En weer was hij te ziek

Hemoglobinewaarden gezakt naar acht. Normaal is veertien tot achttien.

Ivan Demjanjuk had een extra bloedtransfusie nodig. „Daar knapt hij doorgaans erg van op”, zei rechter Alt.

We stonden dus onverrichter zake weer buiten, wij, de rechters, de getuige deskundige, het Openbaar Ministerie, de verdediging, de advocaten, de journalisten en de belangstellenden op de tribune.

Zitting geschorst. Het gebeurde nu voor de derde keer. Toch liet de rechtbank in antwoord op een verzoek van de verdediging nog eens weten de verdachte in staat te achten het proces te volgen. De rechtbank zag wel toe op een goede medische begeleiding, maar kon geen rekening houden met puur subjectieve onpasselijkheid’.

De rechtbank had de indruk dat de verdachte, ondanks zijn liggende positie en zijn gesloten ogen, zijn proces met aandacht volgde, hoewel hij had laten weten zich met geen woord te zullen uiten en onderwijl de rechtbank met geen blik waardig keurde. Niettemin had hij bij één gelegenheid op een vraag van de rechtbank adequaat en oplettend geantwoord dat hij het antwoord overliet aan zijn advocaat – en daarmee volgens de rechtbank bewezen dat hij geestelijk in voldoende mate aanwezig was.

Het is door deze opstelling, en in het licht van het hem ten laste gelegde – medeplichtigheid aan de moord op 27.900 joden – , niet eenvoudig voor deze verdachte gevoel voor compassie op te brengen, hoewel over zijn schuld of onschuld nog moet worden gevonnist. En toch mogen we geen moment uit het oog verliezen onder welke buitengewone omstandigheden en in welk dieptepunt van menselijke beschaving hij als werknemer in die doodsfabriek, die Sobibor was, verzeild raakte – als onomstotelijk bewezen wordt geacht dat hij daar ook daadwerkelijk was.

En als hij er was, zo verkondigde onderzoeksrechter Thomas Walther dinsdag op de eerste dag van zijn verhoor, dan volstaat zulks al voor een veroordeling door de Duitse justitie: want voor de singulariteit van een vernietigingskamp is nu een aparte rechtscategorie geschapen: lid zijn van die moordmachine betekent schuldig zijn en individuele misdaden hoeven niet meer te worden aangetoond. Dan is niet meer relevant hoe vaak hij zijn zweep liet neerkomen op de ruggen van zijn slachtoffers, hoe vaak hij, op weg naar de gaskamer, met zijn bajonet op hen instak, of hoeveel kogels hij uit zijn karabijn op hen afvuurde.

De verdediging had nog geprobeerd van Sobibor een ander soort kamp te maken: een kamp van waaruit arbeidskrachten werden verdeeld, want dat is wat getuige Jules Schelvis overkwam. Hij werd in Sobibor uit de trein geplukt om elders dwangarbeid te verrichten. Maar de rechtbank wees die definitie gisteren af. Sobibor blijft een puur vernietigingskamp.

Vandaag gaat het proces verder, als de verdachte zich gesterkt voelt met nieuw Duits bloed.

© Trouw 2010, op dit artikel rust copyright.