Vrijeschool: Bewegen bij het leren
Ouders van kinderen van bijna vier jaar staan voor een belangrijke keuze: naar wat voor basisschool stuur ik mijn kind? Vierde deel van een serie in de krant en op de website van Trouw: de vrijeschool.
Gerelateerde artikelen
- Vrijeschool
- Montessori: Eruit halen wat erin zit
- Dalton: Zelfstandig werken met je maatje
- Jenaplan: Alles draait om de kring
Dossier
In de gang van de Michaëlschool in Leeuwarden gooien twee 9-jarige leerlingen elkaar een bal toe. De worp gaat telkens gepaard met het opgeven van een som. Zes keer zeven is... en de bal vliegt weg, 42 klinkt het als hij aan de andere kant gevangen wordt. „Dit”, zegt directeur Marie-Marth Prins, „is nu typisch vrijeschool. Bewegen bij het leren, daar gaat het om.”
De tafels leren is een cognitieve bezigheid, maar door erbij te klappen, stampen of elkaar de bal toe te spelen, maak je er ook een fysieke oefening van. „Kinderen die beeldend denken, kunnen bijvoorbeeld door te klappen of te stampen beter onthouden. Een van mijn eigen kinderen is juist erg cognitief en die helpt het weer bij het ontwikkelen van zijn motoriek.”
Al snel doet zich een nieuw voorbeeld voor van wat ’typisch vrijeschool’ is. De leerlingen moeten even opzij, want er komt een zingende kleuterklas voorbij, hand in hand, de juf voorop. Ze zingen over stralende sterren en zijn op weg naar de les euritmie, eveneens bewegingsonderwijs.
Daar speelt een medewerkster van de school piano en de juf vertelt er een verhaaltje bij, waarop de kinderen in een rondje lopen. Het gaat over een huisje in een bos. De kinderen springen over denkbeeldige takken.
De afwisseling van rust en bewegen staat centraal op de vrijeschool, zegt Prins. „Ook in de gewone les taal of rekenen, ja. Na tien minuten klappen en stampen met elkaar in een kring, volgt bijvoorbeeld 30 minuten klassikaal les aan tafeltjes, waarbij de juf uitlegt of de leerlingen gaan zelfstandig aan de slag.”
De Michaëlschool, met 148 leerlingen, is een van de krap honderd vrijescholen in Nederland. Leerlingen komen soms van meer dan 50 kilometer ver, omdat hun ouders bewust voor deze onderwijsvorm kiezen.
Vrij, is al snel duidelijk, betekent allerminst dat de kinderen vrij zijn te doen wat ze willen. Het betekent dat de school vrij is om het onderwijs te geven dat ze wil, legt leerkracht Hetty van Rijn uit.
Toch is de onderwijsinspectie de laatste jaren begonnen streng toe te zien op de vrijescholen, die met regelmaat op de lijst met zeer zwakke scholen belandden. De leerlingen worden niet goed gevolgd, er zijn te weinig toetsen om te bekijken of ze wel goed leren lezen, schrijven en rekenen, vond de inspectie.
Dat heeft tot aanpassingen geleid. De Michaëlschool volgt de leerlingen weldegelijk, toetst ze ook en doet mee aan een door de inspectie goedgekeurde eindtoets in groep 8, vertelt directeur Prins.
De inspectie controleert de uitkomsten van het onderwijs, maar de wijze waarop kinderen iets leren, dat bepalen scholen zelf. De boeken en methodes die op de meeste basisscholen de basis van de les vormen, zijn op de vrijescholen niet leidend. „Wij hebben onze eigen leermethoden”, legt Prins uit.
Ouderwets, het is een beetje een Balkenende-achtig woord, vindt zij, maar het past wel bij veel van wat er op haar vrijeschool gebeurt. Zo zijn er gewoon nog kleuterklassen voor de jonge leerlingen en is de eerste klas wat tegenwoordig elders groep 3 heet. De basisschool is hier niet ingevoerd. „Je bouwt zo een heel stabiele ondergrond voor kinderen en die hebben ze nodig om groot te worden.”
Maar dat betekent weer niet dat de kinderen niks leren in de kleuterklas, vervolgt Prins. Zo wordt er bijvoorbeeld geregeld koper gepoetst door de kleuters. „Dat sluit aan bij hun behoefte om mee te helpen bij het verzorgen van hun omgeving. Juf, kijk, ik heb nu een gouden kandelaar zeggen ze dan, dat vinden ze prachtig. Je geeft ze zo de kwaliteit van het mooi maken. Maar ze leren ook om zich te concentreren tijdens het poetsen.”
Pas na de kleuterjaren komen de kinderen op de echte school en leren ze vakken als taal en rekenen. Er zijn vanaf de eerste klas vakdocenten voor niet alleen gym, maar ook vormtekenen, boetseren, muziek, Engels, Duits en Fries.
Er is meer dat aan vroeger doet denken op de vrijeschool. De kinderen zitten in de klas, altijd van één leerjaar, keurig in rijtjes van twee en de meerderheid van de tijd is er klassikaal les.
Leerlingen houden hier verder drie jaar lang dezelfde juf of meester. De juf leest veel sprookjes voor en vertelt over oude sagen. Plastic wordt geweerd, de juf schrijft gewoon met krijt op het bord en de schoolbanken zijn van hout. Geen tl-verlichting in de klas, wel hanglampen die een zacht licht verspreiden.
De resultaten van dit onderwijs zijn beter dan de gemiddelde andere reguliere school, zegt Prins. De overgrote meerderheid van de leerlingen gaat na de zesde klas naar de havo of het vwo. Die bovengemiddeld hoge score komt ook, geeft de directeur toe, doordat de vrijeschool vooral door kinderen van witte, hoogopgeleide ouders wordt bezocht. „Ik ken geen onderwijsconcept dat zoveel aan de wereldgodsdiensten doet als de vrijeschool. Maar om mohammedanen hier in de school te krijgen dat is nog een item. Het is wel een van mijn doelen om toch de schoolbevolking meer een afspiegeling te maken van de bevolking.”
Voor de overige afleveringen kijk op www.trouw.nl/basisschoolkeuze
© Trouw 2010, op dit artikel rust copyright.
De Oostenrijker Rudolf Steiner, grondlegger van de antroposofie, richtte de eerste vrijeschool op in de Duitse stad Stuttgart. Hij werd daar hoofd van de Freie Waldorfschule, vrij genoemd, omdat de overheid er geen zeggenschap had. Steiner was naast filosoof en schrijver ook architect en pedagoog. Veel vrijescholen zijn volgens zijn principes gebouwd, kennen geen rechte hoeken en zijn veelal beschilderd met pasteltinten. De antroposofie gaat ervan uit dat de menselijke ziel steeds reïncarneert. De leraar moet de kinderen helpen hun eigen kwaliteiten te ontdekken. De methode van Steiner sloeg snel over naar Nederland, de eerste vrijeschool werd in 1923 opgericht in Den Haag.
De onderwijskundige: Wordt er op de school wel objectief getoetst?
„Het is jammer dat vrijescholen vaak negatief in het nieuws zijn”, vindt Els Schram van SLO, het nationaal expertisecentrum voor leerplanontwikkeling. Want er zitten veel positieve aspecten aan dit onderwijs, stelt zij.
Zo blijft een leraar verschillende leerjaren bij een klas, daardoor kent hij de leerlingen heel erg goed. Ook uit de rapporten blijkt dat er veel oog voor de ontwikkeling van het kind is. „En niet alleen voor de cognitieve ontwikkeling, maar voor de ontwikkeling van de hele persoonlijkheid.”
Het onderwijs is heel breed, niet alleen taal en rekenen, maar ook creatieve vakken, zelfs houtbewerken en tuinbouw komen aan bod. „Als ouder moet je je wel echt kunnen vinden in dit concept. Want tijd moet ergens vandaan komen. Als je wilt dat een school zich focust op aanleren van rekenen en taal, dan kun je beter naar iets anders uitkijken”, zegt Schram.
Een probleem van een vrijeschool kan zijn dat er lang niet altijd met objectieve toetsen wordt gewerkt. „Daar moet je als ouder zeker naar informeren. Want het is wel belangrijk dat wordt gemeten af en toe hoe je kind staat tegenover het gemiddelde in Nederland. Als een leraar minder goed bijhoudt hoe het gaat met je kind, is er een grotere kans dat je kind een leerachterstand oploopt.”
Reacties (17)
Het reguliere onderwijs heeft niet in de gaten dat het, ongewild, één van de belangrijkste veroorzakers is van gedragsstoornissen bij kinderen. Men is zo bang voor de Cito-toetsuitslagen en de ranglijst van een krant als Trouw geworden, dat men kinderen voor altijd belast met de goed-foutgedachte (want het antwoord in een Cito-toets is toch goed of fout? Veel te lastig nakijken namelijk...). Op de vernieuwingsscholen zijn ADHD, autisme, PDD-Nos nauwelijks een issue. Ga zo door, 'vernieuwers'. Dat er op deze scholen voornamelijk 'witte' kinderen zitten, is volgens mij niet waar.
nn, nn op 27-02-2010, 21:06
In de strijd tegen schoolverzuim ,boeken en staatsexamens schieten sommige scholen wel eens ver door."Blijf bij de les, je kijkt niet in je boek,Boontje", wordt dan al snel "Ga nu de klas maar uit".Na enkele keren wordt Boontje geïnformeerd DAT DIT zo niet langer kan.Boontje moet zijn spijbelgedrag wijzigen.Dit terwijl Boontje de moraal van de school echt wel respecteert.
BOONTJE, Bonenstad op 17-02-2010, 15:14
Mooi van het vrije onderwijs is vooral dat kinderen de tijd krijgen om zich op alle fronten te ontwikkelen. Er wordt gewerkt aan cognitieve kennis, maar ook aan creativitiet en persoonsontwikkeling. Vooral dat laatste is belangrijk. Worden wie je bent, is vaak niet vanzelfsprekend meer. In plaats van meelopen met de massa, ontwikkelen deze kinderen zich tot kleurijke mensen.
Anne Sprenger, Raamsdonksveer op 01-02-2010, 11:48
Ik heb een leuk verhaal: Na overplaatsing (vanwege een shit-huwelijk)van een Islamitische school naar een vrije school vond het ene kind(zij was geliefd en zeer goed in de klas van de vorige school)het zeer rommelig onderwijs, de ander (zij was de meest gehate leerling en scoorde nihil..)vond het geweldig,en kreeg eindelijk vriendinnen (ook (half-) semitische) en werd zeer creatief..
Beiden zijn enorm sterke personen geworden, en ruimen al hun rommel achter zich op, ik sta versteld hoe verantwoordelijk zij omgaan met hun leven.In hun geval was het echt even :op adem komen..
w, amsterdam op 26-06-2009, 10:13
De ondderwijsinspectie vindt dat de kwaliteit van deze school nogal wat te wensen laat, alle mooie verhalen ten spijt. Zie het rapoort van de onderwijsinspectie.
http://www.onderwijsinspectie.nl/nl/home/Algemeen/zoeken/Zoek_op_scholen
"De kwaliteit van het onderwijs op Michaelschool Leeuwarden vertoont belangrijke tekortkomingen. De inspectie heeft het toezicht geïntensiveerd. "
Albert, Delft op 21-06-2009, 17:53
Het eigenlijke vrijeschoolonderwijs gaat verloren in halfslachtig
'doen wat je kunt' aan kunstzinnig en bewegend leren waarbij hoofd-hart-handen in gelijke mate aan bod komen en de (twee-)jaarlijkse inspectie die komt kijken of je het allemaal ook doet zoals onze verlichte onderwijsministers en -staatssecretarissen die iedere 4 jaar het wiel opnieuw uitvinden, het hebben bedacht.
Op sommige vrijescholen komen toch leerboeken op de tafeltjes, om ervoor te zorgen dat de inspectie er een ander stempel (i.p.v. zwak) op drukt en er volgend jaar weer nieuwe leerlingen worden aangemeld. Je ziel verkopen aan de duivel, zou Steiner kunnen zeggen.
Corien, Breda op 05-05-2009, 13:57
Allebei mijn kinderen hebben op de steiner school in new zealand gezeten. Zijn daarna naar de universiteit gegaan en afgestudeerd. Niks zwak. hard werken dat wel. Maar dat moeten we allemaal.Zijn ook zeer tervreden. Leuke school.
hollestelle, christchurch new zealand op 20-04-2009, 08:43
"Mohammedanen"? Zei hij dat werkelijk? Deze school geeft volop les over levensovertuigingen en de directeur weet niet dat de term "mohammedanen" al in de jaren 60 is afgeschaft? Hij wil toch ook liever Antroposoof genoemd worden dan Steineraanhanger?
Joop, Den Haag op 14-04-2009, 17:24
Wat voor het ene kind een goede school is is voor de ander saai met weinig uitdaging!
Je kunt ieder kind in een school duwen die je als ouder geschikt vindt, of je kind gelukkig wordt van deze keuze is dan maar de vraag? wanneer je bewust kiest voor een school, hoop ik dat ouders zich afvragen welke eigenschappen heeft mijn kind? wat is de beste leermethode wat zou mijn kind het meest aanspreken...op het moment dat je merkt dat je kind achter zou komen te lopen kun je daar als ouder ook een rol in spelen en je kind goed in de gaten houden afspraken maken met de school,betrokkenheid en verantwoordelijkheid als ouder,Suzanne Sandell
SC Sandell, delft op 06-02-2009, 15:09
de scholen vinden het jammer dat ze een homogene groep aantrekken. Dan ben ik heel erg benieuwd wat die scholen ondernemen om andere groepen te bereiken, wat ik een doelstelling daarbij, hoe werven ze, hoe marketing zij zichzelf? Het is erg makkelijk om te zeggen dat ze het jammer vinden maar ik ben meer geinteresseerd in wat de scholen ondernemen om de homogeniteit van de groep te doorbreken. Het is natuurlijk zinloos om te roepen dat je het jammer vind maar er verder niet bewust mee aan de gang gaat om het te veranderen.
miga, utrecht op 19-01-2009, 13:10
Op de meeste vernieuwingsscholen heb je inderdaad bijna alleen maar blanke kinderen van hoog opgeleide ouders. Dat is niet alleen op de vrije school zo, maar ook op veel montessori- en jenaplanscholen. De scholen zelf vinden dat jammer, aangezien hun onderwijs juist vooral voor arbeiderskinderen bedoeld was.
Elske, Groningen op 16-01-2009, 19:16
Al deze scholen leggen de nadruk op stabiele veilige zelfontwikkeling, waar sterke, zelfverzekerde mensen uitvoort komen. Mooi principe, maar wat ik vooral zie zijn blanke middeklasse kinderen die al uit een stabiele veilige achtergrond komen, waarbij de ouders heel bewust nadenken over het onderwijs van hun kinderen. Dit geeft een erg vertekend beeld. Ik ben benieuwd hoe de resultaten van deze stromingen zijn wanneer er een meer gemengd leerling aanbod is. Verder wordt steeds de nadruk gelegd op maatschappelijke vorming, maar deze scholen zijn geen afspiegeling van de maatschappij. Cijfers graag over heterogene groepen van deze stromingen.
miga, utrecht op 14-01-2009, 16:23
Als leerkracht op de Vrije School gebruik ik inderdaad methoden, dit is om extra te kunnen oefenen op het gebied van rekenen, taal, begrijpend lezen, schoonschrijven en topografie. Het gebruik van methoden is totaal geen mythe, maar juist heel handig en overal bekend bij ouders en betrokkenen. Het hoofdonderwijs, waar alle nieuwe onderwerpen worden aangeboden, blijft eigen ontwerp van de leerkracht. En inderdaad vind ik daarmee elke dag opnieuw "het wiel" uit. Want geen klas is hetzelfde. En dat vind ik juist het mooie. Ramon, laat al je kanttekeningen bij de Vrije School eens weten via www.jufhetty.web-log.nl.Ik ben oprecht geïnteresseerd.
Hetty van Rijn, Buren Ameland op 10-01-2009, 16:11
Beste Patrice,
Je zegt niet nieuws over die cijfers, want ik vermeld zelf in mijn reactie van wanneer die dateren.
Ik heb zelf aan de antroposofische lerarenopleiding van Hogeschool Helicon gestudeerd en ik kan je wel vertellen dat er ook in steinerscholen kant en klare lessen uit een lesmethode gebruikt. Zelfs uit speciaal voor steinerscholen ontworpen boekjes. Maar het klinkt natuurlijk leuk wanneer het is alsof leraren elke dag weer het wiel uitvinden. Oeps, weeral een mythe ontrafeld.
Ramon De Jonghe, Leuven op 10-01-2009, 04:13
De heer De Jonghe uit Leuven gebruikt oude cijfers! Bovendien wordt in bovenstaand artikel een verklaring gegeven waardoor deze cijfers zo waren. Op dit moment 'presteren' de Vrijescholen beter dan reguliere scholen. Het uw interpretatie dat mevrouw Prins niet zeker is wat ze zegt en weinig achtergrondkennis paraat heeft en zoekt naar woorden. Mijn ervaring is dat vrijeschoolleraren juist zeer veel 'in huis' moeten hebben. Er worden echter geen 'kant en klare' lessen vanuit een lesmethode gebruikt. Zo blijft de vrijeschool voortdurend in beweging. Een tevreden vrijeschoolouder na 15 jaar werkzaam geweest te zijn in het regulier onderwijs.
Patrice, Elst op 06-01-2009, 20:52
Er wordt in het artikel weinig ingegaan op het waarom der dingen. Wat niet wegneemt dat het een goed leesbaar artikel is. De zwakke resultaten van vrijescholen (in 2007 waren 14 van de 50 zeer zwakke scholen in Nederland vrijescholen) ontstonden met name omdat veel vrijescholen niet instaat bleken hun zeer eigen en persoonlijke vorm van evalueren en toetsen helder te communiceren met de inspectie. Veel vrijescholen hebben hierop actie ondernomen en de toestingscultuur drastisch gewijzigd. Hierdoor wordt er beter gedocumenteerd en gecommuniceerd met de inspectie. Ook werd in een aantal gevallen de schoolleiding vervangen.
Jules Wehberg, Amersfoort op 06-01-2009, 17:37
Ik kan nogal wat kanttekeningen plaatsen bij de steinerscholen, maar daar is dit tekstkadertje te klein voor. De directrice in het filmpje vind ik eigenlijk de indruk wekken dat ze niet zeker is van wat ze zegt. Ze lijkt weinig achtergrondkennis paraat te hebben. Het is zoeken naar woorden. Uiteindelijk levert ze ook het bewijs dat ze zomaar wat aan het vertellen is door te stellen dat de resultaten van steinerschoolonderwijs beter zijn dan die van het reguliere. Uit een onderzoeksrapport (2007) van onderwijsinspectie is namelijk het tegendeel gebleken. Eén steinerschool op drie blijkt zwak tot zeer zwak te presteren. Verder: leuke reportage
Ramon De Jonghe, Leuven op 06-01-2009, 14:48
Plaats een reactie
Stuur artikel door