Nieuwe partijen worden kort gehouden

Verkiezingen Angola zullen geen verandering brengen in regime

• 
• 1 / 2
• 

De aantrekkende economie levert Angola banen op, ook voor hen die er nog nooit een hadden. © AFP

Voor het eerst sinds 1992 mag Angola naar de stembus. Oppositie wordt in beperkte mate toegestaan, want de regering gaat toch winnen.

President Eduardo dos Santos (66) van Angola moet langzamerhand een van de rijkste mannen ter wereld zijn, al zal hij niet in de officiële top honderd voorkomen. Angola is een olietopper geworden (zie kader) en levert Dos Santos en zijn patronagenetwerk jaarlijks miljarden op.

Al sinds 1980 is Dos Santos president. Destijds is hij door zijn partij de MPLA benoemd. Bij verkiezingen in 1992 won hij nét niet de eerste ronde, en omdat rivaal Jonas Savimbi van de Unita na zijn verlies de burgeroorlog weer hervatte, kwam het nooit van een beslissende tweede ronde. Volgend jaar zijn er eindelijk presidentsverkiezingen. De grondwet is dusdanig aangepast dat een president nu nog maar twee termijnen mag regeren. Maar op zijn MPLA’s gaat die beperking pas vanaf 2009 in.

Angolaspecialist Bob van der Winden ziet wel vooruitgang in het land, en denkt dat de regerende MPLA nu in verkiezingstijd haar best doet om de winst van de vrede te laten zien. „Wolkenkrabbers rijzen de grond uit, en zelfs in de sloppenwijken hebben ze ineens water en stroom.” De sterk aantrekkende economie levert talloze banen op, ook voor degenen die nog nooit een betaalde hadden. Zelfs de kapot geschoten stad Huambo, in het hartland van Unita, knapt zienderogen op.

Unita is geen vertrouwenwekkend alternatief voor de MPLA, eerder een partij die ook wil mee-eten uit de staatsruif. Van der Winden is wel positief over twee nieuwkomers onder de diverse kleine partijtjes: Pajoca van radicale jongeren, en het Front voor Democratie, van intellectuelen. „Die kunnen zich nu redelijk uiten, maar worden tegelijkertijd zoveel mogelijk tegengewerkt, juist omdat ze wat voorstellen.”

Voor de verkiezingen van 5 september mochten alleen nieuwe partijen meedoen, die 14.000 stemmen wisten op te halen, een vrij hoge drempel. Toch doen er nu tien partijen mee die elk zendtijd krijgen plus een campagnebedrag van ruim 800.000 euro. Deel van de tegenwerking is dat dit geld voor sommige partijen pas nét is vrijgegeven, zodat er nog amper campagne gevoerd kan worden.

De MPLA heeft een uiterst modern verkiezingsteam, met blitse tv-spotjes. Op grond van geheim gehouden peilingen wordt bepaald waar ze campagne moeten gaan voeren. Iedereen gaat ervan uit dat de MPLA wint, maar de partij wil zelf het liefst tweederde meerderheid. „Als dat maar mislukt, want anders kunnen ze wel eens heel brutaal worden”, verzuchtte oud-premier Lopo de Nascimento, nog steeds MPLA-lid.

Officieel is er persvrijheid, maar in de praktijk worden journalisten vervolgd en mogen onafhankelijke bladen niet de provincie in. Daar heersen de gouverneurs als middeleeuwse koningen. Er vindt volgens de organisatie Human Rights Watch ook intimidatie van oppositieleden plaats.

Van der Winden denkt dat het doel simpelweg is om de plattelanders dom en onwetend te houden. De lokale leiders worden omgekocht door het regime. Unita-radiostation Despertar kreeg op 8 juli een uitzendverbod van een half jaar, omdat het buiten de toegestane grens van veertig kilometer rond de hoofdstad Luanda te horen was geweest. Ook de onafhankelijke radio Ecclesia, gesteund door Nederlandse donoren, mag nog steeds niet de provincie in, meestal op vage technische gronden. „De bisschoppen hebben het Vaticaan zelfs om interventie gevraagd, maar dat wil zich er liever buiten houden”, aldus Van der Winden.

Dos Santos roept zijn volk nu op vooral te gaan stemmen. Een hoge opkomst geeft hem meer krediet, maar daarmee maakt hij van Angola nog geen transparante democratie.

Sinds de vrede van 2002, na de dood van Jonas Savimbi van Unita, komt er steeds meer geld vrij van olie- en diamantenverkoop. Angola is berucht omdat jaarlijks miljarden dollars begrotingstechnisch in rook opgaan. Zo is er steevast een enorm verschil tussen de bedragen die olie- en diamantbedrijf opgeven en die van het ministerie van financiën. Het Westen wilde geen leningen meer verstrekken maar in 2004 kwam China te hulp met een kritiekloos krediet van twee miljard. In datzelfde jaar begonnen diepe olievelden voor het eerst goed te leveren.

De afgelopen jaren zijn de groeicijfers van de economie geklommen tot tegen de twintig procent. Angola heeft 17 miljoen inwoners en is sinds 2007 lid van de Opec en evenaart sinds dit jaar Nigeria met 1,9 miljoen vaten per dag als tweede olieproducent van het continent. Zowel China als de VS zijn voor een aanzienlijk deel afhankelijk van de Angolese olie, respectievelijk 23 en 15 procent.

Staatsoliebedrijf Sonangol blijft een voor burgers oncontroleerbare entiteit. De diamantenexport doet het ook goed, en is de afgelopen jaren verdubbeld. Staatsbedrijf Endiama is één grote vriendendienst voor de elite.

© Trouw 2010, op dit artikel rust copyright.