En toen moest het grootkapitaal eraan geloven

De verwording van de kraakbeweging, de mooiste tijd van mijn leven

Woensdag begint het proces tegen de vermoedelijke dader van de moord op de activist Louis Sévèke. Verdachte en slachtoffer kenden elkaar uit de Nijmeegse kraakwereld, en de verhalen over deze scene schetsen een sfeer van verraad, intimidatie en radicalisering. Aan de vooravond van het proces blikt Kees Broer terug op de tijd dat hij als kraker in de Amsterdamse Indische Buurt woonde. Hij beschrijft hoe een idealistische actiegroep tegen woningnood gaandeweg veranderde in een sektarische, gewelddadige beweging. „Wij waren naïef, onoplettend. Alles wat tegen de bestaande orde in ging vonden we goed.”

Is de kraakbeweging een verzameling extremistische, linkse actiegroepen die het geweld niet schuwen? Als je het verhaal over de moord op Louis Sévèke in Nijmegen leest, ga je het haast denken. Het proces tegen de vermoedelijke dader, dat op 4 juli begint, zal gaan over aanslagen op kantoren van grote bedrijven, over verraad, over intimidatie, over radicale acties.

De kraakbeweging veranderde in de loop der jaren van een idealistische actiegroep tegen woningnood in een sektarische, gewelddadige beweging. Ik kan die ontwikkeling het beste beschrijven vanuit mijn eigen ervaringen als kraker, in de Amsterdamse Indische Buurt. Daar woonde ik van 1979 tot 1985.

Ik ontmoette de krakers die in deze buurt actief waren voor het eerst tijdens acties tegen de Europese verkiezingen in juni 1979. Ze hadden toegangskaarten gekocht voor de grote Europese Verkiezingenshow met Mies Bouwman. Eenmaal in de studio zaten we een tijdje tussen het publiek tot we het podium bestormden. Even later werden we weggesleept. Vraag me nu niet waarom we tegen de Europese verkiezingen waren, maar we wisten het standpunt in elk geval met veel bravoure te verkondigen.

Een paar maanden later ging ik zelf ook kraken in de Indische Buurt. Door de stadsvernieuwing waren hele blokken huizen dichtgespijkerd, terwijl het geld om nieuwe huizen te bouwen op was. Studenten en woninglozen braken de woningen weer open om er nog vijf jaar in te kunnen wonen. Gas, licht en water moesten weer aangesloten worden. De elektriciteit kwam in het begin nog van de overkant. Vanaf Madurastraat nummer 2 werd een kabel naar nummer 3 gespannen en daarvan konden zeven huizen een lampje laten branden.

Totdat er een Engels stel in een woonbus opdook. Zij was zwanger en er moest een elektrisch kacheltje aangesloten worden. Daardoor sloegen de stoppen door en zaten we allemaal zonder licht. Vervolgens ging iedereen een eigen gas- en lichtaansluiting aanvragen. In de kraakbeweging heb ik geleerd zelf gas- en waterleidingen te leggen en een lichtnet te bouwen. Mijn vrouw is daar niet zo blij mee. Als ik weer eens een leiding dwars door het huis leg, roept ze: „Je klust als een kraker!”

Deze vorm van kraken heeft nooit geweld veroorzaakt. De buren waren blij met de nieuwe bewoners. De melkboer in de Madurastraat had er weer klanten bij.

De krakers waren voor een groot deel studenten uit middenklassegezinnen. Ze konden woonvormen kiezen die anders niet voor hen waren weggelegd. Op de Madurastraat nummer 3 woonden vier meisjes, die alle aardse bezittingen bij elkaar hadden gevoegd en alles deelden. Er was één kleedkamer met alle kleren en één slaapkamer met alle bedden. Na feesten bleef soms iedereen daar slapen. Helaas hadden de meisjes door deze ideologische levenswijze nog geen tijd gevonden elektriciteit en gas aan te sluiten. Daarom stuurde de vader van Karin, die directeur van het Haarlemse energiebedrijf was, een monteur om te helpen. Dat waren nog eens tijden.

Wij kraakten nummer 11, waar ramen en deuren nog ontbraken. Willem, de plaatselijke krakersklusser kwam om te helpen en vroeg een tientje per uur. ’s Avonds in het kraakcafé kwamen er meisjes naar mij toe: „Ze hebben gezegd dat voor dit soort klussen geen geld gevraagd mag worden. Dat moet hij uit solidariteit voor jullie doen.”

Op Madurastraat nummer 9 werd een heel dak van het huis gehaald en daarna met nieuwe planken weer opgebouwd. ’s Avonds reden we met bakfietsen door de buurt als er de volgende ochtend grof vuil werd opgehaald. We konden al ons meubilair van de straat halen.

Er waren vrijheden, er waren regels. Zo mochten wij in de eetgroep die we met de meisjes van nummer 3 hadden geen bonen uit blik klaarmaken. Dat moesten geweekte bonen zijn. Vegetarisch eten sprak vanzelf. Wij, de krakers van nummer 11, de vier meisjes van nummer 3 met hun medebewoner Ron (die soms als het hem te gortig werd na het eten nog een patatje gingen halen in de Javastraat) en de jongens uit Aerdenhout van nummer 5 deden in het begin veel samen.

Ron ging na het kraken eerst eens een jaar naar India om de wereld te leren kennen en zijn geest te verruimen. Toen hij terugkwam was hij zo gek als een deur. Hij gebruikte te veel hasj, kreeg hallucinaties en dacht dat hij Jezus was. Dat was verder geen probleem. Hij bleef gewoon in de groep wonen.

Er waren wel meer gestoorde figuren in de straat. Petertje, die als kind al weggelopen was en die soms gezocht werd door zijn stiefvader. Toen de politie hem uiteindelijk ophaalde vonden ze 145 damestassen in zijn woning. Twee etages erboven woonde de Oostenrijker Elmar met zijn Ghanese vrouw. Na een huiszoeking door de politie vanwege dealen pakte hij zijn spullen en reed in één nacht naar Spanje, om daar drie maanden te blijven. Op Madurastraat 13 werden de eerste kinderen geboren en er ontstonden gezinnen. Andere vrouwen wilden absoluut een kind, maar geen man.

Rond de kraakbeweging groeide een heel netwerk van restaurants, theaters, sauna’s en poppodia. Er werden buurthuizen en kraakcafés opgericht. Studentes gaven Nederlandse les aan Marokkanen. We aten vaak in een kraakpizzeria in de Pijp, waar een heel goede Italiaanse kok werkte. Later werd hij gearresteerd. De kok bleek een bankrover te zijn die zich de hele tijd had schuilgehouden.

Zo waren er ook in de Madurastraat krakers die een compleet illegaal leven leidden, zonder verblijfsvergunning en zonder verzekering. Ik haalde maandelijks het geld voor de elektriciteit op bij de buren, een Belgische vrouw en een Oostenrijkse man.

© Trouw 2010, op dit artikel rust copyright.