Nog meer onzekerheid over JSF

Gedroomde landing van nieuwe fighter wordt toch nog verstoord

De Zweedse Saab Gripen Next Generation zou een goedkoper alternatief voor de JSF kunnen zijn. © FOTO VALERIE KUYPERS, ANP

Profiteren we nu van Nederlandse deelname aan het JSF-project of niet? In de Kamer groeit de verwarring en daarmee de wrevel.

De vraag in hoeverre de Tweede Kamer precies op de hoogte werd gesteld van tegenvallende orders voor de Nederlandse industrie in de ontwikkelingsfase van het ambitieuze Amerikaanse vliegtuigbouwproject voor de Joint Strike Fighter, is niet eens meer de belangrijkste. Want een nieuw stevig debat over de duurste Nederlandse wapenorder ooit komt er hoe dan ook.

Over de altijd politiek gevoelige informatievoorziening aan het parlement, ontstond ophef na de uitzending gisteravond van het televisieprogramma ’Reporter’. Ambtenaren van het ministerie van economische zaken voorzagen volgens uitlekte stukken al in 2003 dat het succes van het Nederlandse junior-partnerschap aan het JSF-project te mooi werd opgepoetst. In plaats van de geschatte 800 miljoen dollar aan orders voor Nederlandse bedrijven, die de Tweede Kamer bij aanvang kreeg voorgespiegeld, zou de werkelijkheid wel eens kunnen stoppen bij zo’n 350 miljoen dollar, somberden zij toen al in geheime notities.

Kon het parlement weten dat het zo tegenviel? Volgens de reactie van de huidige minister van economische zaken, Maria van der Hoeven, wel degelijk. Haar departement houdt vol dat de Kamerleden al in 2004 werden geïnformeerd over het lagere succes voor de Nederlandse industrie in de aanloopfase van de bouw van ’s werelds modernste gevechtsvliegtuig. Premier Balkenende toonde zich evenmin verrast over de uitgelekte oude EZ-papieren: „Het is helemaal niet zo spectaculair. Degenen die alle stukken goed gelezen hebben, hoeven niet verrast te zijn”.

Toen de Nederlandse regering in 2001 besloot zich in te kopen in de ontwikkelingsfase van het nieuwe vliegtuig van Lockheed-Martin, gebeurde dat met het argument dat Nederlandse bedrijven daar hoogwaardige technologie zouden kunnen mee-ontwikkelen, die later goed te verkopen zou zijn. Zekerheden ontbraken, want de Nederlandse vliegtuigindustrie kreeg niet meer dan het recht om in competitieverband concurrerende spullen voor de JSF te bedenken. Toch werd de verwachting uitgesproken dat dit tijdens de ontwikkeling al 800 miljoen aan orders zou opleveren.

Hier en daar in Den Haag werden de wenkbrauwen gefronst toen verhalen opdoken dat het leeuwendeel van de verdiende orders was toegeschoven aan Stork, inmiddels grotendeels in handen van een Britse investeerder. En de Kamerleden dachten terug aan de waarschuwingen vooraf van het CPB, dat berekende het allemaal niet zoveel innovatie en werkgelegenheid zou opleveren als de Nederlandse regering destijds voorspiegelde. Kleinere bedrijven hebben het nakijken.

Om het allemaal nog ingewikkelder te maken, verschenen nieuwe voorspellingen en berekeningen van de Amerikanen waarin plotseling de veronderstelde opbrengsten voor Nederland in zowel de ontwikkelingsfase als de werkelijke bouwfase op een hoop werden gegooid. Langzaam maar zeker raakten steeds meer Kamerleden het spoor bijster: wat gaat dit vliegtuig, dat de luchtmacht zo graag wil hebben, de Nederlandse industrie nu werkelijk opleveren?

Gisteren liet topman Burbage van Lockheed in ’Reporter’ doorschemeren dat andere landen zijn gevraagd om een hogere bijdrage voor de ontwikkeling van het toestel. Vooralsnog betaalt de Amerikaanse regering de extra kosten. Niets daarvan, zegt staatssecretaris De Vries van defensie. „We hebben 800 miljoen beloofd en daar blijft het bij”, aldus de bewindsman.

Een onderzoek van Price Waterhouse Coopers meldde in het begin van de zomer dat het om miljarden gaat. Het rapport speelt een belangrijker rol in het besluit van het kabinet over de bijdrage die bedrijven die meewerken in het JSF-project moeten afdragen aan de ’voorfinanciering’ van de Nederlandse deelnamedoor het kabinet. Ook dat rapport wordt nu van vele kanten bekritiseerd. Desondanks staat de teller aan ’Nederlandse’ inkomsten volgens het Economische Zaken nu op 698 miljoen dollar.

© Trouw 2010, op dit artikel rust copyright.