Allemaal meekwekken
Henri Beunders @is hoogleraar geschiedenis van maatschappij, media en cultuur aan de Erasmus Universiteit Rotterdam.
U bekijkt nu: pagina 1 van 3.
Politici zijn bijna permanent live te volgen, via televisie, blogs, twitter, etcetera. Ze geloven, aldus Henri Beunders, dat ze overal een mening over moeten ventileren en dat ze zich via alle denkbare communicatiemiddelen over de persoonlijkste zaken moeten uitlaten. Maar wat levert dat op?
De anekdote is bekend. Premier Colijn kwam in de jaren dertig op een ochtend verontwaardigd op zijn ministerie aan. Op straat had een journalist het gewaagd hem zomaar iets te vragen!
De afstand tussen politiek en publiek, inclusief de pers, kon niet groter zijn dan in die even verzuilde als autoritaire jaren van Colijn. Die afstand kwam overeen met de horizontale en verticale afstanden in het land en de samenleving. Groningen, Limburg en Zeeland hadden nauwelijks iets met elkaar te maken, ze konden elkaar letterlijk nauwelijks verstaan. En diezelfde Colijn rookte per dag voor meer geld aan sigaren op dan een werkloze per week aan bijstand ontving. In Drenthe woonden sommigen zelfs nog in een plaggenhut.
We zijn nu ruim tachtig jaar verder. Maar er zijn overeenkomsten tussen premier Balkenende en zijn verre voorganger: het steile geloof, het geloof in eigen gelijk, en allebei voerden ze vier, vijf kabinetten aan. Net als overigens premier Drees die – afhankelijk van de telling – drie of vier kabinetten leidde tussen 1948 en 1958.
Het grote verschil is dat Colijn en Drees nog premier waren in het televisieloze tijdperk, en wij nu al bijna acht jaar lang dagelijks JPB op tv kunnen volgen. En al die andere politici.
Wat is de invloed geweest van de tv, beter gezegd van de media, op de democratie, op het aanzien van de politiek en politici? Als we de kabinetsperikelen van de afgelopen weken en het gestuntel in de Tweede Kamer dat voorafging aan het aftreden als uitgangspunt nemen, dan is deze stelling te verdedigen: de alom aanwezigheid van de televisie in de politiek, en omgekeerd van de politici in de media hebben – tezamen met de geëmancipeerde ’mediaburgers’ – geleid tot een moeras waarin zowel publiek als politici dreigen te verdrinken. Met als enige winnaar de televisie.
De oorzaak van de frustratie die de huidige mediacratie dreigt te verlammen ligt in het verouderde politieke bestel van de representatieve democratie, met al haar hiërarchische structuren en benoemde functionarissen. Deze staat intussen haaks op de netwerkmaatschappij waarin iedereen zich gelijk waant aan de ander.
Dat de huidige politieke en mediale gelijkheidsmanie in de afgelopen jaren vooral frustratie en moedeloosheid heeft opgeleverd, wordt duidelijk uit de dagelijkse enquête, afgedrukt in De Telegraaf, onder de titel ’Stelling van de dag’. Afgelopen dinsdag luidde die: ’Moddergooien gevallen bewindslieden gênante vertoning’. Eens met de stelling was 89 procent, oneens 9 procent en 2 procent had geen mening. Maar hoe verwoordden de lezers dit? De krant vatte het samen: „Op harde toon rekent u af met de betrokken bewindslieden. ’Amateurs’, ’slappe hap’, ’prutsers’ en ’waardeloos kabinet’ klinkt het regelmatig in de duizenden reacties. U verwijt Wouter Bos, Maxime Verhagen én Jan Peter Balkenende een gebrek aan leiderschap en daadkracht.”
Een interessante enquête om minstens twee redenen. De ochtendkrant opende maandag 22 februari zélf met de vette kop ’Moddergooien begonnen’. Dan is het niet zo vreemd dat de lezers de dag erop oordelen dat dit moddergooien van politici onderling gênant is. Interessanter is dat de lezers de betrokken bewindslieden zelf in zo hard mogelijke bewoordingen veroordelen: ’slappe hap’, ’prutsers’ etcetera.
Is de burger boos omdat hij leiderschap en daadkracht eist maar die niet krijgt? Is hij boos omdat hij intussen wel de godganse dag – en nacht – gebombardeerd wordt door de trivia van twitterende politici, die zelfs nog twitteren als ze in de Kamer zitten of in een talkshow om die ’kloof’ met de kiezers te overbruggen? Of is de burger boos omdat ie zelf ook al die instant mediale middelen tot zijn beschikking heeft waarmee hij zijn mening de wereld in kan slingeren, om daarna te ontdekken dat de enige die zijn weblog leest hijzelf is?
Communicatie is één deel van het verhaal over het moeras waarin de huidige politiek is beland. Het idee leeft nog altijd dat meer informatie (tussen mensen, tussen volkeren) tot meer begrip en tolerantie leidt. Dat is een idioot idee, sterk gepropageerd door de Amerikaanse humanistische psycholoog Carl Rogers een halve eeuw geleden. Iedereen weet immers dat meer kennis over een ander, of een andere cultuur – ’Hij gaat vreemd!’, ’Ze besnijden daar vrouwen!’ – de afkeer eerder zal vergroten dan verkleinen.
Dit wordt bevestigd in recente psychologische studies, zoals die van de Amerikaanse psycholoog Michael I. Norton. Studenten vonden van de vier proefkonijnstudenten die ene het aardigst die (in tegenstelling tot de andere drie) geen woord met wie ook had gewisseld.
Het oude Britse gezegde ’Familiarity breeds contempt’ – vertrouwdheid veroorzaakt verachting – geldt nog altijd. Het dilemma van de politicus in de mediacratie gold in vroeger tijden voor de monarch. Zoals de Britse staatsrechtgeleerde Walter Bagehot in 1867 het als ’wet’ formuleerde: „Te veel zichtbaarheid leidt tot alledaagsheid, te weinig tot vergetelheid en onbegrip.” Om dat laatste te voorkomen kiezen moderne politici voor zoveel mogelijk media-aandacht.
Al die presentie in de media leidt allereerst tot een omdraaiing van de relatie tussen parlement en media. Niet de media berichten over wat er in het parlement gezegd wordt, maar het parlement vergadert over wat er in de media is gezegd. De gekte is zelfs zo ver voortgeschreden dat een Kamerlid al eens een vraag stelde over wat een ander Kamerlid zojuist met zijn mobiel had getwitterd naar internet.
© Trouw 2010, op dit artikel rust copyright.
- Toon heel artikel
- vorige pagina
- 1
- 2
- 3
- volgende pagina
Femke Halsema, GroenLinks
En of! www.femkehalsema.nl ThE_ED @femkehalsema Goed moment gekozen om een feestje te gaan organiseren wel.. ;) #twist
11:51 AM Feb 20th via web * Reply * Retweet
.
@Jojanneke Dat hoop ik ook!
11:31 AM Feb 20th via web in reply to Jojanneke * Reply * Retweet
.
@gerdovang Sorry Maastricht en Meerssen. Maar ik denk dat jullie het wel begrijpen. Zet ’m op vandaag!
11:26 AM Feb 20th via web in reply to gerdovang * Reply * Retweet
.
Dat was 1 uur slaap. Alle verloven zijn ingetrokken. Zo vergadering met de partijtop over de campagne, het programma en de lijst. Spannend
10:01 AM Feb 20th via web * Reply * Retweet
.
Het lijkt de eerste lente-ochtend. Dat zal wel toeval zijn.
9:45 AM Feb 20th via web * Reply * Retweet
.
Welterusten (of wat er van over is)
5:37 AM Feb 20th via web * Reply * Retweet
.
groenlinksHalsema: Wantrouwen wordt stuurloos kabinet fataal - http://bit.ly/9G8L0j
5:33 AM Feb 20th via HootSuite Retweeted by FemkeHalsema and 12 others * Reply * Retweet
.
@fritswester Heel gemengde gevoelens maar aan RTL4 heeft het niet gelegen!
5:35 AM Feb 20th via web in reply to fritswester * Reply * Retweet
.
@ekoerts Nee, feitelijk en een tikje bezorgd
5:14 AM Feb 20th via PockeTwit in reply to ekoerts * Reply * Retweet
.
Ik voorspel een hele vuile campagne tussen PvdA en CDA
5:09 AM Feb 20th via PockeTwit * Reply * Retweet
.
@janhart Ze hebben net jaren oppositie achter de rug en we hebben Wilders
5:07 AM Feb 20th via PockeTwit in reply to janhart * Reply * Retweet
.
@janhart Omdat ze zich mogelijk/niet hopelijk net als in de jaren 80 vervreemdt van de macht
4:47 AM Feb 20th via PockeTwit in reply to janhart * Reply * Retweet
.
Dat snap ik: rot voor jullie RT @edanker: „Zuur, onwerkelijk gevoel.”
4:45 AM Feb 20th via PockeTwit * Reply * Retweet
.
Frits Wester, RTL 4
CDA wil discussie over leiderschap voorkomen; Balkenende weer lijsttrekker.
4:17 PM Feb 20th via web * Reply * Retweet
Het was een bijz. nacht. Dank aan ied. die het gevolgd heeft en voor de vele aardige opmerkingen en complimenten. Dank namens alle collega’s
5:23 AM Feb 20th via web * Reply * Retweet
Kabinet gevallen!
3:55 AM Feb 20th via Tweets60 * Reply * Retweet
@Zjack ja beginnen te branden
3:39 AM Feb 20th via Tweets60 in reply to Zjack * Reply * Retweet
Even iets anders sprak net passagiers KLM toestel die op St. Maarten in paniek toestel moesten verlaten vanwege bommelding
3:29 AM Feb 20th via web * Reply * Retweet
Balkenende doet nu laatste poging om eenheid kabinetsbeleid vast te stellen.
3:16 AM Feb 20th via Tweets60 * Reply * Retweet
Iedereen heel moe, ook in kabinet dat hopeloos naar uitweg zoekt. we blijven u/jullie voorlopig op de hoogte houden op RTL 4.
3:10 AM Feb 20th via web * Reply * Retweet
@Ikzoekdelente veel dank
2:55 AM Feb 20th via Tweets60 in reply to wannabeewriter * Reply * Retweet
@boldygogo veel dank
2:54 AM Feb 20th via Tweets60 in reply to boldygogo * Reply * Retweet
@snoepie224 dank
2:54 AM Feb 20th via Tweets60 in reply to snoepie224 * Reply * Retweet
@Zjack van harte, mijn zoon is nu ook jarig
2:48 AM Feb 20th via Tweets60 in reply to Zjack * Reply * Retweet
Fractievoorzitters ook naar binnen
2:32 AM Feb 20th via Tweets60 * Reply * Retweet
@fey08 ja
2:26 AM Feb 20th via Tweets60 in reply to fey08 * Reply * Retweet
@vanbedaff nee dat is echt niet waar
1:43 AM Feb 20th via Tweets60 in reply to vanbedaff * Reply * Retweet
196.
@flugfruit zeker en dat vind ik nog steeds als het gaat onzinberichten, maar zo geweldig. Ook heb soms last van voortschrijdende inzicht ;-)
1:42 AM Feb 20th via Tweets60 in reply to flugfruit * Reply * Retweet
Alle twitteraars kunnen vragen sturen die kan ik dan stellen aan Agnes Kant! 1
:21 AM Feb 20th via web * Reply * Retweet
Zo Agnes Kant in studio.Stay tuned
1:16 AM Feb 20th via web * Reply * Retweet
We gaan nog even door hoor op 4
12:45 AM Feb 20th via Tweets60 * Reply * Retweet
@NilsVanArnhem vind je t gek ben aan gort
12:37 AM Feb 20th via Tweets60 in reply to NilsVanArnhem * Reply * Retweet
Legenda
Twitter is een website met miniblogs. In een ’tweet’ van maximaal 140 tekens schrijven gebruikers vanaf hun computer of telefoon wat ze aan het doen zijn of wat ze opvalt. Je kunt je abonneren op de miniblogs van anderen. De laatst binnengekomen tweet staat bovenaan.
Het is mogelijk om op elkaars tweets te reageren door het @-teken te gebruiken. Een vraag stellen aan Femke Halsema doe je door @femkehalsema ergens in je tweet op te nemen.
De hier getoonde tweets die beginnen met het @-teken zijn antwoorden op deze vragen – die hier niet zichtbaar zijn.
Daarnaast worden veelgebruikte trefwoorden voorzien van het #-teken, ofwel ’hashtag’. Je zet bijvoorbeeld #os2010 in een tweet die over de Olympische Spelen gaat. Zo zijn populaire onderwerpen gemakkelijk terug te vinden via de zoekfunctie.
Henri Beunders @is hoogleraar geschiedenis van maatschappij, media en cultuur aan de Erasmus Universiteit Rotterdam.
Kenner van het geheugen, Douwe Draaisma, stelt lastige vragen aan vooraanstaande denkers over 'vergeten', 'herinneren' en 'verdringen'. Maar wat betekenen deze zaken voor u? Schrijf het op en maak kans op een publicatie in de krant.
Reacties (15)
Uitstekend artikel. De invloed van media op politici en publiek en vice versa wordt op de BBC vilein gefileerd door Charlie Brooker in 'Newswipe'. Het gaat over Engeland, maar beschrijft redelijk goed ook de Nederlandse praktijk. (In Engeland gaan tabloids en commerciële tv-zenders in schaamteloosheid, opportunisme en exploitatie wel aanzienlijk verder dan bij ons) Alle twee seizoenen staan op YouTube. Goed aansluitend bij dit artikel is de korte bijdrage van Doug Stanhope (s02e05) onder de titel 'why your opinion doesn't matter'.
Fred, Leiden op 08-03-2010, 22:04
Politici staan onder druk van de media en partijen, die zelf ook weer onder die druk van de media staan. Zo is er weinig ruimte voor een afwijkende mening en om vrij te filosoferen over heden en toekomst. Het is het korset van de waan van de dag met veel vrij sterk ideologisch voorgeschreven denkbeelden en weinig pluriforme media. Tegelijk zijn er krachten binnen de politieke wereld die zich daaraan kunnen onttrekken en op hun beurt de media weer sterk kunnen beïnvloeden, denk daarbij aan de internationale politiek en de operaties van geheime diensten. En journalisten hebben door hun gedrevenheid weleens moeite met de objectiviteit.
J.J. van der Gulik, Andijk op 02-03-2010, 22:04
Uitstekend artikel van Henri Beunders. Een heldere constatering vanuit de wetenschap maar dan: ?Hoe verder?? Als communicatie-adviseur weet ik dat maar een beperkt aantal lezers het artikel (helemaal) zal hebben gelezen. Daarnaast heb ik grote twijfel, vanwege de onderlinge concurrentie,of de politiek van haar verticale spoor is af te brengen. Voorbeeld van verticalisme was de mail die alle CDA leden ontvingen daags na de val van het kabinet, er zou met JPB worden doorgegaan in plaats dat aan het handjevol trouwe leden werd voorgelegd wat men ervan zou vinden als JPB weer de eerste man zou worden.
Douwe de Joode, Laren (NH)
Douwe de Joode, Laren (NH) op 02-03-2010, 11:18
In het ziekenhus en theater mag je ook je mobiel niet aan, waarom in de Kamer wel? Het Debat werd voortdurend opgesierd met (Nokia) piepn dat er weer een sms was op iemands telefoon. Belachelijk, in de tijd van alleen vast werden ze toch ook niet voortdurend gebeld?
Chipo, Eindhoven op 02-03-2010, 10:33
Uitstekend verhaal.De meeste politici realiseren zich niet ,dat de mensen horendol van al die verschillende meningen en opvattingen,die via media en vooral via televisie geventileerd worden.Overdosering.
Daarom scoort Wilders zo goed.Hij verkondigt strak éen politieke boodschap.Of je het er mee eens bent of niet is een ander verhaal,maar het blijkt wel te werken.
J.H.Bruijnjé, De Rijp op 01-03-2010, 23:45
Eigenlijk zou ik niet moeten reageren, want via dit medium wordt ook veel in ongerijmde mate gekwekt. Niettemin wil ik even kwijt dat ik het artikel zeer kan waarderen. Nu eens niet een emotionele opinie maar een heldere analyse van de maatschappelijke werkelijheid.
Kan soms zeer mopperen op uw krant, maar de bijlagen zaterdags zijn vrijwel altijd het bewaren waard. Daarin wordt bij ons thuis de vis niet verpakt. Dhr. Beunders slaat pijkers op hun kop en dat doet hij objectief en helder. Eén zin zal me wel bijblijven "De huidige politieke en mediale gelijkheidsmanie" Zelden de werkelijkheid dichter benoemd gezien. Treffend hoor!
Jan Hendriksen, Leiden op 01-03-2010, 14:07
Interessant zou zijn te weten welke politici uit principe niet twitteren, m.i. positieve indicatie. Beunders spreekt gemakshalve onjuist over: politici etc.
Steven, Amersfoort op 01-03-2010, 14:06
"...radicale emancipatie en participatie van de burger inzake politiek en beleid" is meer descriptief dan prescriptief. En dat is maar goed ook. Het is gewoon een leuke, nette beschrijving van chaos en anarchie.
En de politicus die als openingszin zegt: :"als u het niet met me eens bent, stem op een ander", zal ontdekken dat de burger z'n advies graag en rap in daden omzet--omdat het de simpelste vorm van 'radicale emancipatie en participatie' is.
Nee, ik vrees dat de kuur voor een slechte 'attitude' alleen maar te vinden is in een directe verbetering ervan. Hoe dan ook.
Ted Schrey, Montreal op 01-03-2010, 09:01
Worden de mensen eigenlijk niet moe van zichzelf.Wat een ellende allemaal.Het geld is op.Er zijn geen banen en de economie druilt.Komt dit allemaal niet door de euro?Wees eerlijk,dat alles in nederland veel te duur is.Dit kan toch langer niet zo doorgaan.Kies nu eerst maar eens voor je eigen land en dan, als er echt iets over is kun je het ook aan anderren geven.Eerder niet.Moeten we weer terug gaan in de tijd 20er jaren 30er jaren armoede, bedelen.A.u.b. Den haag laat het niet zover komen.
theo, heerlen op 28-02-2010, 10:39
De huidige generatie politici is van een ongekende kinderachtigheid. Elkaar vliegen afvangen, korte geheugens, liegen en draaien, dom folders uitdelen, in spelletjesprogramma's optreden, zoveel mogelijk op TV zijn, lege TVspotjes. De PR-adviseur is leidend geworden. Allemaal afgekeken van de heilige Obama. We missen mensen met statuur: de Bolkesteins, los van de politieke richting. Mensen die echt iets te zeggen hebben en een kant op wijzen, in plaats het voorspelbare gebrabbel van de dames en heren van 'tegenwoordig'. Het woord 'twitter' is veelzeggend genoeg: gekwetter. Daar moet je als politicus alleen daarom al niet aan mee willen doen.
Sisyphus Lacht, Amsterdam op 28-02-2010, 10:35
Dat onderzoek (ROB) gaf goede aanbevelingen: 1. Meer invloed op overheidsbeleid door de burgers. 2.Partijen die bovenal uitgaan van hun waarden en beginselen. Voor 9/6 hoop ik meer te horen van Bos' uitwerking van zijn Den Uyl-lezing: hij wil de markt reguleren door een breder welvaartsbegrip te gebruiken. Het gaat bij welvaart niet alleen om behoeftebevrediging in materiële zin, het gaat ook om een veilige straat, goede zorg, een schoon land en een rechtvaardige samenleving. En hoe zit het met de beginselen van de andere partijen? GroenLinks is redelijk helder. Maar wat is nu christelijk? Wat is nu liberaal(itt neo-liberaal)? Bijv.over zorg?
S. Smit, Zwaag op 28-02-2010, 10:35
Weet u wat IK beangstigend vind? Tijdens de bijeenkomst van de PVV in Almere waren er veel, ontzettend veel journalisten. Die schoten foto's en video's. Velen probeerden ook een gesprek aan te gaan met de bezoekers. Maar de meesten van hen weigerden daaraan mee te werken. Waarom? Bang voor imago schade, represailles van de baas, kink in de carrière enz. Hier zaten mensen die deel uitmaken van minstens DERTIG procent van de kiezers en ze durven niet met de billen bloot! De enige die wel in gesprek gingen waren de mensen die wat dichter bij de partij staan. Wat is er mis in dit land?
Links heeft HEEL veel te verantwoorden!
E. Baas, Erica op 27-02-2010, 21:06
Een werkelijk uitstekend en zeer leesbaar artikel. Complimenten, Beunders!
Wim ter Horst, Heino op 27-02-2010, 20:54
Ben inmiddels ruim 25 jaar zonder tv en ondervind derhalve geen hinder van moddergooiende politici of andersoortige onzin. Als de dames of heren wat te melden hebben lees ik het wel (of niet natuurlijk). Het biedt mij in elk geval een rustgevende distantie.
PieterW, Hellum op 27-02-2010, 15:06
De toegepaste psychologie a la Ekman is slechts een voorbode van vele onbenutte mogelijkheden. Duiding middels gedragspsychologie blijft vrij beperkt. Hier ligt een toekomst voor de ontwikkelingspsychologie die rechtstreeks in staat is de boodschapper en zijn boodschap te duiden. Combineer dit met integraal inzicht en de wereld ziet er een stuk helderder uit.
Balkenende met zijn normen- en waardendebat valt door de mand na zo een onderzoek. Politici worden gedwongen ethische uitgangspunten duidelijk te maken. Een echte uitdaging. Wilders wordt een open boek. Mijn reactie op een stuk van de Wijk werd echter gecensureerd. Te hard en eerlijk???
VIVEKA, Hilversum op 27-02-2010, 15:01
Plaats een reactie
Stuur artikel door