Hoe Enke dacht, weet niemand
Laat het voetbal los bij deze tragedie, noem het niet meer
Kaarsen branden ter nagedachtenis van Robert Enke© AFP
Je kon erop wachten, en twee dagen nadat de Duitse doelman Robert Enke zelfmoord had gepleegd was het zover. Toen zei psychiater Bert Bakker dat het niet past in de machocultuur van de topsportwereld om uit te komen voor je mentale problemen.
Hij stelde het algemeen in het AD en toch school er, in dit verband gebruikt, een platte suggestie in: Enke kon in de harde voetbalwereld zijn gevoelens niet uiten en daaraan is hij onderdoor gegaan. Het verbaasde me niet het sjabloon dat mentale begeleiding een taboe is in het ouderwetse voetbal, de afgelopen dagen ook herhaaldelijk terug te lezen.
Dat valt best mee: zó conservatief is de voetbalwereld werkelijk niet meer. Maar het gaat me nu om de brede reflex bij een tragedie als deze. Psychiater Bakker wil sporters scannen op mentale problemen als een depressieve inslag. Dat bepleitte hij al eerder bij de sportkoepel NOC NSF, die er niet aan wil. Ik beperk me tot de vaststelling dat, zoals is gereconstrueerd, Robert Enke al jaren werd behandeld door een psycholoog.
Verder zou ik niets dúrven zeggen. Ik lees grote woorden, knipper met m’n ogen bij nu al een Orwelliaans plan als het scannen van sporters en zie dat er altijd weer verbanden worden gezocht. Misschien omdat we niet kunnen accepteren dat ze er ook eens níet kunnen zijn, misschien omdat we ons inbeelden óveral grip op te kunnen hebben. Er verschijnen lijstjes van sporters die zelfmoord hebben gepleegd: állemaal andere, onvergelijkbare omstandigheden en toch keurig onder en naast elkaar gerangschikt. De dood, even uniek als ieder mens, en ons ongemak ermee in rijtjes gekanaliseerd.
Robert Enke was 32 jaar. Hij en zijn vrouw hadden een tweejarig dochtertje verloren. Ze hadden later een meisje geadopteerd. Zijn vrouw vertelde dat Enke zijn depressies had verborgen uit angst dat ze zijn carrière zouden schaden én omdat hij vreesde het adoptierecht van zijn dochter te verliezen. Of dat laatste zwaarder heeft gewogen, zal niemand weten. Sportief had hij niet veel te vrezen als doelman van Hannover 96, een middenmoter zonder hoogspanning. Hij kon zich opmaken voor het WK van volgend jaar met de Duitse nationale selectie.
Maar dat is rationeel gesteld. Hoe Enke dacht, zal niemand weten. Omdat hij ook faalangst had, zou het waarschijnlijk te simplistisch zijn om te stellen dat het drama volledig los van het voetbal zou kunnen staan. Wel kon hij zichzelf in het voetbal ogenschijnlijk onder controle houden. Niemand heeft, zo blijkt, ooit iets gemerkt. Enke was ‘sympathiek, bevlogen en geëngageerd’, zegt zijn Nederlandse clubgenoot Bruggink in het AD. Gezien zijn levensloop is het niet ondenkbaar dat andere factoren dan sportieve hem meer hebben bezwaard.
Toch wordt de dood bijna naadloos in verband met voetbal gebracht. Op een bepaalde manier is er ook niet aan te ontkomen. Bondscoach Löw, teamchef Bierhoff, aanvoerder Ballack en andere spelers bezochten de herdenkingsdienst in Hannover. Bondskanselier Merkel stuurde de weduwe van Enke een persoonlijke brief. Dat had ze niet gedaan, als hij buschauffeur was geweest – terwijl ook in die branche, zoals in álle andere, zelfmoorden worden gepleegd.
De bisschop concludeerde tijdens de herdenkingsdienst dat voetbal niet alles is in het leven. Ongetwijfeld verwees hij daarmee naar de pijn van de dood van Enke’s dochtertje, en de onzekerheid sindsdien. Toch was het een platitude: voetbal is niet alles, zoals rijkdom dat niet is, en een goed uiterlijk en weet ik al niet wat óók niet.
Laat het voetbal los, noem het niet meer.
Er is een 32-jarige Duitser doodgegaan omdat hij het leven niet meer aankon. Denk aan zijn kind, denk aan zijn vrouw. Denk, en weet dat je dat niet kunt, aan het laatste wat Robert Enke moet hebben gezien van de lichten van de trein – en laten we allen zwijgen in onze peilloze onwetendheid.
© Trouw 2010, op dit artikel rust copyright.
Reacties (17)
Bram Bakker is een paria binnen de psychiatrie. Heeft laatst een officiele reprimande gekregen toen hij weer eens keukentafelpsychologie bedreef, dit keer op Dirk Scheringa. deze arts wordt door zijn vakgenoten als een grote schande gezien. Ijdel, gefrustreerd en onbekwaam.
Bruinsma, Amsterdam op 17-11-2009, 16:48
Vijf maanden geleden pleegde mijn vader zelfmoord, 67 jaar, hij was al een jaar ernstig depressief. Hij had een gezin wat zielsveel van hem hield en ook wij wisten niet wat er in zijn hoofd omging, tis precies wat irene zegt, geheimen die mensen hebben en hoe ze er mee omgaan en ja het enige wat we kunnen doen is berusten en alsjeblieft niet oordelen want als je zoiets doet ben je heel erg ziek.
Wijna Kempers, Katwijk op 17-11-2009, 12:17
Ken Robert Enke van het voetbal.Ben sportfotograaf en bipolair patient.oftewel manisch depressief.slik sinds mijn diagnose 5 jaar geleden 3000 pillen per jaar..want dan kans op herhaling van psychose is groot.Na mijn diagnose verteld aan omstanders en collega,s.Voor begrip en uitleg.Nou geen vriend of kennis meer over.Op je werk noemen ze je dan onbetrouwbaar.Kan kloppen al 9 maanden in ziektewet terwijl ik eigen fotoburo heb..Nee zeker in de sportwereld kun je dit beter niet zeggen.De dingen die je naar je hoofd wordt gegooit zijn echt schandalig.Daarom kijk ik beetje scheef naar al die mensen die nu zogenaamd meeleven met Robert Enke.
Cees van Hoogdalem, noordwijk op 16-11-2009, 13:51
Een paar weken geleden ging het op deze website over solliciteren als je psychiatrisch verleden hebt (o.i.d). Vertel je openhartig over het gat in je arbeidsverleden of niet. De meeste reageerders zieden: doe het niet, vertel niet dat je ooit psychische of psychiatrische problemen hebt gehad. Het gevolg is dat je wordt gewantrouwd, onderschat, met de nek aangekeken. Door zo'n beetje iedereen. Psychiater Bert Bakker verwijt Duitse voetballers dat ze macho zijn en geen begrip hadden voor Robert Enke. Dat verwijt slaat dus werkelijk nergens op.
albert van der vliet, amsterdam op 16-11-2009, 13:05
Geen psycholoog, geen psychiater, geen familielid, geen echtgenoot weet werkelijk wat er in de hoofden van mensen die het moeilijk hebben omgaat. We interpreteren ons suf, het zal wel zus en het zal wel zo. Maar we weten het niet. En we zullen het nooit weten. Ook dat is een van de geheimenissen van het leven - de geheimen die mensen hebben en hoe ze ermee omgaan. De een kiest voor het leven, de ander voor de dood. Wij kunnen slechts onze compassie tonen, oplossingen hebben we niet, die moeten mensen zelf verzinnen. De een lukt dat, de ander niet. En ons rest dan berusting.
irene , groningen op 16-11-2009, 10:42
Enke was in behandeling bij een arts, zie hier:
http://www.stern.de/sport/fussball/selbstmord-des-nationaltorwarts-depression-trieb-enke-in-den-tod-1521078.html
Psychofarmaca versterken vaak in het begin vooral de aansporing terwijl ze de stemming pas een enkele weken later verbeteren. Dus kunnen ze soms de kans op suïcide verhogen.
Maar of een behandeling bij een psycholoog, medicatie of niet, in dit geval had kunnen helpen, zullen we nooit weten.
Goed Artikel!
Anja, Maastricht op 16-11-2009, 10:35
@W. van Zonderen
Bijna alle medicijnen hebben bijwerkingen. De farmaceut is verplicht alle mogelijke bijwerkingen op te sommen in de bijsluiter, ook al is de kans op een bijwerking nog zo gering. Op grond daarvan zijn er nu paniekzaaiers die mensen bang maken voor de anti-griepprik. Je kunt overigens beter antidepressiva slikken met enige bijwerkingen dan dat uit pure wanhoop zelfmoord plegen. De meeste zelfmoorden vinden trouwens plaats in de wielrennerij, maar dan ten gevolge van doping. Je kunt beter antidepressiva slikken dan doping.
albert van der vliet, amsterdam op 15-11-2009, 22:47
Het is vreselijk ook al zijn we niet altijd blij met het duitsevoetbal hiervoor moeten wij toch ook even stilstaan, ook al speel je in het nationale team van Duitsland als dit gebeurd zijn we allemaal mensen en vrienden van elkaar laten we even stilstaan bij de familie vrienden, en ouders van Robert laten wij hem met liefde herdenken en ieder die hierbij betrokken is met liefde steunen.
Wil Kettmann, Zoetermeer op 15-11-2009, 22:47
Een prachtig, wijs stuk! Sporters aan het begin van hun carriere screenen op mentale problemen, dat is inderdaad een fout, totalitair plan.
Want misschien is die stervoetballer wel een depressief die met grote waarschijnlijkheid eens in zijn leven zelfmoord zal plegen: zou hij daarom niet mogen voetballen? Dat zou hetzelfde zijn als wanneer iemand Vincent van Gogh had verboden te schilderen omdat hij aanleg had depressie en zelfmoord. Veel kunstenaars, wetenschappers maar ook politici en zakenmensen hebben ergens een mentaal weeffoutje, veel "gewone" mensen ook, ooit een normaal mens ontmoet?, weet u het nog.
Darick, Griendt op 15-11-2009, 18:30
Jullie gaan in jullie reacties, wel voorbij aan het feit dat het slikken van antidepressiva een sterke invloed op het fysiek functioneren heeft. Aangezien topsporters het maximale uit hun lichaam moeten halen (en ook concentratie is erg belangrijk), lijkt het niet waarschijnlijk dat je onder invloed van antidepressiva op het zelfde niveau kan functioneren. Dat zal een reden zijn waarom zo iemand ook niet makkelijk over gaat op het slikken van pillen. Verder ben ik het met de schrijver eens dat de topsport op zich niet de oorzaak zal zijn van zijn problemen, aanleg voor depressieve stoornissen is bijvoorbeeld een belangrijkere grondslag.
W van Zonderen, IJmuiden op 15-11-2009, 18:06
@Petra
Met een psychiater moet je ook niet praten. Dat is vaak een verknipt type. Hij of zij heeft wel verstand van diagnoses en van de bijbehorende medicijnen. In overleg kun je dan de medicatie bepalen. Een psycholoog is veel handiger om gesprekken mee te voeren en je functioneren te bespreken.
Robert enke had een psycholoog, maar misschien geen psychiater. Hij had antidepressiva kunnen slikken. Bij zware depressies heb je weer meer aan medicatie dan aan een psycholoog.
albert van der vliet, amsterdam op 15-11-2009, 13:23
Robert Enke was een mens die geen uitweg meer zag.
Hoezo doen mensen zichzelf dit aan,dat weet niemand.
Ik denk dat er meer mensen aan zelfdodong denken en die mensen moet snel geholpen worden.
Ook door eindelijk te beseffen dat je niet zo perfect hoeft te zijn!!
Veel mensen dragen een grote last op hun schouders.Toekomstangsten.
Eenzamheid.Mensen zijn vooral eenzam en dat neemt bijvoorbeeld Hyves niet weg doordat je 200 zogenaamde vrienden hebt.Als ze de PC uitzetten zitten de meeste mensen alleen in huis.
Een oplossing weet ik niet,sorry.
Udo Friedrich, Losser op 15-11-2009, 11:58
Nou ik zit bij een psychiater die zit te slapen als ik er ben.Ik zit dan nog liever bij een psycholoog of maatschappelijk werkster dan bij een psychiater waarbij ik vaak gemerkt heb dat daar ook vaak steekjes aan los zitten............
petra, amsterdam op 13-11-2009, 23:01
'Hoe Enke dacht, weet niemand' is een kop die niet klopt. Iedereen die wel eens een echte depressie heeft meegemaakt (en dat zijn er nogal wat) heeft wel enig idee wat Enke doormaakte. De opmerking van psychiater Bert Bakker is wel heel dom. Als iemand depressief is, mag hij niet verwachten dat zijn collega's hem in therapie nemen. Dat geldt niet alleen voor voetballers, maar ook voor leraren, bakkers, journalisten etc. Bovendien was het Enke die niet over zijn problemen praatte. Er waren vast wel een paar voetballers die begrip hadden gehad voor zijn ziekte. Voetballers zijn niet allemaal macho. Wat een vooroordeel van Bakker!
albert van der vliet, amsterdam op 13-11-2009, 22:56
Psychiater Bert Bakker ziet een gat in de markt en als dit er niet is, maakt hij het wel. Hij moet tenslotte aan he werk blijven en is op zoek naar klanten. Hier wordt een incidenteel geval buiten proportioneel opgeblazen, omdat het nu eenmaal om een bekende doelman gaat en niet om een onbekende buschauffeur.Zelfmoord komt in alle lagen en geledingen van de samenleving voor en er zijn geen aanwijzingen dat er een golf van zelfmoorden zal plaatsvinden onder de doelverdedigers van de grote voetbalclubs. Hoewel de kans wel groter wordt na deze ophef.
Bukowsky, San Francisco op 13-11-2009, 15:20
Als iemand voor de dood kiest omdat het leven niet meer leefbaar lijkt is dat erg. Waar het door veroorzaakt wordt is altijd moeilijk te achterhalen. Zelfs als iemand een brief achterlaat met de reden is dat alleen maar de reden die de zelfmoordenaar ziet.
Dat de zelfmoord van een bekende voetballer zoveel aandacht krijgt en die van een buschauffeur niet is voor de nabestaanden misschien niet zo erg.
Wat ik erg vind is dat niemand stil lijkt te staan bij de treinbestuurder. Arme man / vrouw. Wat is het laatste dat deze persoon gezien heeft? Heeft deze een brief ontvangen van de bondskanselier?
Haarajot, Arnhem op 13-11-2009, 14:06
Robert Enke liep bij een psycholoog, schrijft de columnist. Enke was beter af geweest met een psychiater die hem medicatie had kunnen geven. Tegenwoordig zijn er antidepressiva verkrijgbaar die hun werk doen, maar een psycholoog mag zulke middelen niet voorschrijven. Leken zoeken de verklaring van de depressie meestal in omstandigheden, terwijl Enke misschien een (manisch-)depressieve aanleg had. Als je last hebt van depressies doe je er echt niet goed aan deze te bespreken met collega-voetballers. Dan krijg je adviezen als 'kop op', 'stel je niet aan', 'ga wat leuks doen' en dergelijke. Psychiater Bert Bakker slaat de plank flink mis. Au!
albert van der vliet, amsterdam op 13-11-2009, 13:59
Plaats een reactie
Stuur artikel door