Leraren leren niet van elkaar
Schrijfvaardigheidsles op basisschool de Rank in Schoonhoven (Z-Holland). Taal- en rekenonderwijs verdient meer aandacht. © FOTO JÖRGEN CARIS, TROUW
Scholen hebben onderling te weinig contact. Dat geldt ook voor leraren binnen een school. Een nieuwe beweging moet dat veranderen.
De zwakte van het Nederlandse onderwijssysteem is dat er te weinig uitwisseling van kennis is. „Men leert niet van elkaar”, vindt Michael Fullan, de Canadese onderwijskenner die sinds twee jaar staatssecretaris Dijksma (onderwijs) adviseert.
Fullan was deze week in Nederland bij de oprichting van het Internationaal Forum Onderwijspraktijk (Ifo), een nieuw netwerk dat een verbinding wil maken tussen internationaal wetenschappelijk onderzoek en de onderwijspraktijk. Hij was een van de sprekers op een congres in Zwolle dat gisteren werd afgesloten.
Zo’n forum is nodig, stelt Fullan. Want er is al veel wetenschappelijke kennis over welke aanpak in de klas wel en welke niet goed werkt om leerlingen tot betere prestaties te brengen. Maar het probleem is dat leraren daarvan zelden op de hoogte zijn. Ook hun eigen ervaringen wisselen ze weinig uit.
Het Ifo wil, onder meer via internet, een soort beweging worden voor het basis- en voortgezet onderwijs die hierin verandering brengt, maakten oprichters en onderwijsadviseurs Ben de Reu en Berend Redder duidelijk.
De Reu noemt een voorbeeld. In het basisonderwijs zetten leerkrachten bijna overal leerlingen in groepjes bij elkaar om ze vervolgens ook samen te laten werken aan de stof. „Wat de juf of meester niet weet, is dat dit lang niet altijd effectief is”.
Zodra de leerkracht met een ander groepje aan de slag gaat, valt de aandacht van sommigen uit het groepje weg. Zij haken af en gaan uit het raam staren. Het zijn de twee besten die de opdracht uitvoeren voor de hele groep. Voor de anderen is het verloren tijd.
De Reu: „Uit wetenschappelijk onderzoek blijkt dat groepswerk alleen kan als het strak geleid wordt.” Leerlingen moeten ieder een duidelijke rol krijgen, zodat ze ook ieder wat leren. „Wij willen ervoor zorgen dat dit soort informatie bij de juf of meester voor de klas komt, zodat deze de klas beter kan managen.”
Het nieuwe forum past daarmee geheel in het programma van Fullan, die eerder in Ontario en in Groot-Brittannië, als adviseur van oud-premier Blair, ook al regeringsleiders adviseerde over betere schoolprestaties.
Zijn eerste advies is inmiddels opgevolgd door staatssecretaris Dijksma. Dat luidt: concentreer je op taal- en rekenonderwijs. Scholen hebben zo’n grote hoeveelheid taken gekregen, dat de aandacht voor die kerntaken verslapte. Gevolg daarvan was dat het Nederlandse onderwijs stagneerde en daalde op internationale ranglijsten. Dijksma probeer dit nu terug te draaien.
Maar, constateert Fullan, met een beleidsdoel alleen ben je er nog niet. Het Nederlandse onderwijssysteem is meer dan elders gefragmenteerd: het bestaat uit op zichzelf functionerende eilandjes. „Door gebrek aan samenwerking verspreiden goede ideeën zich niet.”
Hij heeft er cultureel-historische verklaringen voor: scholen zijn hier vaak ontstaan uit lokale, verzuilde initiatieven. Een te grote invloed van beleidsmakers in de klas vindt men onprettig.
Gevolg is dat het schoolbestuur zich vaak beperkt tot financiële en beheerstaken. Zowel in het basis- als in het voortgezet onderwijs is de leerkracht autonoom alleenheerser in de klas.
Nieuwe internationale en regionale samenwerkingsverbanden moeten daarin verandering brengen. Ook binnen scholen moeten leraren vaker ervaringen uitwisselen, denkt hij. „Initiatieven daartoe zijn er, maar nu moeten we nog zorgen dat zij werkelijk tot betere prestaties van leerlingen leiden.”
© Trouw 2010, op dit artikel rust copyright.
Netwerk krijgt steun van onderwijsministerie
Om het onderwijs te verbeteren, is het nodig wetenschappers in contact te brengen met leraren en omgekeerd. Dat is althans de overtuiging van het nieuwe Internationaal Forum Onderwijspraktijk (Ifo), dat deze week in Zwolle met een congres van start is gegaan. Het Ifo wil de komende maanden onderwijsmensen uit binnen- en buitenland een podium bieden waar zij elkaar regelmatig professioneel ontmoeten. Dat zal fysiek gebeuren, op mini-symposia. Maar ook digitaal, door het opzetten van een netwerk. Onder meer het onderwijsministerie en de PO-raad steunen het initiatief.
Reacties (21)
Hoe Hannes les geeft is 'zijn eigen zaak' en deelt hij 'hooguit met sectiegenoten'. Ik ben benieuwd hoe hij reflecteert op zijn werk. Jammer ook, dat hij collega's op deze manier onwetend laat van zijn kwaliteiten en ervaring. Ze zouden immers iets van hem kunnen leren? Mocht een inspecteur didactische kanttekeningen plaatsen, dan zegt hij die te negeren. Hannes, hoe zit het nu met je 'publieke verantwoordelijkheid'? Als mijn kind van jou les zou krijgen, zou ik je op deze dingen aanspreken. Aan 10 minuten hebben we denk ik niet genoeg, tenzij je me negeert, natuurlijk.
Alice, Ede op 21-03-2009, 17:01
Op mijn vorige school werd in beoordelings- en functioneringsgesprekken meegenomen hoe 'activerend' de betreffende leraar lesgaf en of hij vooral niet te grote delen van zijn lessen klassikaal lesgaf. De leraar moest daar dus wel degelijk in mee, wilde hij een vast contract krijgen. Het is natuurlijk de vraag of de schoolleidingen daar ook toe gedwongen werden door de inspectie, of dat het hun eigen keuze was. Maar een eigen keuze van de leraar was het niet.
Henk, Uden op 16-03-2009, 12:51
@Hannes Minkema
Voor wat betreft het VO heb je wellicht gedeeltelijk gelijk, al heeft Dijsselbloem aangetoond dat met name het procesmanagement VO nogal zijn best heeft gedaan om 2e fase en studiehuis als package deal te presenteren. In het basisonderwijs ligt het anders, activerende didactiek werd geëist. De directeur gaf daar om diverse redenen vaak aan toe en de leerkracht kon daar niet onderuit. Wettelijk wellicht wel, maar feitelijk natuurlijk niet.
G. Verhoef, Almere op 16-03-2009, 10:40
Beste J. uit groep 8, uw zorg om de kwaliteit van uw collega's in lagere leerjaren is terecht. Een qua kennis en leervermogen gemankeerde zij-instromer (dat zijn ze niet allemaal!) wordt geen goede onderwijzer, ook niet na ettelijke bijscholinkjes. Er wordt te weinig intelligentie geworven voor het onderwijs, terwijl in elke basisschoolklas zeer intelligente kinderen zitten. Wat (extern genormeerde!) toetsing betreft: die is hoognodig, juist in de lagere leerjaren, juist als (tijdige!) referentie voor het behaalde onderwijsniveau. Een school die in groep 8 'in paniek sommen uit de kast moet trekken' is in eerdere jaren in gebreke gebleven.
Hannes Minkema, Amsterdam op 16-03-2009, 08:07
Hendriks: 'Beleidmakers en Inspectie dwongen leraren kinderen in groepjes bij elkaar te zetten'. Totale onzin. Ik geef 20 jaar les in het VO en geen beleidmaker of inspecteur heeft ooit iets te zeggen gehad, of willen zeggen, over mijn didactische keuzes. Hoe ik lesgeef is mijn eigen zaak of hooguit iets dat ik deel met mijn sectiegenoten. Leraren en anderen moeten echt ophouden met de mythe in stand te houden dat ze nu eenmaal slecht moeten lesgeven omdat anderen dat willen. Hoe je lesgeeft is je eigen verantwoordelijkheid en dat hoort ook zo te zijn. Een inspecteur die didactische kanttekeningen mocht plaatsen, verdient genegeerd te worden.
Hannes Minkema, Amsterdam op 16-03-2009, 01:52
'Met dank aan de PvdA'. Oma weet het kennelijk niet beter, want de PvdA treft niet meer blaam dan al die rechtse bewindslieden die het onderwijs sinds de jaren zestig teisterden. In 40 jaar tijd waren dat twee PvdA-ministers (Van Kemenade en Ritzen) en zes CDA- en VVD-ministers (Veringa, Van Veen, Pais, Deetman, Hermans, Van der Hoeven). CDA en VVD droegen in die periode ruim drie keer zo lang regeringsverantwoordelijkheid, qua staatssecretariaten zelfs vier keer zoveel. Met Deetman (CDA) en Ginjaar-Maas (VVD) als wegbereiders van Basisvorming en Tweede Fase, en continue steun van CDA en VVD voor alle onderwijsvernieuwingen, inclusief vmbo.
Hannes Minkema, Amsterdam op 16-03-2009, 01:49
Het l.o. loopt over van de adviseurs.'Logen' die vanuit een zelfontwikkeld concept (spreek: eigen idee) aangeven wat er volgens hen fout is en hoe het beter moet.Het l.o. kan zo niet deugen, want ik denk er anders over.Verder loopt het vol –vanwege het tekort- met zij-instromers en herintreders.Mensen die,och,dit nog wel eens willen proberen na het bedrijfsleven en dames die na jarenlang moederschap best weer een paar dagen (!) voor de klas willen, maar a.u.b. geen hogere klassen.Liefst kleuters of groep 3-4.Ze weten dat ze te weinig kennis in huis hebben wat betreft begrijpend/studerend lezen;ontleden/foutloos schrijven en redactie-rekenen.
J., Groep 8 op 15-03-2009, 18:06
Gevolg:magere resultaten,een geschrokken directie en extra vergaderingen.Remedie:het l.o. wordt kapot getoetst.Bijna om de week is er wel een toets om te zien of de gaten al zijn verkleind.Toetsen moet,maar de uitkomsten moet je gebruiken om je onderwijsaanpak bij te stellen.Niet om in paniek een vel extra sommen uit de kast te trekken als dekking:ik heb er alles aan gedaan.Inzicht is niet te oefenen,dat is er.Bij de één technisch,bij de ander theoretisch,bij een derde creatief.We zouden omkomen in de Leeghwaters,Spinoza’s en Rembrandts.En van wie is het onzalige idee,dat HAVO toch wel de ondergrens is?Wat heb ik daaraan bij pech onderweg?
J., Groep 8 op 15-03-2009, 18:06
De boodschap is zo eenvoudig: hoog opgleide leraren en klassikaal gestructureerd onderwijs, aldus G. Verhoef en inderdaad zo eenvoudig is het. Maar dat gaat niet vanzelf. De "vrije" marktwerking werkt precies de andere kant op: een paar excellente plekken met volledige media overbelichting, prijzen en ministerbezoek, terwijl de rest door blijft modderen, fuseren, vernieuwen en wegzakken (vaak ipv onderwijs) Advies 1: Verzelfstandig de PABO en organiseer landelijke examens.
hans boelens, groningen op 15-03-2009, 18:06
Begin met op scholen goede leidinggevenden neer te zetten. Mensen die weten waar het om gaat, hoe ze een goed product af moeten leveren en hoe ze met personeel om moeten gaan. Personeel dat het benodigde gereedschap is om het karwei te klaren.
nic
nic., Slochteren op 15-03-2009, 17:59
Hoogleraren als W.J. Bladergroen en Th. Hart de Ruyter controleerden en verifieerden destijds persoonlijk op, aan universiteit gelieerde, scholen en deelden dit ook met onderwijzers. Huidige wetenschappers doen dit vrijwel niet meer (betreffende scholen zijn verdwenen). Recente ontwikkelingen dringen niet door tot de onderwijswerkvloer o.m. doordat managementlagen kundige, goedopgeleide vakdidactici hebben vervangen door goedkope (deeltijd)arbeidskrachten. Deze laatsten (methodeslaven/regelvolgers) hebben opleiding noch referentiekaders om ontwikkelingen te begrijpen/implementeren. Delen van ervaringen is schier onmogelijk.
Wolter, Haren(Gn) op 15-03-2009, 17:59
Maar helaas worden deze stappen door beleidsmakers nogal eens vergeten... Dan ligt er alweer een nieuwe lijn klaar...En gaan alle leerkrachten weer vrolijk "op cursus" NA SCHOOLTIJD"...
(reactie deel 3)
Ps. kan iemand mij vertellen waarom je nooit een gedegen reactie kan geven op dit soort topics, maar altijd een 'beperkt aantal tekens' mag gebruiken? Hoogst irritant...zeker bij topics die juist vragen om reacties uit het veld!
Sassefras, Adam op 15-03-2009, 11:56
Weet je waar leerkrachten iets aan zouden kunnen hebben? Daadwerkelijk bij elkaar in de keuken (lees: klas) kijken....Dan zie je hoe je collega omgaat met lesstof, gedrag, vrije momenten etc. etc. En daar kun je dan de dingen van proberen die bij jou passen, dat komt elk kind te goede.
Maar ja, er is al niet eens voldoende personeel te vinden voor zieken- en andere benodigde opvang en over BUDGET VOOR EEN EXTRA LEERKRACHT die dan jouw klas overneemt, hoef je al helemaal niet te beginnen! Want dat zoiets een structureel onderdeel van het onderwijs zou moeten zijn, wil je iets van elkaar kunnen opsteken, lijkt me wel duidelijk!
Sassefras, Adam op 15-03-2009, 11:54
Voor zo een eenvoudige stap is echt geen goeroe uit Canada nodig, bovendien doen we allemaal echt genoeg aan bij- en omscholing door het jaar heen, jaar in, jaar uit!
Wanneer de bijscholing niet voldoende zou zijn, ligt dat niet aan de leerkrachten, die willen wel! Misschien bij de makers en planners van de scholing of de beleidsmakers zelf...vaak wil men alweer een nieuw beleid invoeren voor het vorige juist is geïmplementeerd. Invoeren, samenwerken, ervaren, elkaar ondersteunen door gerichte feedback en evalueren zijn vaak de kernwoorden hierbij.
(reactie deel 2)
Sassefras, Amsterdam op 15-03-2009, 11:54
je gelooft je eigen ogen niet als je dit alles leest. Alsof het zwarte garen opnieuw is uitgevonden. Iedereen stond erbij en keek ernaar en applausiseerde enthousiast. De teloorgang van ons onderwijs is blijkbaar zo schokkend dat de meesten de realiteit al compleet uit het oog zijn verloren en subiet enthousiast worden als een voor veel geld ingehuurde canadese buitenstaander doodnormale zaken verkondigt die dagelijks standaard zouden moeten zijn in ons doen en laten.....het is in-en-in-triest en te zot voor woorden.
Met dank aan de PvdA.
Oma weet het beter, Sexbierum op 15-03-2009, 11:35
"De zwakte van het Nederlandse onderwijssysteem is dat er te weinig uitwisseling van kennis is."
Deze conclusie ontbrak kennelijk nog aan de diagnose van het zieke Nederlandse onderwijssysteem. Iedereen weet zelf waar het misgegaan is en bemoeit zich ermee: zo veel zinnen zoveel meningen. Wat zei de commissie-Dijsselbloem vorig jaar weer? Niemand kan zich dat nog meer herrinneren. Daarom herhaal ik het weer: de zwakte van het Nederlands basisonderwijs zijn de vakken Taal en Rekenen. Dat werd van de week nogmaals duidelijk toen de resultaten bekend gemaakt werden van een toelatingtoets voor de Pabo's.
Doe daar dan wat aan!
g.hanness, ter aar op 15-03-2009, 11:31
Leerkrachten zetten kinderen in groepjes bij elkaar omdat de beleidmakers hen daartoe dwongen, inclusief de Inspectie. Nu de desastreuze gevolgen zichtbaar zijn in de gebrekkige reken- en taalvaardigheid van de Nederlandse jeugd, wijzen de beleidsmakers met de beschuldigende vinger naar de leerkracht.
De verzuiling op z'n retour? Nee hoor: nieuwe leiders hebben de smaak te pakken: 'Laten wij confereren'.
Als ouder zou ik graag afscheid willen van deze betweters. Laat ze zelf voor de klas gaan staan en daar hun kwaliteiten bewijzen.
Hendriks, Amsterdam op 15-03-2009, 11:27
Hier ben ik volkomen door verrast. Leerkrachten, ik zeg liever meesters en juffen leren niet van elkaar... zijn als die gezamelijke bij- en nascholingen toch voor niets geweest. Helemaal uit Canada om die domme leerkrachten te vertellen wat ze moeten doen. Gelukig hebben we ook de Reu en Redder om te vertellen dat je bij groepswerk goed moet opletten wie wat doet! Daar waren we zelf niet op gekomen. Beter managen. Onderwijzen is een vak. Daar hebben we voor geleerd en scholen we ons voortdurend voor bij. Daar hebben we de platitudes van dit artikel niet voor nodig. Trouw, vul je onderwijspagina met echte informatie graag.
Aad Wielaard.
Aad Wielaard, Rotterdam op 14-03-2009, 18:48
Ik ben blij dat de staatssecretaris zo'n belangrijk adviseur, een echte onderwijskenner!, heeft. Michael Fullans frisse blik heeft ons een revolutionair nieuw inzicht gegeven (inclusief cultureel-historische verklaring, toe maar! In Canada kunnen ze wat!).
Ik begin bijkans te denken dat het basisonderwijs hiermee een grote sprong voorwaarts gaat maken. En ik hoop dat Trouw hier uitvoerig over blijft berichten.
Hans, Leiden op 14-03-2009, 14:24
Natuurlijk werkt groepswerk vaak (meestal) niet. Iedereen met ogen in zn hoofd weet dat en het is uit onderzoek ook al lang bekend. Nu moeten de leraren op forums daarover spreken. Daar zullen wel euro's en belangen mee gemoeid zijn. De boodschap is zo eenvoudig: hoog opgleide leraren en klassikaal gestructureerd onderwijs. Daarvoor zijn Canadese goeroes, internetfora noch snoepreisjes naar Canada nodig. BON propageert dit al 3 jaar en kost de belastingbetaler NUL euro. Wat zal het volgende nieuwe project zijn? Tripple Ar? (rust, reinheid en regelmaat). Als er behoefte is aan een goeroe dan is deze Almeerse goeroe bereid op te treden.
G. Verhoef, Almere op 14-03-2009, 14:15
Het is toch elke keer een verbazingwekkend fenomeen: wanneer duurbetaalde 'een deskundige' iets meldt dat dit de publiciteit haalt. Het is bij heel wat ouders (de klant) in Nederland al jaren bekend dat de leerkracht denkt de wijsheid zelf in pacht te hebben of zich niet kwetsbaar wil opstellen. Wie leert nou wie en wat?
Anne, Ruinen op 14-03-2009, 14:06
Plaats een reactie
Stuur artikel door