Je privéleven ligt op straat

Nederlanders zijn sociale internetters

© ILLUSTRATIE ISABEL BRITO

Een doorgaans serieuze collega proost, omringd door een handvol dames, met een glas bier op een foto op zijn hyvespagina. Geen probleem denkt de een, die jongen heeft tenminste een sociaal leven. Maar hoe vaak drinkt hij dan, vraagt de ander. Vast te veel, vermoedt de recruiter en schuift zijn net ontvangen sollicitatiebrief terzijde.

We netwerken wat af in ons virtuele leven, ontdekte het marktonderzoeksbureau Synovate deze maand na onderzoek onder dertienduizend internetgebruikers in zeventien landen. Bijna de helft van de Nederlanders is verbonden met sociale netwerksites zoals Hyves, LinkedIn, Facebook en MySpace. Daarmee heeft het land het grootste percentage ’sociale internetters’ ter wereld.

De netwerksites bieden een bron van informatie: consumenten vertellen wat hun favoriete merken zijn, welke eetgelegenheid hen het beste bevalt, welke films en programma’s ze graag kijken, waar ze het weekend zijn geweest, en zelfs waar ze zich op dit moment bevinden.

Een beetje handige werkgever onderzoekt de profielen van sollicitanten. ,,Dat is onderdeel van de research die we doen bij nieuwe kandidaten’’, zegt een woordvoerder van Randstad over de werving en selectie van hbo-afgestudeerden. Bij twijfel kan een blik op een sociale netwerksite de doorslag geven, laat ook EN Recruitment weten. ,,Een persoon kan zich tijdens een sollicitatie anders voordoen dan hij of zij in werkelijkheid is.’’

Het onbevangen publiceren van teksten en foto’s is met deze ontwikkeling voorbij: het virtuele leven wordt net zo serieus genomen als het werkelijke, constateert David Riphagen. Aan de Technische Universiteit in Delft doet hij voor zijn afstudeerscriptie onderzoek naar privacy binnen sociale netwerksites.

Als voorbeeld noemt hij de rechtszaak tegen de 20-jarige student Joshua Lipton uit Smithfield (VS) wegens rijden onder invloed. Lipton werd tot twee jaar veroordeeld, mede door zijn Facebookprofiel. Hij stond daar, terwijl de rechtszaak tegen hem wegens rijden onder invloed en doodslag nog liep, uitgedost als gevangene op een Halloweenfeestje.

Een beeld dat de aanklager graag gebruikte om hem neer te zetten als een onverantwoordelijk feestbeest. Dat pagina’s van sociale netwerken belastend materiaal kunnen bevatten en gebruikt kunnen worden tijdens rechtszaken, beseffen steeds meer advocaten.

Maar ook in Nederland is het zorgeloos ’krabbelen’ op elkaars of eigen profiel niet zonder risico. De Amsterdamse politie onderzoekt momenteel de Hyvesprofielen van verdachten. En dus ook hun vriendenkring.

Met sociale netwerksites nodig je niet alleen je vrienden en familie uit, maar in principe de hele wereld. ,,Dat is voor mij de reden dat ik mijn hyvesprofiel steeds meer afknijp’’, zegt Thijs (36) uit IJsselstein. ,,Ik heb een eigen bedrijf en wil niet met te veel persoonlijke gegevens op internet staan.

Zo krabbelde laatst de tienjarige dochter van een vriend op mijn pagina over haar zwembadavonturen die ze met mij wilde delen. Je kunt daar hele foute conclusies uit trekken. Sindsdien gebruik ik hyves steeds minder, zeker wat het krabbelen betreft.’’ Hij is waarschijnlijk niet de enige. Hyves telt zeven miljoen leden, maar bijna een kwart logt minder dan eens per maand in.

Voor een medewerkster van een Heerenveense zorginstelling kwam dit inzicht te laat: ze omschreef haar werk met verstandelijk gehandicapten als het werk van ’een oppasser in een dierentuin’. Haar profiel had ze niet afgeschermd en haar analyse lag op straat. En zij bijna ook.

Het probleem van nieuwsgierige werkgevers, collega’s, buren of klasgenoten is voor een deel zelf op te lossen. Bedenk wie er allemaal toegang tot jouw profiel hebben en verwijder al te vrolijke kiekjes. En maak je persoonlijk profiel voortaan ’onzichtbaar’ voor de rest van de wereld.

Toch gebeurt dit maar op kleine schaal. Van de ruim 7 miljoen leden van Hyves schermt maar 7 procent zijn profiel af met ’alleen voor vrienden’. En toch zegt 54 procent van de ondervraagde Nederlanders in het onderzoek van Synovate bezorgd te zijn over het gebrek aan privacy – het hoogste percentage onder alle respondenten.

Een ander, minder zichtbaar gevaar voor de privacy is de onstilbare honger van bedrijven en netwerksites naar méér persoonlijke informatie om een beter profiel te kunnen maken. ,,Ik had al de cookies van mijn computer verwijderd en ik was niet ingelogd op de site van Facebook. Toch was voor Facebook duidelijk welke aankopen ik op andere internetsites gedaan had. Dat merkte ik door de advertenties die ik aangeboden kreeg toen ik weer inlogde’’, vertelt Riphagen.

Met speciale software is het internetgedrag en de voorkeuren van de consument in kaart te brengen. Maar hoe erg is dat? Het kan handig zijn als een leverancier van elektronica je net díe flatscreen presenteert waar jij naar op zoek bent. Of laat zien welke producten door je vrienden hoog gewaardeerd worden.

"Stel dat ik via Ebay seksartikelen gekocht heb. Dan ben ik er helemaal niet van gediend dat mijn hele vriendennetwerk dat ook weet.’’ Het belang van de verkoper van seksartikelen, die hoopt nog meer klanten aan de haak te slaan, staat hierbij haaks op het belang van de koper.

De grenzen tussen sociale netwerken worden te weinig bewaakt, is de stelling van Riphagen. "De gegevens die je in een specifieke sociale omgeving deelt met je vrienden, zijn niet automatisch bedoeld voor een andere sociale omgeving, zoals je werkomgeving.’’ En als dat wel gebeurt, staat de internetgebruiker met de rug tegen de muur.

Tegen openbaar gemaakte geheime informatie of smadelijke foto’s kun je je simpelweg niet verdedigen.

© Trouw 2010, op dit artikel rust copyright.