Liefde en eenzaamheid in Taiwan

• 
• 1 / 2
• 

   

’Twintig jaar geleden veranderde Taiwan van een dictatuur in een democratie. Dat ging gepaard met een bliksemsnelle modernisering. En nu zien we de strenge, confucianistische arbeidsmoraal naast gay-clubs en piercing-studio’s, de bonte taoïstische tempels naast glazen torenflats en supermarkten die dag en nacht open zijn.’ De Zwitserse antropoloog David Signer beschrijft een verwarde samenleving waar iedereen keihard werkt en waar liefde en seks onbelangrijk zijn.

Hoe functioneert Taiwan? Geen volk werkt zoveel als de Taiwanezen – 2282 uur per jaar. Dertig procent werkt meer dan 62 uur per week. Taiwan heeft de op een na hoogste bevolkingsdichtheid ter wereld. Alleen Bangladesh is dichter bevolkt. Hoewel Taiwan kleiner is dan Zwitserland behoort het tot de twintig meest succesvolle industrielanden; het is marktleider in het vervaardigen van notebooks en nergens zijn er meer mobieltjes (1,14 per inwoner). Overigens zijn er ook maar drie landen ter wereld waar de mensen nog minder seks hebben dan de Taiwanezen, en volgens een onderzoek van het tijdschrift Elle zijn de Taiwanese vrouwen de ongelukkigste ter wereld. Ten slotte heeft het land het hoogste percentage bijzienden. Maar of dit alles op een of andere manier samenhangt?

Twintig jaar geleden veranderde Taiwan van een dictatuur in een democratie. Dat ging gepaard met een bliksemsnelle modernisering. En nu zien we de strenge, confucianistische arbeidsmoraal naast gay-clubs en piercing-studio’s, de bonte taoïstische tempels naast glazen torenflats en supermarkten die dag en nacht open zijn. Sinds de vlucht van Mao’s tegenstander Tsjang Kai-sjek naar Taiwan in 1948, wordt het land door de Volksrepubliek China als afvallige provincie behandeld. Met haar hoofdstad Taipei, dat met alle voorsteden rond acht miljoen inwoners heeft, is het in zekere zin de postmoderne versie van Peking.

In veel gezinnen werken man én vrouw, en niet alleen erg veel, maar ook vaak in verschillende steden. Ze zien elkaar alleen in het weekeinde. De kinderen groeien meestal op bij de grootouders die een wereldbeeld uitdragen dat met de huidige realiteit nog maar weinig gemeen heeft. Aangezien voor Taiwanezen bijna niets zo belangrijk is als een goede opleiding voor hun kinderen, worden die meteen na schooltijd tot in de late avonduren met extra cursussen en bijlessen overladen.

In Taipei ben ik bij een chirurg op bezoek. Zijn zesjarige dochter leert op school al Engels. Maar ook in de avonduren heeft ze Engels, en bovendien teken-, dans- en pianolessen. Vol trots speelt ze klassieke pianostukken uit haar hoofd. In augustus gaat het hele gezin naar de VS om haar Engels op een zomerkamp te laten bijspijkeren. Ik vraag de vader of hij niet bang is dat de druk op de kinderen te groot wordt. Uit Japan hoor je steeds weer verhalen over leerlingen die zich vanwege de schande van een mislukt proefwerk van kant maken. ‘Ja, soms is al die moeite voor niks’, zegt de arts. ‘De muzikale wonderkinderen spelen op hun veertiende soms wel virtuoos, maar op hun vijfentwintigste zijn ze vaak niet verder dan degenen die pas op hun tiende zijn begonnen.’ Maar hij heeft het ook over de concurrentie tussen de ouders, waaraan je niet ontkomt. Daar komt bij dat het eenkindgezin – in China afgedwongen – in Taiwan vrijwillig en normaal is. En natuurlijk wordt er meer geld en energie gestoken in de stimulering van dat ene kind.

De nadruk op vorming en prestatie is karakteristiek voor alle confucianistische landen: China, Japan, Korea, Singapore. Maar in Taiwan wil de bevolking de wereld ook nog laten zien dat ze het betere China is. Van 1895 tot 1945 was Taiwan door Japan bezet, daarna ging het bij China horen. Toen na de Tweede Wereldoorlog Mao’s Rode Leger de nationalisten van Tsjang Kai-sjek versloeg, vluchtte deze met 1,5 miljoen burgers (vooral uit de ontwikkelde bovenlaag), 500.000 soldaten en de schatkist naar Taiwan. Zowel Mao als Tsjang Kai-sjek beschouwde zich als legitieme vertegenwoordiger van China. De officiële naam van Taiwan is nog steeds ‘Republiek China’. De VS bewapenden Taiwan als speerpunt tegen het communistische China, en Tsjang Kai-sjek week tot zijn dood in 1975 geen duimbreed af van zijn doel China te heroveren. Taiwan heeft een bevolking van 24 miljoen, China van 1,3 miljard. De eilandstaat is economisch weliswaar een wereldmacht, maar politiek zeer geïsoleerd. Taiwan heeft in de VN niet eens de status van waarnemer en wordt maar door 27 staten officieel erkend, waaronder Palau, Kiribati en Swaziland. Want de Volksrepubliek China weigert diplomatieke betrekkingen met landen die Taiwan erkennen, en wie zou, zeker vandaag, China tegen zich in het harnas willen jagen?

Aan één stuk door voelt men in Taiwan de aanwezigheid van China, als een grote broer tegen wie je je wilt afzetten, maar die zelfs in het afstand nemen altijd nog toonaangevend blijft. Taiwan respecteert de mensenrechten, wordt altijd weer beklemtoond, in Taiwan lijdt niemand honger, in Taiwan heersen vrijheid van meningsuiting en persvrijheid, Taiwan is progressief, democratisch, liberaal, kosmopolitisch, postindustrieel en postmodern: het betere China. Maar de bevolking lijkt zich in de enerverende situatie van een jumbojet te bevinden: daalt het tempo tot onder een bepaald punt, dan stort hij neer.

Sheena Chang is redacteur bij China Times. Ook haar dochter doet sinds haar vierde een extra cursus Engels. Het gaat Sheena er vooral om het meisje later aan een rijksuniversiteit te krijgen. Die zijn beter dan de particuliere, en ook nog voordeliger. Dat leidt ertoe dat vooral de kinderen van ontwikkelde en rijke ouders, die zich die speciale lessen kunnen permitteren, op de ‘goede’ universiteiten komen, waar ze bovendien bijna niets hoeven te betalen, terwijl de kinderen uit de onderlaag voor hun plaats aan een ‘slechte’ universiteit erop moeten toeleggen.

Sheena Chang komt met een ander Taiwan-record: nergens ter wereld slapen de kinderen zo weinig als in Taiwan. Ze noemt mensen zoals zij ‘pm-people’, van post meridiem. ‘Ik ga 2 pm (dus om 14.00u.) werken en kom 10 pm (dus om 22.00u.) thuis.’ Ook de meeste werknemers in de it-branche werken ’s nachts, omdat het bij hun klanten in Europa of de VS dan overdag is.

© Trouw 2010, op dit artikel rust copyright.