blok Redelijk Links genoemd kan worden, moet de VVD nu zij de leiding heeft genomen op de rechterflank, Redelijk Rechts willen zijn.

Er wordt nog steeds gespeculeerd over het ’sociaal-liberale’ gehalte en de wat linksige koers van mogelijk VVD-leider Rutte. Maar dat is niet op te maken uit de eerste uitspraken van Mark Rutte over de VVD-koers. Rutte heeft juist enkele typisch klassiek liberale signalen afgegeven. Hij sprak over de economie van Nederland als een koek die moet groeien, zodat we allen profiteren. Dit in tegenstelling tot de PvdA, die meer geïnteresseerd zou zijn in het verdelen van de huidige koek. Ook sprak Rutte vertrouwen uit in innovatie en economie.

Hij had het over individuen – van bijstandsmoeders tot Marokkaanse buurtvaders – die VVD zouden moeten stemmen, omdat die partij hun de ruimte wil geven. Daaruit maak ik een diep vertrouwen op in de kracht van het individu om zichzelf en zijn omgeving ten dienste te zijn.

Bovendien geeft ’ruimte geven’ aan, dat de VVD onder Rutte geen grote verwachtingen wil wekken over de rol van de overheid als ’Goede Fee voor al uw problemen’. Hij heeft eerder een typisch liberale overheid voor ogen, die terugtreedt, niet in de weg loopt en ruimte geeft. Maar die optreedt wanneer het nodig is, wanneer mensen echt in de knel komen. Daarom moet die economische groei groter worden, opdat er in ons land geen achterblijvers zijn. Daar komt nog bij dat Rutte geen afstand neemt van de manier waarop de VVD tegen belangrijke zaken rond veiligheid en terrorismebestrijding aankijkt. Dáár moet die overheid er volgens echte liberalen juist zijn. Ter bescherming van de rechtsstaat, grondrechten en van onschuldige burgers en slachtoffers. Dat is heel wat anders dan het ’sociaal-liberale’ geluid van overheidswantrouwers in dezen, zoals Jacob Kohnstamm (CBP, D66) en Boris Dittrich (D66).

De trend van nu heeft veel gemeen met de trend 2001-2002. Toen waarschuwden enkelen in de VVD voor de wat linksige koers van toenmalig VVD-leider Dijkstal. In 2001, of eerder al, voorzagen zij in de VVD een gat rechts van de liberalen. Ook nu dienen outsiders als Pastors, Wilders en Eerdmans zich aan om een gat op rechts in te vullen. Als zij hun krachten bundelen gaat dat de VVD kiezers kosten.

Maar er zijn ook belangrijke verschillen. Het politieke bed is al opgeschud in 2002. Het zal moeilijk zijn voor nieuwelingen om het effect van Fortuyn te evenaren. En, belangrijker: er zijn programmatische verschillen. Velen die destijds kritiek hadden op VVD-leider Dijkstal, onder wie ikzelf, zagen typisch liberale programmapunten gekaapt worden door een flamboyante Rotterdammer. De VVD heeft zich op deze thema’s herpakt en de inhoudelijke lessen geleerd. Door thema’s als zorg, sociale zekerheid, integratie en veiligheid uit te blijven dragen en aan te vullen met Rutte’s stokpaardjes onderwijs, economie en innovatie, heeft de VVD een helder en consistent liberaal verhaal.

Zo het zich nu laat aanzien zijn Wilders en Pastors echte rechts-buitens. Hoewel de naam van de partij van Wilders vrijheid hoog in het vaandel heeft, lijkt hij nog weinig op te hebben met het liberalisme. Vrijheid akkoord, maar niet voor Marokkaans-Nederlandse crimineeltjes. Die wil hij het land uitzetten. Soortgelijke gepeperde taal valt op te maken uit de mond van Pastors. Los van de a-liberale inhoud, is ook de toon volkomen negatief, zo mogelijk nog negatiever dan die aan de andere kant van het spectrum.

Rutte heeft typisch liberale klanken laten horen, zonder linksig te zijn. Hij profileerde de VVD als inhoudelijk leider op rechts en hij lijkt in staat politieke macro-vraagstukken naar de micro-positie van burgers te vertalen. Aan zo’n manier van politieke communicatie heeft het de VVD lange tijd ontbroken.

Voor een klinkende verkiezingszege in 2007 is het echter ook zaak op rechts de boel af te dekken en de kikkers in de liberale kruiwagen niet te laten verleiden door plat-rechtse politici on the far right. Er zijn genoeg rechts-binnens voorradig die daarbij kunnen helpen. Als Rutte hierin slaagt, dan zal de VVD zijn wat zij al sinds jaar en dag bedoeld is te zijn en wat gelukt is onder leiders als Oud, Wiegel en Bolkestein: waarlijk liberaal en dus Redelijk Rechts.

Jeroen de Veth was voorzitter van de Jongeren Organisatie Vrijheid en Democratie, is lid van de VVD.

© Trouw 2010, op dit artikel rust copyright.