China maakt het adoptieouders moeilijk

Mogelijkheid dat kind onvrijwillig is afgestaan is altijd aanwezig

© EPA

Een nieuw schandaal stelt adoptie uit China in een kwaad daglicht. Komen dit soort praktijken vaak voor? En zijn daarmee alle adopties uit China dubieus?

Geen adoptieouder zit te wachten op de mededeling dat zijn of haar kind mogelijk met dwang is weggenomen bij de biologische ouders. En veel mensen rekenen daar ook niet op. Wie vanuit China adopteert, gaat er vanuit dat de kinderen echte vondelingen zijn en dat er over de achtergrond niets bekend is.

Chinese media meldden gisteren echter dat in een district in de provincie Guizhou kinderen die gewoon bij hun ouders leefden, werden weggenomen door de autoriteiten en naar een tehuis zijn gebracht. Dat was de straf voor het overtreden van de bevolkingsregels in China – ook bekend als de éénkindpolitiek – die ouderparen het recht geven op slechts één of twee kinderen. Minstens in één geval is een kind uit dat tehuis vervolgens in Nederland terechtgekomen.

Zijn daarmee alle adopties uit China dubieus? Dat niet. Sinds China buitenlandse ouderparen toestemming gaf te adopteren, zijn ongeveer 110.000 Chinese kinderen – overwegend meisjes – naar het buitenland gegaan. Een deel daarvan, met name de gehandicapte kinderen, is afgestaan omdat de ouders niet voor hen willen zorgen of de financiële lasten van die zorg niet konden dragen. Een ander deel is vrijwillig afgestaan door bijvoorbeeld alleenstaande moeders, die in China nog steeds een stigma hebben.

Het grootste deel van de vondelingen is echter het gevolg van de bevolkingsregels. Zodra die regels de oorzaak zijn van het afstaan, is er per definitie sprake van dwang. Maar daar zijn gradaties in. In veruit de meeste gevallen zijn er meisjes afgestaan omdat de ouders het belangrijk vinden een jongetje te krijgen. Die kan later – zeker op het platteland van China – de zorg voor zijn ouders op zich nemen en de familielijn voortzetten. Dat ouderparen slechts weinig kinderen mogen is uiteraard opgelegd door de overheid, maar het zijn in dit soort gevallen wel de ouders zelf die vanwege hun voorkeur voor een jongen besluiten een meisje weg te leggen.

Een tweede, ernstiger, situatie is het verhandelde kind. Dat betekent dat handelaren vondelingen ’verzamelen’ of kopen om hen vervolgens aan te bieden aan tehuizen. Dat gebeurde tussen 2003 en 2006 met ongeveer duizend kinderen in Hunan. En er zijn ook bewijzen dat andere tehuizen op deze manier aan kinderen komen die vervolgens naar het buitenland zijn geadopteerd.

Vermoedelijk gaat het in vrijwel alle gevallen om echte vondelingen, die later zijn verhandeld. Maar helemaal zeker is dat niet. De advocaat van één van de verdachten in Hunan liet zich ontvallen dat de verantwoordelijke bende ook een aantal kinderen had geroofd van biologische ouders. Dat gebeurt vaker in China, het roven en verhandelen van kinderen is een enorm probleem. Vrijwel alle deskundigen zijn het erover eens dat slechts een klein deel de geroofde kinderen uiteindelijk door buitenlandse ouders wordt geadopteerd. Het merendeel is bestemd voor Chinese echtparen, die soms 15.000 tot 25.000 yuan (1500 tot 2500 euro) betalen voor een via handelaren verkregen kind.

De Chinese overheid grijpt echter ook zelf in. In het district Shaoyang in de provincie Hunan namen ambtenaren die verantwoordelijk zijn voor de bevolkingspolitiek tussen 2002 en 2005 een tiental kinderen weg bij ouderparen. Sommige daarvan zijn vrijwel zeker biologische kinderen, hoewel de autoriteiten volhouden dat het in alle gevallen ging om illegaal geadopteerde kinderen. China heeft strenge adoptieregels en deze ouderparen voldeden daar volgens de autoriteiten niet aan. De kinderen kwamen in een tehuis terecht en kregen andere adoptieouders. Van één kind is inmiddels aangetoond dat het in de VS verblijft.

Ook in het district Zhenyuan in Guizhou zijn kinderen weggenomen door de autoriteiten, in dit geval met zekerheid bij hun biologische ouders. Uit de Chinese media blijkt overigens dat die het niet eens in alle gevallen erg vonden. Sommigen hadden liever dat het meisje onder staatszorg ging vallen, dan dat ze boete moesten betalen. De kinderen zijn in een tehuis geplaatst voor adoptie naar het buitenland. Dat levert het tehuis donaties op: tot vorig jaar 3000 dollar, inmiddels 5000 dollar. Dat geld werd tussen het tehuis en de lokale autoriteiten gedeeld.

Er duiken geregeld dit soort verhalen op. Alleen kan zelden voor ieder specifiek kind worden vastgesteld dat het zo’n route heeft afgelegd. Tehuizen en autoriteiten in China veranderen de gegevens in de dossiers op zo’n manier dat de herkomst van kinderen nauwelijks te achterhalen valt. Ook in het Zhenyuan-schandaal kan alleen DNA-onderzoek definitief uitsluitsel geven over welk geadopteerd kind is weggenomen.

Er zijn dus verschillende categorieën: vrijwillig afgestane kinderen, vanwege de bevolkingspolitiek ’vrijwillig’ afgestane kinderen, verhandelde kinderen en door bendes of de overheid weggenomen kinderen. De verhouding tussen die categorieën is moeilijk vast te stellen. Het is nog steeds aannemelijk dat die laatste twee groepen veel kleiner zijn dan de eerste twee. Maar zolang er geen absolute duidelijkheid komt en er in China steeds nieuwe voorbeelden opduiken van wanpraktijken, zullen adoptieouders moeten leven met de mogelijkheid dat hun Chinese kind niet vrijwillig is afgestaan.

© Trouw 2010, op dit artikel rust copyright.