Wil de laatste leraar Duits het licht uitdoen?
In de afgelopen jaren kozen gemiddeld 97 scholieren ervoor om Duits te gaan studeren. Let wel: 97 in heel Nederland. Niet al die studenten maken hun opleiding af. Niet iedereen die de opleiding wèl afmaakt, gaat voor de klas staan.
Duits is een schoolvak, op alle 700 scholen voor voortgezet onderwijs. In de komende jaren gaan veel van de bevoegde docenten Duits die nu nog voor de klas staan, met pensioen.
De situatie voor Duits is het meest dramatisch, maar voor andere schooltalen – Frans, Latijn, Grieks – is er niet veel méér reden tot optimisme.
Alle reden dus om uit te kijken naar wat de commissie ‘Nationaal Plan Toekomst Geesteswetenschappen’ over dit urgente vraagstuk zou schrijven. Haar rapport – Duurzame Geesteswetenschappen – werd half december gepresenteerd. In een fraai uitgegeven boekje schetst de commissie het maatschappelijk belang van de taal- en cultuurwetenschappen en de recente ontwikkelingen in de verschillende disciplines. Vervolgens analyseert zij helder de oorzaken van de bedreigde toestand waarin die zich bevinden. De gewenste oplossingen worden opgesomd met de kanttekening dat verschillende problemen onderling samenhangen en ook in samenhang moeten worden aangepakt. Die oplossingen spitsen zich nogal toe op actoren in de academische wereld zelf: de universiteiten, KNAW, NWO. De minister komt uitsluitend in beeld als het gaat om het geven van geld; over de verdeling daarvan moet een landelijk regie-orgaan beslissen.
Maar intussen gaan al die leraren met pensioen, intussen moeten scholieren een studie kiezen. Dus is het belangwekkend om te weten wat de commissie te zeggen heeft.over het specifieke probleem van de discrepantie tussen de vraag naar leraren en de instroom in taalstudies.
Dat blijkt nogal mager. Onder het kopje `Nadelige kleinschaligheid’ wordt wat verhullend gesproken over de `Kleine letteren’, en over `vermijdbare verkokering’. Gaat dat over de studies Frans en Duits? Slaat `kleine letteren’op studentenaantallen? Onder het kopje ‘Onderbenutting maatschappelijke uitstraling’ wordt gemeld dat door de sterke afneming van de stroom van leraren naar het onderwijs `er van een intensieve relatie tussen de geesteswetenschappen en het voortgezet onderwijs nauwelijks meer sprake is’. `Deze vervreemding is voor beide sectoren te betreuren’.
Het is begrijpelijk dat de commissie een beknopt, leesbaar rapport op hoofdlijnen heeft willen uitbrengen. Maar hier lijkt het majeure probleem van de dreigende teloorgang van universitaire talenstudies die ook schoolvakken zijn, onder de mat te verdwijnen. Het gaat niet alleen om een wetenschappelijk probleem, al is het dat óók: bij de universiteiten leeft vaak te weinig het besef dat aantrekkelijke nieuwe multidisciplinaire opleidingen als regiostudies of Europese studies alleen maar kunnen bestaan bij gratie van de aanwezigheid van basisdisciplines die de wetenschappelijke diepgang daarvan kunnen borgen. Maar daarnaast en vooral is het onacceptabel dat het vreemde-talenonderwijs op school voortaan wordt gegeven door leraren die zelf in de klas de betreffende taal nauwelijks durven te spreken (komt helaas veel voor), of door leraren die wel taalvaardig zijn, maar geen enkele ervaring hebben met de didactiek van het vreemde-talenonderwijs. Zeker nu de roep om academisch gevormde leraren voor de klas steeds luider wordt, is dat een probleem van ons allemaal: óók van de werkgevers, óók van de ouders die zich hier terecht zorgen over maken, en zeker ook van de minister van OCW, die immers ook de zorg voor het voortgezet onderwijs heeft. En daarmee is het ook onze gezamenlijke verantwoordelijkheid.
Vergroten van de instroom staat niet bij de oplossingen in het rapport genoemd. Toch is het een van de sleutelwoorden voor de aanpak. School en universiteit hebben elkáár nodig: om ervoor te zorgen dat meer scholieren kiezen voor een talenstudie en zo het vakgebied, de kwaliteit van de academische studie en daarmee weer de kwaliteit in het voortgezet onderwijs op peil te houden. Voor de bčtastudies, waarvan een aantal in de jaren negentig ver onder de overlevingsnorm dreigde te zakken, zijn de afgelopen jaren vele miljoenen besteed aan het stimuleren van een positieve studiekeuze. Voor die acties namen verschillende ministeries en het bedrijfsleven mede verantwoordelijkheid, met uiteindelijk aantoonbaar resultaat.
Een landelijk platform om de keuze voor taalstudies te stimuleren, mogelijkheden voor wederzijds inspirerende contacten tussen opleidingen en scholen, aanstekelijke promotiecampagnes - net als het geval was bij de bčtavakken is het allemaal nodig. Dat zoiets een lange adem vergt, hebben we kunnen zien. Maar ook dat het werkt. En dat is in ons aller belang.
© Trouw 2010, op dit artikel rust copyright.
Reacties (16)
Ik leef goed van al die ongeďnteresseerde leerlingen, die ongemotiveerd mijn lessen volgden,toen ik nog voor de klas stond en nu of zelf of via hun bedrijf een taaltraining inkopen omdat ze geen Duits spreken. (Ein bißchen Schadenfroh?Ja sicher.!)
School moet vooral leuk zijn, geen moeite kosten en de leraar moet niet al te veel storen bij de dagelijkse small-talk.Willkommen im Freizeitpark Schule, bitte unterbrechen Sie die Gespräche mit Ihrem Handy nicht und fühlen Sie sich ganz wie zu Hause.Ihr Alleinunterhalter können Sie den Rücken zu kehren, ignorieren oder anschreien. Betrachten Sie ihn genau, er ist der letzte einer aussterbenden Art
Melusine Watervrouw, Amsterdam op 08-03-2010, 16:03
Ik ben zelf docent Duits en academisch gevormd en ik moet zeggen dat het artikel de spijker op zijn kop slaat. Het is van de zotte dat er ongekwalificeerd personeel bijv. een vak als Duits moet geven, maar goed de scholen zitten nu eenmaal met het probleem dat ze geen geschoold personeel kunnen krijgen. Meer salaris zou enigszins kunnen helpen, maar het feitelijke probleem zit'm nog steeds in het imago van het vak docent. Te vaak hoor ik van mensen die niet in het onderwijs werken: "ik wil absoluut niet in het onderwijs werken, met die lastige pubers van tegenwoordig" Dus wat is de oplossing? Dat is moeilijk!
P. Geense, Emmeloord op 09-06-2009, 22:05
Rob toont genadeloos het probleem aan. We verlagen de eisen aan ons onderwijs, en aan de drijvende kracht daarachter (de leraar) waar je bij staat. Iedereen mag zich uitgeven voor leraar Duits, als je maar met vakantie naar Duitsland gaat. Iedereen leraar economie, als je op zaterdag het betreffende krantenkatern maar doorneemt. Iedereen leraar wiskunde, als je maar een vwo-diploma hebt. Iedereen leraar Nederlands, want Nederlands kennen we allemaal. Ik bedoel: kunnen. De minister staat scholen toe het inzetten van al die beunhazen te verzwijgen voor leerlingen en hun ouders. Bestuurders stikken nog liever dan echte leraren beter te betalen.
Hannes Minkema, Amsterdam op 13-03-2009, 15:29
Als we het belangrijk vinden dat de school goed onderwijs in Duits laat geven door een bekwame en bevoegde leraar, hoe zorgen we er dan voor dat dit ook echt gebeurt? We zeggen: school, zorg dat je zo'n leraar vindt en aanstelt. School zegt: die is er niet. We zeggen: die is er wel, maar hij komt alleen als je hem beter betaalt. School zegt: dat doen we niet, het geld gaat op aan dure bestuurders en een nieuwe schuifpui. We zeggen: leg je prioriteit anders. School zegt: hoeft niet, we zijn autonoom. We zeggen: Inspectie, doe iets! Inspectie zegt: hoeft niet van de minister. We zeggen: minister, doe iets! Minister zegt: de school is autonoom.
Hannes Minkema, Amsterdam op 13-03-2009, 15:26
Op mijn school wordt Duits gegeven. Een collega techniek met een voorliefde voor vakanties in Duitsland is gevraagd om het vak Duits te gaan geven. Hij heeft nog ja gezegd ook. Mijn inbreng om Frans dan wel Spaans als tweede taal te geven werd niet beluisterd. De Marokkaanse kinderen met familie in Frankrijk willen Frans. De Zuid-Amerikaanse kinderen willen Spaans. De directie kiest voor het handelscontact met Duitsland. De familie banden en ook economische banden met juist niet-Duitstalige landen tellen niet mee.
De kwaliteit van het taalonderwijs of de inzet en motivatie van de leerlingen speelt geen enkele rol.
rob, amsterdam op 12-03-2009, 07:10
In Duitsland zijn er veel werkeloze germanisten. Bovendien vinden veel Duitsers Nederland een leuk tolerant land (klopt jammer genoeg niet meer, maar dit terzijde). Lijkt me de kans om Nederlandse leerlingen Duitse les te laten krijgen van een native speaker.
Udo, Bremen op 02-03-2009, 11:24
Om een vreemde taal te kunnen leren moet allereerst de eigen taal op een bepaald niveau worden beheerst. In NL is dat al lang niet meer het geval. Door het nivelleren van de beheersingseisen van de eigen taal naar dat van de gemiddelde NT2 leerling is de overstap naar andere talen te groot geworden. In reactie daarop schijnt men in het voortgezet onderwijs nu van een vreemde taalleerder te verlangen dat hij één of twee van de vier taaldisciplines,of spreken en luisteren, of lezen en schrijven een beetje aanleert, waarbij literatuur waar het nog geeist wordt, ook in het NL mag worden gelezen. Waarom zou je dan nog taaldocent willen worden?
Thomas, Rotterdam op 12-02-2009, 13:46
Misschien moet er gewoon anders les gegeven worden. Ik vond talen vreselijk, want het ging alleen om woordjes leren, en grammatikaal correct vertalen. Spreken kon ik niet, want dat werd nauwelijks geoefend. Zelfs buiten school was ik bang fouten te maken. Elkaar begrijpen, communiceren dus, daar gaat het niet om. Maar dat is juist leuk. Ik spreek nu vloeiend Engels en Duits, omdat ik in het Ierland en Duitsland gewoont heb, en ik mocht "fouten" maken. Als die ander me begreep, was het goed! Ik denk dat er veel meer belangstelling voor talen komt, als er eerst maar een jaar alleen gepraat wordt. Zonder grammatika, tenzij er een vraag komt.
SR, Hamburg op 07-02-2009, 14:26
Dat we ons in Duitsland en Frankrijk steeds meer trachten te bedienen van het Engels.Geestelijke armoede. Ook hier slaat de veramerikanisering toe.Laten we onze blik eens naar het het zuiden en het oosten richten!Het is de moeite waard.Een chanson,een liedermacher als Reinhard Mey.Te weinig of eigenlijk niet zijn ze te beluisteren.
De geringe kennis van deze talen zal hier stellig een rol spelen.
Zowel in commercieel als in cultureel opzicht doen we ons te kort .Beheersing van meerdere vreemde talen.In mijn ogen een bagage voor je hele leven. F.Stevens Veendam 06-02-2009
F.Stevens, Veendam op 07-02-2009, 01:51
Dat we ons in Duitsland en Frankrijk steeds meer trachten te bedienen van het Engels.Geestelijke armoede. Ook hier slaat de veramerikanisering toe.Laten we onze blik eens naar het het zuiden en het oosten richten!Het is de moeite waard.Een chanson,een liedermacher als Reinhard Mey.Te weinig of eigenlijk niet zijn ze te beluisteren.
De geringe kennis van deze talen zal hier stellig een rol spelen.
Zowel in commercieel als in cultureel opzicht doen we ons te kort .Beheersing van meerdere vreemde talen.In mijn ogen een bagage voor je hele leven. F.Stevens Veendam 06-02-2009
F.Stevens, Veendam op 06-02-2009, 21:28
Waarom zou iemand Duits moeten kunnen spreken? Dat stamt nog uit de tijd dat Duitsers weigerden vreemde talen te spreken en wij dus wel moesten. Ik spreek redelijk Duits maar spreek met Duitsers bij voorkeur in het Engels. Spreken we beiden een vreemde taal. Latijn en Grieks waren mooie talen, maar liever had ik Russisch en Arabisch geleerd. Daar zouden we als handelsvolkje pas wat aan hebben!
Joop, Den Haag op 06-02-2009, 15:18
@MM
"Er zijn nu eenmaal niet genoeg leerlingen geďnteresseerd", zegt u. Dat is alleen juist of alleen een probleem als de initiële interesse van de leerling uitgangspunt van onderwijs zou zijn. Dat is één van de misvattingen die ten grondslag liggen aan de onderwijsellende. Een degelijke invulling van die vakken zal overigens die interesse aanwakkeren. Frans is prachtig, maar je moet er wel even doorheen. Kinderen nu zijn niet anders dan 40 jaar geleden: ook kinderen. Nu denken we alleen dat wij moeten doen wat zij willen, vroeger was dat niet, toen deden leerlingen wat wij wilden. Klinkt ouderwets, maar dat heet onderwijs.
G. Verhoef, Almere op 06-02-2009, 10:48
Als docent maatschappijleer-in-opleiding kan ik nu natuurlijk heel defensief gaan uitleggen dat het toch echt wel z'n nut heeft. Maar liever wijs ik er op dat het schrappen van andere vakken of studies weinig doet voor het probleem in kwestie: er zijn niet genoeg scholieren geďnteresseerd in de talen Duits en Frans. Ze worden heus niet enthousiaster als ze het vak 8 uur per week zouden krijgen, of wanneer ze geen Vrijetijdswetenschappen meer zouden kunnen studeren.
Duitsleraren 'omdat ik nu eenmaal iets moest studeren' bevorderen het enthousiasme noch het niveau van onderwijs lijkt mij...
MM, Leiden op 05-02-2009, 17:57
De universiteiten zijn mede schuld dat er zo weinig studenten zijn die Duits of Frans willen studeren. Deze (kleine) studies zijn op universitair niveau geheel uitgekleed, omdat de letterenstudent zo nodig zo breed mogelijk opgeleid moet worden. Hij wordt verplicht twee majoren te volgen. Als student Duits ben ik nauwelijks meer met de Duitse taal bezig, maar vooral met het volgen van de verplichte tweede major, verplichte modulen buiten het gekozen vak (Duits) en verplichte bijvakken (minoren). Een degelijke (40-urige) opleiding in de Duitse taal en Cultuur behoort allang tot het verleden.
B.Gubbels, Amsterdam
B. Gubbels, Amsterdam op 05-02-2009, 17:46
In mijn tijd waren Frans, Engels en Duits verplichte studievakken op MULO, HBS en Gymnasium. Op Franse of Duitse campings valt me op dat vrijwel alleen oudere landgenoten de campingbaas in diens taal kunnen aanspreken. Geen jonge Nederlandse kampeerder die een Duits of Frans tijdschrift koopt. Dat wij onze talen niet meer spreken, is vooral rampzalig voor onze exportbedrijven. Als wij vroeger wel in staat waren ons drie moderne talen eigen te maken, waarom de jeugd van heden dan niet ? Voer gewoon weer de verplichting in om eindexamen te doen in die drie moderne talen. Schaf vakken als maatschappijleer af. Wie de krant leest, weet genoeg.
pietkremer, harmelen op 05-02-2009, 13:46
Nederland Kennisland. De helft moet volgens Lissabon hoog opgeleid worden. Het barst van de hoog opgeleiden, maar niemand studeert Duits of Frans, een enkeling wiskunde of natuurkunde, noem de serieuze vakken maar op. Als men nu eens zou beginnen om driekwart van de nepstudies aan HBO en universiteit te schrappen, dan zouden allicht meer studenten voor de overblijvende studies kiezen. Beter voor iedereen.
Aan alle kanten valt het onderwijs uit elkaar. Allemaal door vergelijkbare oorzaken als in de bankencrisis: nieuwe producten die niemand begrijpt(HNL), perverse prikkels (output financiering, lumpsum) en een gebrek aan controle.
G. Verhoef, Almere op 05-02-2009, 09:25
Plaats een reactie
Stuur artikel door