Onderwijs / De leraar heeft vijf lagen management boven zich
U bekijkt nu: pagina 1 van 2.
Minder managers, minder bureaucratie in het onderwijs: veel politieke partijen beloven het in hun programma. Maar bureaucratie is ingebakken in de dagelijkse praktijk. Zelfs een kapotte bureaustoel vervangen is ingewikkeld.
Kees van Wijk, docent natuurkunde aan de Interconfessionele Scholengroep Westland in Naaldwijk, loopt tegen zijn pensioen. Hij heeft de tijd nog meegemaakt dat zijn school het kon doen met een rector als ’eerste onder gelijken’ en dat een conrector gewoon les gaf. Plus een conciërge en wat mensen op de administratie - dat was het wel zo’n beetje. „Als je problemen had met je computer of je had een nieuwe stoel nodig, dan wist je bij wie je moest zijn”, vertelt hij. „Nu vaak niet. Je verzoek wordt door hogere echelons opgenomen in hun planning en wat er dan mee gebeurt, daar heb je geen greep op.”
De school waar Van Wijk werkt maakt deel uit van SCO Lucas, een scholengemeenschap met 51 basisscholen en acht scholen voor voortgezet onderwijs in Den Haag en omstreken. De afdeling voortgezet onderwijs van SCO Lucas telt 16.000 leerlingen en 1800 medewerkers. De acht scholen zijn verspreid over 29 vestigingen, elk met een eigen directie en daaronder vaak nog afdelingsdirecteuren. Al met al zijn er zo’n zeventig directeuren. Veel SCO Lucas-docenten hebben maar liefst vijf lagen management boven zich.
Die managers doen ook in de klas hun invloed gelden, vertelt Van Wijk. Zijn eigen directie wilde bijvoorbeeld dat docenten aan alle schoolvestigingen dezelfde methode gingen hanteren om rapportcijfers te bepalen. Ook als er nieuwe lesmethodes werden aangeschaft, was de druk groot om alle vestigingen gelijk te schakelen. Van Wijk: „Als docent krijg je dan het gevoel dat er van alles van bovenaf wordt geparachuteerd, zonder dat er rekening wordt gehouden met de werkvloer.”
Die trend is inmiddels gekeerd. Een paar jaar geleden is binnen SCO Lucas besloten dat de directies van de acht scholen een stap terug zouden doen; ze laten nu meer over aan de afzonderlijke vestigingen. „Dat wordt door de werkvloer zeer gewaardeerd”, zegt Meindert de Schiffart, docent aardrijkskunde aan een SCO Lucas-school in Pijnacker. „Liever nog zou ik teruggaan naar de situatie van vroeger, toen elke vestiging weer helemaal zelfstandig was. Dat was een heerlijk platte organisatie, met weinig hiërarchie.”
SCO Lucas staat model voor veel onderwijsinstellingen. Vooral in het beroepsonderwijs en later ook het voortgezet onderwijs zijn de afgelopen jaren enorme scholen ontstaan. Een belangrijke aanleiding daarvoor was het beleid van de rijksoverheid; die schoof steeds meer taken af naar de scholen zelf. Scholen werden bijvoorbeeld verantwoordelijk voor hun eigen financiën en hun eigen personeelsbeleid. Om dat aan te kunnen, fuseerden ze vaak tot onderwijsgiganten met eigen afdelingen financiën en personeel en eigen onderwijskundigen. Docenten hebben daardoor tegenwoordig minder te maken met het ministerie en meer met hun eigen centrale bureaus - van de regen in de drup, vinden zij vaak.
Maar de Onderwijsraad deed onderzoek naar bureaucratie en die concludeerde dat er geen reden is om het beleid terug te draaien. Dat scholen meer autonomie hebben gekregen is ’uitstekend’, schreef de raad twee jaar geleden in dat onderzoek. Inderdaad, door al die fusies is de bureaucratie toegenomen; in alle onderwijssectoren is meer geld gaan zitten in beleid, organisatie en formulieren en minder in ’handen in de klas’. Maar dat kan ook bijna niet anders, voegde de raad daaraan toe, want om grote scholen te besturen zijn nu eenmaal structuren en procedures nodig.
Wie de website van SCO Lucas bezoekt, krijgt al snel een indruk van wat dat in de praktijk voor leraren inhoudt. Voor van alles en nog wat zijn er standaardformulieren voorhanden: voor het aanvragen van spaarloon, voor verschillende soorten verlof, voor bijscholing, voor deelname aan het ’fietsplan’, voor verhuizing enzovoorts. Wel steeds de juiste bescheiden meesturen, wordt er gewaarschuwd, want „een niet volledig of onjuist ingevuld formulier zal niet in behandeling genomen worden”.
Toch is het goed dat het ministerie van Onderwijs niet langer tot in detail bepaalt wat er in het onderwijs gebeurt, vindt Hein van Asseldonk, lid van het college van bestuur van SCO Lucas. „Daar is het onderwijs beter van geworden. Scholen zelf kunnen veel beter dan de overheid inspelen op wat er om hen heen gebeurt, op veranderingen onder leerlingen, op veranderende eisen van ouders. Maar dat kan niet zonder eigen bestuurlijk apparaat.”
Dat ’bestuurlijk apparaat’ bestaat bij SCO Lucas behalve uit zo’n 70 directeuren ook uit een centraal stafbureau, waar nog eens zeventig mensen werken. Maar voor het verwijt van bureaucratie toont Van Asseldonk zich weinig gevoelig. „Ik erger me aan de kreten daarover”, zegt hij. „Het is een makkelijk sentiment. Alsof je vanzelf goed onderwijs krijgt als je leraren en leerlingen bij elkaar zet. Dat klopt niet. Natuurlijk, alles wat er op het gebied van management en beleid gebeurt, moet doelmatig en sober gebeuren. Maar het is een illusie om te denken dat het overbodig is.”
De schaalvergroting is niet terug te draaien, vervolgt Van Asseldonk. Afzonderlijke scholen hebben simpelweg het geld niet om op elk gewenst terrein een professionele functionaris aan te stellen. Grotere scholengroepen kunnen dat wel. „Neem zoiets simpels als die kapotte bureaustoel. Vroeger waren die stoelen van schokbeton gemaakt, tegenwoordig heb je te maken met allerlei arbo-eisen. Alles is ingewikkelder geworden, dus heb je mensen nodig die verstand van zaken hebben.” En dat een gewone leraar daardoor niet meer weet hoe hij aan een nieuwe stoel komt? „Dat is een kwestie van heldere communicatie. Daar hebben we tot nu toe te weinig aandacht aan besteed.”
Managers moeten zich weten te beperken, vindt Van Asseldonk.
© Trouw 2010, op dit artikel rust copyright.
- Toon heel artikel
- vorige pagina
- 1
- 2
- volgende pagina
De afdeling voortgezet onderwijs van SCO Lucas telt 1800 personeelsleden. Daarvan staat 22 procent, 400 mensen, niet voor de klas. Daarnaast werken er nog eens zeventig mensen op een centraal stafbureau. Wat doen al die mensen? Op de scholen zelf werken conciërges, logopedisten, schoolmaatschappelijk werkers, onderwijsassistenten, ict-ondersteuners, administratief medewerkers, somt bestuurslid Van Asseldonk op. Het bestuur zelf zetelt samen met het stafbureau in een kantoorgebouw waar nooit een leerling te zien is. Dat bureau houdt zich onder meer bezig met de administratie, bijvoorbeeld op het gebied van personeel en financiën. Ook beleid wordt voor een deel op het stafbureau uitgedacht. „Ik stel mezelf regelmatig de vraag of mijn werk bijdraagt aan goed onderwijs”, zegt bestuurslid Van Asseldonk. „Meestal vind ik van wel, maar er zijn bezigheden waarvan ik dat niet zeker weet. Vooral als het gaat om allerlei speciale subsidies. Ik ben er zeker 20 procent van mijn tijd aan kwijt om die te verantwoorden. Ik vraag me wel eens af of de opbrengst opweegt tegen de kosten.”
Reacties (12)
Die schaalvergroting is wel heel vervelend, maar is er wel gekomen om het aantal leraren per leering zo hoog mogelijk te houden. Het alternatief zou meer ontslag voor leraren zijn. Of dat argument nu nog opgaat met zovéél management, weet ik niet, maar DAT zou nu eens onderzocht moeten worden.
Kees, Eindhoven op 08-11-2006, 15:42
(Ook) bij het Onderwijs zal uiteindelijk de wal het schip keren. De belangen in deze tak van sport zijn intussen te groot, om wezenlijke verandering van binnenuit mogelijk te maken. Managementsfuncties (vet salaris! en weinig inhoud vereist!) fungeren vaak als 'beloning' voor (politieke) diensten (of gezindheid). Wordt in ieder geval lid van B.O.N.! Da's een begin. Tenslotte doen we het allemaal voor onze kinderen en kinderen zijn toch van iedereen! Voor het overige kun je natuurlijk ook de verkiezingen boycotten. Waarom zou je die baantjesjagers en woordkramers steeds opnieuw met hun praatjes-voor-de-vaak laten wegkomen? De ene kongsi is precies zo nietszeggend en op eigen gewin uit, als de andere. Dus ... Het enige middel om 'politici' te raken, is via het aantal zetels dat we hen gunnen. Vlak voor de verkiezingen zien we weer een hausse in kaasstolp-activiteit; zitten ze eenmaal op het pluche, dan spelen wij - de burger / kiezer - geen enkele rol meer. Dus, ga NIET stemmen!
Jerry Mager, Leiden op 31-10-2006, 21:28
We hebben stoelen managers nodig. Inderdaad. Ik had er nog niet aan gedacht. Lijkt me absoluut onmisbaar. In een school moet men verstand hebben van stoelen. Hoe is het toch mogelijk dat dat vroeger niet werd erkend? Ik werk ik zo'n grote organisatie. Laatst moesten er anti RSI penmuizen besteld worden. Wat blijkt, de afdeling inkoop heeft daar ook geen verstand van. Zo krijg je een heen en weer geschuif van elektronisch papier waarin er drie tussenschakels nodig zijn om aan een leverancier te vragen welke muizen geschikt zijn. Inmiddels hebben we, 2 maanden na aanvraag, drie van de vier bestelde muizen binnen. Ik weet de oplossing... we hebben een mice-manager nodig.
G. Verhoef, Almere op 30-10-2006, 17:21
Onderwijsgevenden zijn ?Mannen onder de kinderen en kinderen onder de mannen!? en daarbij naïef idealistisch gedreven. Werd die kennisoverdragende instelling door de publieke sector gekoesterd, gerespecteerd en beschermd; nu in een economische zakelijke wereld wordt ze als zwakte gezien. ?Docenten zijn deurmatten, iedereen loopt er overheen en veegt zijn/haar voeten aan hen af!? De individuele strijd om het genivelleerde bestaan benodigd een gehaaide ?kuch-boxer-mentaliteit?. Met een academische titel zijn de inkomsten minder dan van de eerste de beste handwerkervoorman. Beschaving en eruditie zijn tot vieze, bekakte woorden uitgeroepen. ?Lesgevenden verenigd u!?, wordt assertief buiten de geïnstitutionaliseerde vakbondmanagers. Vormt maatschappen en maakt één vuist tegen de afbouw van publieke sector, openbare diensten en de overbodige, vernietigende tsunami overheidmanagementbeleidregelgeving. Onkunde en knechting wordt in regels verpakt! Wees Wijzer.
Wolter, Haren (Gn) op 30-10-2006, 17:20
Ik werkte meer dan 28 jaar met afnemend plezier bij een HBO instelling. De afdeling overhead kwam en werd de snelst groeiende afdeling. Vervolgens kregen we "deskundigen" over ons heen die ons voor 3000 gulden per dagdeel (voor gewone mensen: een ochtend of een middag)kwamen vertellen dat we geen les meer mochten geven maar moesten coachen.(Van één deskundige kan ik me alleen maar herinneren dat hij het voortdurend had over een rood been en een groen been.) Uiteraard ( hier komt de aap uit de mouw) moest dit coachen met minder lerarenuren gebeuren, want hoe anders kan je de overhead betalen? Op onze vraag "waarom?" kwam steevast het antwoord "dat het van hogerop moest". Mijn oplossing: ik ging met de FPU. Vijf jaar later en nog steeds heb ik geen spijt. Wie wel spijt hebben zijn de achterblijvers. Elke keer als ik mijn oud-collega's kwam bezoeken werden de verhalen gruwelijker. Ik heb nu geen enkele positief denkende oud-collega over. Lang leve de vooruitgang.
Hans, Westen des lands op 30-10-2006, 17:16
Waar zo'n mega-instituut toe kan leiden blijkt uit de sluiting van basisschool De Kubus in Scheveningen, die ook onder deze Stichting valt. Door wanbeleid moet de school dicht en dat in een wijk waar heel veel kinderen wonen en andere buurtscholen al vol zijn. Als ouders en leerkrachten het voor het zeggen hadden gehouden was dit niet gebeurd!
Joop, Den Haag op 30-10-2006, 17:14
Meneer/mevrouw Timmermans. Vind u dan dat we het opvoeden en onderwijzen aan de ouders moeten overlaten? Vind u dat deze nu hun taak zo goed verrichten dat zij dat aankunnen? Sorry hoor, maar mijns inziens krijgen de school juist nu opvoedtaken toebedeeld omdat de ouders daar geen tijd voor hebben, niet genoeg pedagogoisch inzicht hebben of wat dan ook. Ik denk dat het probleem van onze maatschappij juist ligt bij het niet goed opvoeden van onze kinderen. De school is vaak de enige partij die daartoe bijdraagt!
Jolanda, Woudenberg op 30-10-2006, 17:10
leerkrachten doen het werk,ze verdienen het minst.managers(er komt een tijd dat je dat woord op verjaardagen niet durft uit te spreken)verdienen het meest.het zijn mensen die vroeger zeiden:ik werk graag met kinderen.eens liepen ze in T-shirt,spijkerbroek en gympen.nu:begrafenispakken en van bommelschoenen.hun broodtrommel is vervangen door een diplomatenkoffer.ik ken er drie die in totaal 7 jaar onderwijservaring hebben,ze zijn nu manager.niemand weet precies wat hun toegevoegde waarde is.als ze ziek zijn gaat alles door.deze beklagenswaardige werknemers laten graag weten dat ze 60 uur per week werken.hun familieleden zijn ouder geworden maar ze waren er niet bij.de kinderen gaan nu op kamers en in hun gecreeerde baan worden ze steeds eenzamer.hun zelfmedelijden neemt toe, mislukt als ze zijn als partner,ouder en onderwijgevende.wat moeten we nu met ze?een echte collega worden ze nooit meer.ik denk:geef ze ontslag met schaal 13 tot in lengte van jaren:liever kwijt dan rijk.
lambert, voorburg op 30-10-2006, 17:06
Zo is dat,allemaal ongeletterden en analfabeten de wereld in sturen is het beste. Geen wetenschap meer,waarom zou je,geen ontwikkeling van geest meer is niet nodig. En vooral kinderen in je eigen cultuurtje laten opgroeien met eigen regeltjes en wetjes,dat is nog eens een visie die je schept. Misschien wel een tip,voortaan minder belang hechten op universiteiten aan mannagement en meer aan wiskunde en geschiedenis,is goed voor algehele ontwikkeling. Krijg je ook minder kortetermijndenkers van.
dre, bilthoven op 30-10-2006, 17:01
Kleine aanvulling op mijn reactie van zojuist. In het voorbeeld van de bestelling van computer muizen gaat het me niet om de kritiek op de mensen of de organisatie. Het gaat er om dat zeer grote organisaties dergelijke bureaucratie als vanzelf meekrijgen. Het is bijna een directe consequentie van de schaalgrootte. De onderwijsraad bevestigt dat, maar trekt er vreemd genoeg niet de conclusie uit dat die schaalvergroting dus een verkeerde keuze was.
G. Verhoef, Almere op 30-10-2006, 16:58
Zo, een kapotte schoolstoel vervangen, prestaties van formaat van onze moderne onderwijsfabriek, zou dat niet via een aparte docentensite van het ministerie kunnen? Allemaal volgens dezelfde maatstaven becijferd? Wat nu met dat kind dat zijn hele schoolcarrière zijn stinkende best doet, alleen maar zesjes laten halen? Dan ken ik er ook nog wel één, kinderen worden vanaf nu alleen nog maar vanuit hun niveau beoordeeld, gaat het niveau van het kind omhoog, dan de cijfers ook!
Bob, Groningen op 30-10-2006, 16:56
Zou het kunnen zijn dat de school niet meer van deze tijd is? Ik herhaal maar weer eens de vraag die 40 jaar geleden al door Illich werd gesteld. Hij vond dat de samenleving beter zou ontscholen. Ik vind meer en meer dat onze scholen feitelijk bezig zijn om de levens van onze jeugd naar de knoppen te helpen. Net als de kerken, vind ik dat ook de scholen stilaan zouden moeten verdwijnen. Net als de kerk, past ook de school niet meer in het moderne leven. Net als de dienstplicht, zou ook de schoolplicht moeten verdwijnen.
Timmermans, Coevorden op 30-10-2006, 01:26
Plaats een reactie
Stuur artikel door