De zevende kaars
Volgens Ikon-pastor Bram Grandia had tijdens de herdenking van de ramp op Koninginnedag een zevende kaars aangestoken moeten worden. Een vlam voor de dader naast die van zijn slachtoffers.
Grandia heeft gelijk als hij stelt dat "de compassie van de gemeente van Christus het schema van goed-fout, dader-slachtoffer overstijgt". De vraag is alleen tot hoever je kunt en mag gaan in de symbolische gelijkschakeling van de dader met zijn slachtoffers. Compassie voor de dader, vergevingsgezindheid en het tegengaan van wraakzucht; dat is iets anders dan hem een status verlenen die gelijk staat aan die van zijn slachtoffers. Het eerste probleem heeft met piëteit voor de nabestaanden te maken. Welke plaats geef je aan hun leed, als je de aanstichter daarvan op een min of meer gelijke lijn zet met de vermoorde geliefden? Om nabestaanden te bewegen tot het aanvaarden van de zevende kaars, had de pastor "met de familie van de nabestaanden in gesprek moeten gaan en hen duidelijk moeten maken dat ook voor Karst T. een kaars aangestoken zou worden", vindt Bram Grandia. Het gaat hier dus meer om dwang, om het opleggen van een dogma van de kant van de kerk, ongeacht het rechtvaardigheidsgevoel, de diepte en de intensiteit van het leed. Je kunt natuurlijk ook stellen dat Karst T. in zekere zin ook slachtoffer is, maar wel slachtoffer van zijn eigen verwerpelijke handeling. En dit is het cruciale verschil met de zes slachtoffers: allen zijn door Karst gedood maar geen van hen heeft Karst T. een haar gekrenkt of willen krenken. Het schema dader-slachtoffer kan niet in al zijn facetten overstegen worden. Er moet in dit schema een grens bestaan om het bagatelliseren van het daderschap tegen te gaan. Iets dat in opvoedkundig opzicht van wezenlijk belang is. Dat Karst T. mogelijk geen aanslagpleger was maar een wanhopige die zichzelf van kant wilde maken, is misschien politiek en maatschappelijk relevant. Het doet niets af aan de bruutheid van zijn daad. Want gedreven door wanhoop of niet, Karst T. heeft vooral een onmetelijke minachting voor andermans leven getoond. Door met volle vaart de menigte in te rijden, heeft hij willens en wetens het bestaan geruïneerd van mensen die volstrekt onschuldig aan zijn onbehagen waren. Dat moet hij geweten hebben toen hij op het gaspedaal van zijn voertuig drukte. Maar klaarblijkelijk telden de levens die hij op het punt stond te vernietigen niet, vergeleken met zijn persoonlijke leed of onbehagen. Na mij de zondevloed. Hoe je het wendt of keert, ligt aan de basis van de minachting van Karst T. voor het leven in het algemeen en dat van anderen in het bijzonder, een onmetelijk egoïsme. De focus had hij voornamelijk op zijn eigen persoon gelegd en wat er bij kwam, wat voor leed hij ook kon veroorzaken, bleef voor hem quantité négligeable. Een dergelijke houding moet ten alle tijd door een samenleving worden bestreden. En kerkelijke instanties horen een zorgvuldige grens te stellen waarmee slachtoffers van hun dader worden onderscheiden. Dit was niet het geval geweest wanneer naast de zes kaarsen voor de onschuldige doden een zevende was gezet.
© Trouw 2010, op dit artikel rust copyright.
Reacties (27)
De vraag is in hoeverre mensen zelf eigen keuzes maken, een eigen wil hebben, en in hoeverre die eigen wil eigenlijk bepaald wordt door de omstandigheden. Precies 400 jaar geleden begon in Nederland een zeer bloedige discussie over de eigen verantwoordelijkheid versus predestinatie. Men twistte erover of bij de geboorte al bepaald is of iemand naar de hemel of naar de hel gaat. En of de eigen wil wel een rol speelt daarin. Inmiddels is één ding duidelijk: het menselijk handelen is verre van rationeel en daarmee blijft het zoeken naar oorzaak en gevolg in het denken van Karst T. koffiedik kijken.
Hans, Amsterdam op 18-05-2009, 17:25
Zijn er onder hen die reageerden nabestaanden? Ik weet niet hoe ikzelf in zo'n situatie zou reageren. Zou ik het nu al aankunnen door het plaatsen van een zevende kaars zo nadrukkelijk met de dader geconfronteerd te worden? Mag ik tijd krijgen om die confrontatie op een eventueel later tijdstip aan te gaan? Misschien zijn er mensen die dat nu al kunnen. Omdat het om veel nabestaanden gaat kunnen de onderlinge verschillen groot zijn. Daar heb je rekening mee te houden als het om één gezamenlijke viering gaat.
Luisteren komt eerder dan het trekken van een conclusie. Vergeven vraagt tijd - dat kun je niet omdat het van wie dan ook 'moet.'
corrie wolters, almelo op 14-05-2009, 08:46
K. T. is meer dan een zielige zelfmoordenaar. Je kunt je ook in stilte van het leven beroven. Zijn daad ademt woede en haat. Het zou me niet verbazen als zijn manier van zelfdoding is geënt op rechts ressentiment en haat jegens de multiculturele samenleving. Hoe dan ook: wees consequent en steek bij herdenkingen van de Holocaust een extra kaarsje op voor aanstichter ervan. Ook A.H. is door persoonlijke en maatschappelijke omstandigheden tot monster geworden. En ook hij werd tot zelfmoord 'gedreven'. Reductio ad absurdum.
Walter L., Amsterdam op 13-05-2009, 23:00
Er vindt een kruisiging plaats zodra je hart zich sluit voor de dader. Een opstanding is mogelijk zodra je hart zich openstelt. Natuurlijk hoort de dader verantwoordelijkheid te nemen voor zijn daden en zal hij een nooit aflatende schuld met zich meedragen. Met een open hart hiernaar kijken wil niet zeggen dat de schuld wordt weggenomen maar dat er ook mogelijkheden voor de dader zijn om vanuit de schuld een kracht te creeeren die doortrilt op zielsniveau.
Roanld, Groningen op 13-05-2009, 17:37
Natuurlijk is er binnen de Kerk ruimte voor verzoening en vergeving van mensen, die kwaad hebben gedaan tegenover God en tegenover hun naaste. Maar bij een herdenking van de slachtoffers van Apeldoorn mag dan toch wel worden bedacht, dat de kaarsen er staan voor mensen die onschuldig slachtoffer werden van de daad van de aanslagpleger
die welbewust op hen inreed en met het doel om op de Koninklijke familie in te rijden. Voor de familie van de slachtoffers is het dan emotioneel en pastoraal toch teveel gevraagd om Karst T. ook als slachtoffer te zien. Terecht dat er geen kaars staat voor de veroorzaker van al dat leed.
J.Elsinga, Ermelo op 13-05-2009, 12:47
Wie zo'n daad pleegt moet zich totaal verlaten en uitzichtsloos gevoeld hebben. In die zin hoort een christen medelijden te hebben met de dader. Ik zou zijn kaars apart en misschien in een kleiner formaat neergezet hebben. Die kaars zou dan ook zijn familie gedenken, die zich ongetwijfeld aftobt met de vraag of zij ergens iets hadden moeten zien aankomen of kunnen voorkomen en die nog jaren voort moeten met die familienaam.
Zelfmoord wordt wel eens een ultieme daad van agressie genoemd en dat geldt zeker als je het op deze manier doet. Dat de bus niet geraakt werd is inderdaad het gevolg van de al geblindeerde voorruit of andere schade.
D.Boogaard, Brielle op 13-05-2009, 12:29
Dank aan Eildert Mulder die weergaf wat ik voelde en dacht bij het zien van de zes kaarsen. Het is goed om te weten dat er meer mensen zijn die in hun gebed denken aan Kars en zijn familie.
Roelie Klaver, Hoorn op 13-05-2009, 00:45
Met Ephimenco heb ik mij verbaasd om de roep om het zevende kaarsje, maar niet alleen daarom. Ik heb me in het algemeen verbaasd over het enorme begrip voor de dader. Zo mochten in twee bizarre uitzendingen van Rondom 10 deskundigen en burgers vrijwel ongestoord een beeld creëren van Karst T. als slachtoffer van een kille maatschappij waarmee vooral die tweede groep zich bijna volledig vereenzelvigde.
Ik vraag me af hoeveel van dat misplaatste begrip overblijft als waar is wat RTL vanavond meldt nl. dat Karst T. mogelijk handelde vanuit extreemrechtse opvattingen en een daar uit voortvloeiende afkeer van het ("multi-culti") koninghuis.
G.v.d.Pol, Velp op 13-05-2009, 00:44
Ephimenco schetst een verkeerde kerk-opvatting: een zorgvuldige grens stellen tussen daders en slachtoffers. Daar is de rechtstaat voor. De kerk kan de daad van Karst T. niet goedvinden, maar dat is evident.Haar primaire taak is te verbinden wat menselijker wijze niet verbonden kan worden door de huidige emoties. Ik miste de zevende kaars ook, maar vooral omdat een theologe de leiding had. Theologen vertrekken wel vanuit de aardse werkelijkheid, maar willen daarbij een andere werkelijkheid laten oplichten. Dat oplichten biedt ook troost voor ALLE nabestaanden. Ook Karst is een van ons en ook zijn familie behoort tot onze mensenfamilie.
Anton Smits, Oisterwijk op 12-05-2009, 20:55
@ A Frumau - waarom Kast T. tegen de Naald reed en niet tegen de bus? Kijkt u de videobeelden nog eens. Voordat hij de Naald inreed, was de voorruit al aan gruzelementen, het dak deels ingedeukt, de zwaar gehavende rechtervoorkant blokkeerde wellicht het wiel c.q. de stuurinrichting. En Karst T. was wellicht zelf al gewond of versuft van de diverse harde klappen tegen twee hekken en tientallen mensenlichamen. En dit alles in misschien 6 seconden.
Marcel, Maastricht op 12-05-2009, 20:06
Ephimenco heeft zich nog nooit verdiept in wat er omgaat in een persoon die er toe komt zichzelf te doden. Jammer. Ik heb meegedaan aan twee lotgenootgroepen van nabestaanden van zelfdoding. Onze geliefden hebben ons door hun daad leed toegebracht dat volkomen te vergelijken is met dat van de nabestaanden van Apeldoorn, maar zij hebben dat niet gedaan met de bedoeling om ons en hun vriendcnkring te treffen met "minachting voor andermans leven" of ons "bestaan ruïneren" Op een bepaald moment vat bij iemand de gedachte post dat hij zichzelf moet doden, in zijn wereld is dan gewoon geen plaats meer voor alles wat Ephimenco hem aanwrijft. Helaas!
Jan Janse, Roermond op 12-05-2009, 18:20
eventjes heb ik gekeken naar de herdenking en ook ik vond het jammer dat er geen aandacht of een kaars voor Karst stond.
al was er alleen maar om vergeving gevraagd.
de dochter en de zoon van een van de slachtoffers, hebben op tv duidelijk gezegd dat zij hem hadden vergeven.
als zoiets al mogelijk is.
ruby democh, amsterdam op 12-05-2009, 16:46
Geachte Bob uit Den Burg, ik heb juist erg te doen met de nabestaanden van Karst T. Zij zijn ook slachtoffer en voelen pijn. Dat is wat een op zichzelf gefocused iemand anderen, zelfs zijn meest dierbaren, aandoet. Niet rekening houden met hun gevoel. Gaan voor eigenbelang of dit nu positief of negatief is.
Ja, hier past vergeving. De dader wist immers niet wat hij deed. Wilde of kon dit ook niet weten. Anders had hij het niet gedaan. Maar eerst past rouw. Niet begrijpen, boosheid, pijn, verdriet. Dat moet doorleefd. Pas dan komt er ruimte voor vergeving, is er inzicht dat de dader er niet aan toe was om een andere weg te kunnen kiezen.
Anne, Amsterdam op 12-05-2009, 16:44
Bij de nationale herdenking stonden 6 kaarsen voor de (toen nog)6 dodelijke slachtoffers.In de Kerk stonden 7 kaarsen in de rouwdienst op de vrijdag na de aanslag.Daarin zit nu precies het verschil: de Kerk heeft een andere Boodschap te spreken dan wat de maatschappij als gangbaar ervaart.Daarom waren beide uitingen goed.
ome Henk, den haag op 12-05-2009, 16:35
Als ik lid van de Oranjefamilie was dan kreeg die man van mij een hele doos met kaarsen. Kijk eens hoe de populariteitscijfers van Oranje zijn gegroeid!
Carlos, Buitenland op 12-05-2009, 16:32
Verbazingwekkend hoe een deel van de Christelijk-geïnspireerde reageerders zo weinige compassie ten toon weten te spreiden. Nog niet afdoende geleerd van uwe Heiland?
Bob, Den Burg - Texel op 12-05-2009, 13:24
De focus zodanig op jezelf richten dat (het leed van) de ander jou niet interesseert, is onder bijna alle omstandigheden een destructieve zaak. Er lijden altijd mensen onder. Daar staat een dader niet bij stil. Hij zit te veel in zichzelf opgesloten en mist het vermogen om zich te kunnen en willen verplaatsen in een ander. Empathie. Daar schort het ernstig aan in onze samenleving.
Ik zou heel graag zien dat ze dit op scholen de kinderen al heel jong aanleren. Er is veel leed mee te voorkomen en veel vreugde/liefde mee te winnen!
Anne, Amsterdam op 12-05-2009, 13:22
Beste Sylvain,
De dader van de zelfmoordaktie dezelfde eer bewijzen d.m.v een zevende kaars in Orpheus te Apeldoorn als zijn slachtoffers, zou voor de nabestaanden in al hun ontreddering en verdriet ondraaglijk zijn geweest.
Gevoelens van mededogen met de dader mogen niet zo ver gaan, dat men zijn moedwillige dood op gelijke hoogte stelt met de dood van inmidddels 7 onschuldige burgers, die hij op zijn geweten heeft.
Zijn ouders zullen verdriet hebben over het verlies van hun zoon, maar de wijze waarop zal ook hen van ontzetting blijven vervullen.
Zij mogen een achtste kaars aansteken.
Martha de Vor, Purmerend op 12-05-2009, 12:09
Er had een tussenoplossing gevonden kunnen worden. Niet Karst als slachtoffer, maar wel zijn ouders. Het zal je maar gebeuren dat jouw zoon zoiets doet! Voor mij staat een aanslag op de Oranjes niet vast. Waarom reed Karst zich te pletter -zonder veiligheidsriem- tegen de Naald en niet richting de bus van de Oranjes? Die optie kan Beatrix en haar familie ook van hun "schuldgevoel" afhelpen. Die 6 kaarsen begrijp ik wel, maar het schuldgevoel van de ouders van Karst moet ondraaglijk zijn. Hoe moeten zij verder? Ook daar had even bij stilgestaan moeten worden. Een compromis dus.
A.Frumau, Noordwijk op 12-05-2009, 12:08
Uw punt is duidelijk, Karst T. was inderdaad een dader, wat zijn motief ook was. Wat Grandia bedoelt heeft in feite niets met dogma's of dwang van doen. Het heeft te maken met zijn christelijke levensgevoel. Godsdiensten en levensbeschouwingen zijn er dan ook niet om wetten en regels te maken, maar om zin- en zijnsvragen te helpen verhelderen. En dat is precies wat G. doet. Maar het vergt een heel nauwgezet ritueel om uiting te geven aan de plek van de dader. Dus niet een 7e kaars naast de anderen. Misschien aan de rand van het podium een klein zwart kaarsje in een stormglas?
Joop, Den Haag op 12-05-2009, 12:08
Ik vind ook wat S.E. vindt, ik ben dan ook niet Christelijk. Maar als Christenen het ook vinden dan is dat vreemd, want het Christendom leert immers van vergeving, andere wang toekeren enz.
JW, IJmuiden op 12-05-2009, 12:04
Vreselijk dat doorgaande kaarsengekrakeel door mensen die kennelijk nog nooit iets meemaakten in hun eigen leven. Er zijn dode slachtoffers van Karst en er zijn levende slachtoffers van Karst (de gewonden! en de nabestaanden) Vragen stellen aan nabestaanden en gewonden over een kaars?? Deze mensen zijn nog zo getraumatiseerd dat ze nog niet hun werkelijke antwoord daarop geven. Of misschien wel. Maar NIEMAND ANDERS heeft zich er over uit te laten ipv de nabestaanden.
bij een volgende ramp: houdt aub allen uw bek! betracht oprechte stilte en bid voor mijn part maar ZWIJG.
reflexxus, NL op 12-05-2009, 12:02
Het is niet aan ons te oordelen.Wat ook de beweegredenen zijn geweest van Karst, de Vader in de hemel zal hem heus wel ter verantwoording roepen. "Aan Hem is de wrake" Maar..onze Heiland zal de wanhoopskreet van Karst begrepen hebben. Want Hij kwam immers op aarde om zondaars te redden. Riep Hij niet: " Komt allen tot mij Gij die bedroefd en belast zijt"
Intussen zitten wij met onze woede en ons verdriet. Laten we dan een kaars aansteken voor ons zelf en onze Hemelse Vader vragen om wijsheid, als alles ons ook eens teveel wordt.
Justine Swaving, Middelburg op 12-05-2009, 11:55
Wat is nou het nut om een samenleving te verminken met een dergelijk geweld. Iedereen weet toch dat een verminkte samenleving de kiem in zich draagt, zwanger is van geweld. Dus, laat een rechter door het OM hier een uitspraak over doen. Het is toch vreemd dat een rechtstaat het toelaat dat lekenrechtspraak postuum een oordeel velt zonder een rechtzaak te hebben. Wel of geen kaars branden heeft al even weinig nut.
Sjuul van Dissel, Lelystad op 12-05-2009, 11:54
Misschien kreeg Karsten wel een Beroerte/Hersenbloeding/Herseninfarct en trapte daarom het gaspedaal in zonder daar bewust van te zijn.
Voor dat hij tegen dat monument op reed lag zijn hoofd al op het stuur.
Als je erover nadenkt is het wel een vreemde "aanslag" om met een 16 jaar oud roestbakje, zomaar het publiek in rijden.
Doe dat maar eens na.
Carlo, Amsterdam op 12-05-2009, 07:49
1. je kan hierover van mening verschillen maar de kerk heeft haar eigen 'regel' hierin.
2. ook in de reacties op Ephs stukje, zullen veel mensen/stemmen ontbreken die eenvoudigweg niet durven zeggen dat ze in eerste instantie ook mee konden voelen: 'zo vaak in gedachten gedaan'; al is de daad volstrekt verkeerd en diep verdrietig (en in mijn visie ook voor KT).
en persoonlijk vond ik t opmerkelijk uitzonderlijk dat een ds met zijn opm. de sfeer van 'wij achter H M tegenover een soort Balthasar G.' bevraagt.
je zult ze niet horen.
Nanne, Bergen op Zoom op 12-05-2009, 07:49
Met stijgende verbazing en ook met afkeer stelde ook ik aan de buis vast dat er maar zes kaarsen stonden. Het was ook niet overeenkomstig wat "Apeldoorn" voelde. De maandag na de ramp was ik bij "De Naald". Aan het hek was een witte kaart met blauwe letters, met een ontroerenden tekst over de ontredderde dader. Bij het monument in de bloemenzee, werd de dader keer op keer genoemd, met vragen hoe het zover heeft kunnen komen. In de grote kerk stonden in een halve cirkel ZEVEN kaarsen, ook één voor Karsten T, die verdriet zaaide maar ook slachtoffer werd. Hij had niet mogen worden verzwegen. Alleen Balkenende voelde dat een beetje aan.
joop goes, blaricum op 12-05-2009, 07:39
Plaats een reactie
Stuur artikel door