De oorlog
tv rubriek
De Tweede Wereldoorlog is nooit ver weg. Wat wil je; voor wie het niet heeft meegemaakt blijven die vijf zwarte jaren eenvoudigweg niet te geloven. Voor wie het wel heeft meegemaakt waarschijnlijk eveneens niet.
De NPS-series ’De oorlog’ en de daaraan gekoppelde jeugdversie ’13 in de Oorlog’ tonen de huidige generatie nog eens hoe ingrijpend de gebeurtenis voor Europa en Nederland was.
Men kan natuurlijk stellen: daar is zo’n tv-serie niet voor nodig, dat weten we zo ook wel. Had Loe de Jong tussen 1960 en 1965 zijn werk niet al ruimschoots gedaan met zijn reeks ’De Bezetting’? Heeft Geert Mak onlangs niet ook ruimschoots aandacht besteed aan ’40-45’ in het project ’In Europa’? Zal best. Maar wie naar ’De oorlog’ kijkt, zit er ineens haast weer middenin.
Presentator Rob Trip bij een stuk textiel met jodensterren.
De meerwaarde ten opzichte van ’De Bezetting’ zit hem ten eerste in de vorm. Wij zijn thuis te jong voor Loe, maar het schijnt dat hij de grootscheepse serie gortdroog vanuit een studio presenteerde. Daar nemen we tegenwoordig geen genoegen meer mee. Het analytisch vermogen en de door De Jong gebrachte feiten worden bovendien nogal eens in twijfel getrokken. Tot slot zet het voortschrijden van de tijd de geschiedenis steeds in een ander daglicht. Daardoor kun je en moet je de historie ook steeds opnieuw uitleggen. Geschiedenis kan niet los worden gezien van het heden, zei mijn vakdocent vroeger altijd en ik geloof dat hij daar gelijk in had.
De 9-delige serie ’De oorlog’ is gebaseerd op het gelijknamige, onlangs verschenen boek van Ad van Liempt, die ook de eindredactie doet. De historische adviezen werden gegeven door prof. dr. Hans Blom, voormalig directeur van het Nederlands Instituut voor Oorlogsdocumentatie.
Aanstaand Acht Uur Journaal-lezer Rob Trip (hij begint op 1 januari) presenteert de reeks, waarin veel nieuw beeldmateriaal is verwerkt.
Net als Geert Mak en vermoedelijk ook net als Loe de Jong, is Trip geen groot voordrachtskunstenaar, maar dat hoeft ook niet. Het onderwerp verlangt soberheid en de indrukwekkende beelden, feiten en lokatiewisselingen doen de rest.
Zondag waren we alweer toe aan aflevering 5, die inging op de vraag hoe de Joden uit Nederland ’verdwenen’. Hoe de nazi’s te werk gingen en hoe Nederlandse instanties daar zonder weerstand van betekenis in meegingen.
De samensmelting van beelden en reconstruerende verhalen kwamen daarbij zo treffend over, dat wij thuis tóch weer achterbleven met die bekende machteloze gedachte: hoe heeft dit kunnen gebeuren? Hoe konden mensen zo zijn?
Maar er kwamen ook nieuwe vragen op, bijvoorbeeld: waren mensen direct na de oorlog ineens niét meer zo?
Dat is een ongemakkelijk compliment aan de makers.
© Trouw 2010, op dit artikel rust copyright.
transcript
Jules Schelvis (overlevende): „De enige gedachte was: wanneer zijn wij aan de beurt? Nou, dat heeft nog een jaar geduurd ongeveer.”
Rob Trip: „De SS sluit joden die in Amsterdam van huis zijn gehaald eerst op in een schouwburg, aan de rand van de Jodenbuurt. Waar nu een binnenplaats is, stond ooit een theaterzaal. Een jonge vrouw uit Amsterdam, Klaartje de Zwarte, beschrijft in haar onlangs teruggevonden dagboek nauwkeurig wat ze hier ziet, nadat ook zij is opgepakt om te gaan werken in Polen.”
Klaartje de Zwarte - Walvisch: „Van Jonge mensen kon ik me voorstellen dat ze konden werken. Maar wat ik hier binnen zag komen... Ouwe, kreupele en blinde mensen; de een nog hulpbehoevender dan de ander. Waren dit tewerk gestelden? Een vrouw maakte haar man een verwijt dat ze naar de schouwburg waren gegaan, terwijl thuis hun kinderen alleen lagen. En hoe de man ook zijn best deed de vrouw te overtuigen dat de politie ze had gehaald en hij hier geen schuld aan had, het gaf alles niets. Als vee werden de oudjes weer ingeladen en naar de Panamakade gebracht, vanwaar ze om 8 uur doorgestuurd zouden worden naar Westerbork en vandaar naar Polen.”
Reacties (14)
Hoezo propagandistisch? Vond hr Gulik de Nazies niet zo erg?
De joden zijn nu vervangen door mensen van andere semitische volkeren.
nico, amsterdam op 26-11-2009, 21:27
DE oorlog. Andere oorlogen zijn er niet. Het beeld dat wordt opgeroepen die is van de dominante cultuur van waaruit het fascisme ontstaat en die minderheden vertrapt. Stellig iets om altijd rekening mee te blijven houden maar heeft niet iemand (Churchill?) gezegd dat het fascisme zich in de toekomst waarschijnlijk zal aandienen vanuit een hoek waar je het het minste verwacht?
Dit even los van de serie trouwens; die is goed gemaakt en indrukwekkend. Rob Trip is een presentator die op de juiste praat: niet te betrokken en niet te afstandelijk. Knap gedaan.
Jan, Nederland op 26-11-2009, 13:55
"Religion is based ... mainly on fear ... fear of the mysterious, fear of defeat, fear of death. Fear is the parent of cruelty, and therefore it is no wonder if cruelty and religion have gone hand in hand. ... My own view on religion is that of Lucretius. I regard it as a disease born of fear and as a source of untold misery to the human race." [Bertrand Russell, 1872 ? 1970, Britse filosoof, historicus, logicus, wiskundige, voorvechter voor sociale vernieuwing, pacifist en een prominent rationalist, ontving in 1950 de Nobelprijs]
Lucretius (99 v.Chr. - 55 v.Chr.) Romeins dichter en filosoof, bekend om zijn leerdicht De Rerum Natura.
Ab, Amsterdam op 26-11-2009, 13:09
Beste J v/d B, Arnhem,
Ik heb het niet over individuele verzetsdaden en hulp aan joden en andere vervolgden. Ik heb het over de katholieke en protestantse 'overheden', m.n. het Vaticaan. Leest u in dit kader even de felicitatiebrief van het Vaticaan aan Hitler. Wanneer de top van deze religieuze clubs de nazi-ideologie ondubbelzinnig had veroordeeld en tot verzet had opgeroepen dan was een holocaust onmogelijk gewezen !
Religies en gruwelijkheden gaan hand in hand. Was u dat nog niet opgevallen ?
Ab, Amsterdam op 26-11-2009, 13:09
Aan "de oorlog"denkt een ieder aan militairen,joodse mensen,onderduik,verzet.
Een ieder die de "Velsener affaire"kent ,zou ook eens aan de politiek moeten denken.
Die "oorlog"is nooit geeindigd.
Fascisme is nooit weggegaan.
Men moet nog steeds ïn het verzet gaan",voor volk en vaderland
harry van groen, bodegraven op 26-11-2009, 11:38
De laatste tijd worden er opvallend veel documentaires over de 2e wereldoorlog uitgezonden op de Nederlandse televisie. Heeft dat misschien iets te maken met het proces tegen Wilders in januari 2010?
Marcel, Amsterdam op 26-11-2009, 11:21
De Holocaust was een gruwelijke menselijke en culturele aderlating voor Nederland en de rest van Europa die we eigenlijk nog steeds niet teboven zijn gekomen.
Bukowsky, Santiago op 25-11-2009, 21:23
Beste Ab,
wel even je feiten goed op een rijtje zetten. Ten eerste de protestante en katholieke 'geloofsgemeenschappen': dit is een enorm anachronisme, aangezien het een collectief is van individuen waarin de macht van de plaatselijke geloofsleiders enorm groot is en bepalend voor de mening van de lokale gelovigen. Ten tweede hebben mensen uit deze gemeenschappen een enorme bijdrage geleverd aan het verzet in de directe zin tegen Hitler en in de indirecte zin, door Joodse families te helpen onder te duiken en in leven te houden. Lees eerst de geschiedenis fatsoenlijk voordat er weer goedkoop op religieuzen wordt geschoten.
J v/d B, Arnhem op 25-11-2009, 18:57
P.s.: om mijn repliek van feiten te voorzien:
- Lees over het verzet tegen T4, het euthanasieprogramma van Nazi-Duitsland.
- Titus Brandsma.
- Jan van Hoof.
En zo kan ik wel doorgaan. Overigens is de reden dat ik hier nogal fel tegen moet ingaan dat mijn familie, die religieus is, ook aan het verzet heeft meegedaan (o.a. in Groningen) en uiteindelijk hebben drie familieleden (twee oud-ooms en een verre neef) het met de dood moeten bekopen. En dat noem ik dus geen 'samenheulen'.
J v/d B, Arnhem op 25-11-2009, 18:57
De oorlog is en indrukwekkende serie en het boek is zeer lezenswaard.
Tussen collaboratie en verzet is een enorm grijs gebied. Wat moest een trambestuurder of poltieman met een gezin?
De opmerking inzake de perfecte registratie (ook nu dus) van Martha uit Purmerend wil ik onderstrepen.
In het boek is overigens een heel leuke literatuurlijst opgenomen - voor de geinteresserden.
R Coenen, Amsterdam/Tirgu Mures op 25-11-2009, 17:26
In de jaren dertig was bijna iedereen verbonden aan een geloofsgemeenschap. Met name de katholieke en protestantse 'overheden' zijn niet in verzet gekomen tegen de achterlijkheid en barbaarsheid van het gedachtegoed van het nationaal-socialisme. Het Vaticaan huilde mee met Hitler !
Ab, Amsterdam op 25-11-2009, 12:59
Het is de vraag, wat uiteindelijk schadelijker zal blijken voor Nederland. De niet aflatende aandacht voor de oorlog met vaak een sterk propagandistisch karakter om zo de Nederlanders murw te maken en de multiculturele samenleving min of meer te laten accepteren of de oorlog zelf.
J.J. van der Gulik, Andijk op 25-11-2009, 11:42
Ook mensen die in de periode 40-45 daadwerkelijk verzet hebben gepleegd, zijn de eersten om te erkennen dat de mogelijkheden tot sabotage beperkt zijn zodra een bewind als dat van de nazi's eenmaal stevig in het zadel zit en in staat is elke gesneuvelde fascist zestig- of honderdvoudig te vergelden. Of men had over heel Europa onmiddellijk massaal en aanhoudend in opstand moeten komen met verlies van gigantische aantallen mensenlevens zonder enige garantie op een gunstiger afloop. De echte kansen om de Holocaust te voorkomen lagen in de tijd direct na Hitlers eerste publieke optredens en tijdens de consolidatie van zijn macht vanaf 1933.
evert van kuijk, amsterdam op 25-11-2009, 09:52
Deze serie "de Oorlog" op onovertroffen wijze gepresenteerd door Rob Trip, waar ik met diepe ontroering naar kijk en mij verslagen afvraag, hoe heeft dat toch allemaal kunnen gebeuren, houdt tevens een waarschuwing in.
De perfecte registratie van de Joden met hulp en verraad van Nederlanders heeft het o zo makkelijk gemaakt om de Joden naar de Amsterdamse Schouwburg te laten komen met achterlating van hun slapende kinderen, want ze zouden immers zo weer thuiskomen...
Onze huidige overheid is ook bezig de burgers perfekt te registreren
met als laatste dieptepunt vingerafdrukken in ons paspoort.
A.s. zondag het laatste deel.
Martha, Purmerend op 25-11-2009, 09:49
Plaats een reactie
Stuur artikel door