Stroom aan gratis producten en diensten heeft een prijs
Gemakkelijk aanbod maakt moderne consument ’egoïstischer’
Gerelateerde artikelen
Films, muziek, informatie. De moderne consument betaalt er niet meer voor. Dat klinkt fantastisch, maar er kleven nadelen aan.
Op zoek naar een koophuis? Door gratis zoeksites als Funda en Jaap schakelt bijna niemand daar nog een makelaar voor in. In welke tijd leefde Multatuli ook al weer? Wie dat wil weten, bladert zelden meer in een dure encyclopedie. Wikipedia geeft het anwoord met een paar muisklikken ook. En het kost bovendien niks. Benieuwd naar het nieuwste album van U2 of die nieuwe film waar Kate Winslet een Oscar voor kreeg? Illegaal maar gratis downloaden is zo gebeurd. En hoe zou het gaan met die verre nicht in Australië? Daar pak je niet je telefoon voor, maar de computer of iPhone. Daarmee kun je (bijna) gratis via Skype bellen met wie dan ook op de aardbol.
De moderne consument is er gewend aan geraakt om veel producten, diensten en informatie voor niks te krijgen. Deze zogenoemde vergratisering grijpt al enige tijd wild om zich heen.
Een ticket boeken we niet meer bij een reisbureau. Op internet kunnen we kosteloos prijzen vergelijken en boeken. En wie thuis geen internetverbinding heeft, gaat uren in een café met wifi (gratis draadloos internet) zitten surfen en beperkt zich tot één kop koffie. Maar de vergratisering speelt zich niet alleen op het internet af. Waarom een krant kopen als Metro, Spits en De Pers gratis worden uitgedeeld?
Fred van Raaij, hoogleraar economische psychologie aan de Tilburgse universiteit, maakt zich zorgen om deze ontwikkeling. „Hierdoor zijn mensen ook steeds minder bereid om te betalen voor het lidmaatschap van een politieke partij, vakbond of vereniging. Ik ben een tijdje voorzitter geweest van de Consumentenbond en daar hadden ze ook steeds meer moeite om leden te werven.” Van Raaij vreest een afname van de solidariteit. „Vroeger werd je lid van dit soort organisaties vanwege de goede zaak of om een vuist te maken tegen de bedrijfstop. Nu zijn mensen vooral bezig met de vraag: wat levert het mij persoonlijk op? Het idee dat je premie betaalt zodat anderen daarmee geholpen kunnen worden, is achterhaald. De nieuwe consument is een stuk egoïstischer.”
Huub Nelis van communicatiebureau Young Works ziet deze ontwikkeling bij zijn doelgroep ook. „Jongeren snappen de meerwaarde van lidmaatschappen niet. Of ik nou lid word van een omroep of niet, ze zenden toch wel programma’s uit, is hun gedachte. Ze zijn minder geneigd zich ergens langdurig aan te verbinden. Omroepen moeten nieuwe leden steeds vaker met cadeautjes lokken. Voor deze generatie is gratis heel normaal geworden. Kranten zoals Metro en Spits zijn er in hun herinnering altijd geweest. Als je dan aan ze vraagt hoe ze denken dat die kranten hun geld verdienen, hebben ze geen idee.”
„Maar veel wat gratis lijkt, is het niet”, waarschuwt Gerrit Antonides, hoogleraar economie van consumenten en huishoudens aan de Wageningen Universiteit. „Soms moet je je voor bepaalde diensten registreren en dan worden je contactgegevens verhandeld aan derden die je dan weer met reclame kunnen verleiden tot aankopen. Maar gratis betekent soms ook dat je minder kwaliteit kunt verwachten.”
Tegelijkertijd heeft alles wat gratis is ook een betrekkelijke waarde gekregen voor jongeren, zegt Nelis van Young Works.
„Gratis is niet exclusief. Dus producten en diensten waar je wel voor moet betalen, kunnen dan een grote aantrekkingskracht krijgen. Dat is de tegentrend van de vergratisering.”
© Trouw 2010, op dit artikel rust copyright.
Gratis iPod voor meisjes bij vaccinatie tegen kanker
De GGD Gelre-IJssel verloot iPods onder meisjes die het komende half jaar alle drie de prikken tegen baarmoederhalskanker komen halen. Begin deze maand begon een landelijke vaccinatiecampagne tegen baarmoederhalskanker. Daarvoor kregen 380.000 meisjes een uitnodiging. Laten de meisjes het maar bij één of twee prikken, dan heeft de inenting geen zin.
Maar de actie is minister Ab Klink (volksgezondheid) in het verkeerde keelgat geschoten. Klink benadrukt de vrijwilligheid van de deelname. Daarbij passen geen cadeautjes om de meisjes over te halen mee te doen. Hij ziet liever dat meisjes met goede voorlichting over de streep worden getrokken om zich te laten vaccineren. „Het beïnvloeden van die afweging met materiële prikkels keur ik af”, antwoordde de minister gisteren op vragen van de SP.
De actie van de GGD Gelre-IJssel is niet verboden. Reclame voor vaccinatieprogramma’s is toegestaan.
Reacties (8)
Ik wordt doodziek van alles wat gratis is. Mijn post zit vol met acties, publicaties, cadeautjes, die ik wel wil hebben, maar waarvoor ik van alles moet doen. Dit hoeft van mij niet meer. Laat de organisaties zich houden aan hun hoofddoel. Ik hoef geen goedkope trip met mijn energieleverancier, ik wil geen boek of uitje met de zorgverzekering, mijn banken overladen me met van alles en nog wat. Niet te vergeten : de drogist, Blokker, en ga zo maar door. De maatschappij gaat ten onder aan overbodig drukwerk.
En ook aan overbodige controle mechanismen. Hoeveel mensen verdienen hun geld in deze business?
van Loon, Arnhem op 20-03-2009, 11:21
Van Raaij vreest een afname van de solidariteit. „Vroeger werd je lid van dit soort organisaties vanwege de goede zaak of om een vuist te maken tegen de bedrijfstop. Nu zijn mensen vooral bezig met de vraag: wat levert het mij persoonlijk op? Mag zo zijn, maar is ook niet waar te nemen dat de participatie juist toeneemt? De genoemde Wikipedia wordt immers geheel door vrijwilligers gevuld? Op fora over allerlei onderwerpen proberen mensen vrijwillig hun bijdragen te leveren om anderen te helpen. Op sites als YouTube zetten mensen ook hun eigen creaties. Dat de kwaliteit omhoog kan is zeker waar. Maar dit is nog maar een begin van nieuwe wegen.
dan groenvink, gouda op 20-03-2009, 01:17
@jim Utrecht In de begin jaren '70 kon je voor 0,10 cent ja ja de hele dag regionaal bellen! De winst voor ptt telecom was niet genoeg en gaande de tijd werd er veel versleuteld aan de bel tarieven en ook de providers die nu op de telecom markt zijn moesten vele door ptt telecom opgeworpen hobbels nemen om toch operationeel te kunnen worden. Dan praat ik nog niet over alles wat ptt telecom in de strijd gooide om deze nieuwe aanbieders maar te weren van de Nederlandse telecom markt. Ook de post bezorging die dan eindelijk in juni 2009 vrij is voor nieuwe aanbieders. Hoeveel strijd is hier niet voor gevoerd!
P. Camerik, Almelo op 19-03-2009, 13:53
Loopt eindelijk de overheid een keertje voor de muziek uit! Ha, wel vanwege het gebrek aan in- en overzicht hoe het écht anders (beter) moet: alles commercialiseren, overal marktwerking over afroepen... ja, dan wil de consument wel gaan rondshoppen! Want dat dóét een marktbezoeker, beste overheden. Over het zogenaamde mondiger worden: op een markt ben je een sukkel als je niet mondig bent, overal op deze aarde, of je nou in de soukh komt of op de pasar, afdingen en onderhandelen is er dagelijks werk, gesneden koek. Of wil het conservatisme de vooruitgang weer eens terugdraaien?
Freddy Samson, Almere op 19-03-2009, 12:48
@P. Camerik,
Beetje flauw om het starttarief van de telefoon "stelen" te noemen, want voordat dat starttarief bestond kenden we in Nederland het "tikkensysteem" waarbij je altijd minimaal 1 tik van 16,5 cent betaalde, ook al belde je maar 1 seconde. En als de tik 47 seconden duurde betaalde je na 48 seconden meteen een 2e tik, dus zo voordelig was dat niet. Dan toch liever een starttarief en afrekenen per seconde spreektijd!
Jim, Utrecht op 19-03-2009, 12:48
En televisie waar je geen belastinggeld en lidmaatschap voor hoeft te betalen is dus gratis en dat heten dan "commerciële zenders". Kennlijk kan gratis toch commercieel zijn. Waarom moet ik als lezer trouwens weten waar een gratis krant zijn geld mee verdient? Dan hoeven jongeren toch niet uit te zoeken?
Jim, Utrecht op 19-03-2009, 12:10
Zou het niet zo kunnen zijn dat wij, de consument, mondiger is geworden mede door het internet? Is het dan ook niet zo dat, juist doordat we wereldwijd kunnen shoppen, het voor ons (consument) makkelijker is om te vergelijken en betere, gerichtere keuzes kunnen maken? Is het niet aan de bedrijven zelf te wijten dat er meer gebruik wordt gemaakt van (bijna) gratis kunnen bellen, denk aan ptt telecom die naast de heffing van maandelijkse vastrecht ook de start kosten van tien cent introduceerde wat in mijn optiek gewoon stelen is, en dat door de voortgaande technieken vele zaken zo van het internet te plukken zijn?
P. Camerik, Almelo op 19-03-2009, 10:50
Tja, ook als je wel bereid bent te betalen word 't soms wat lastig.
Grappig dat de Consumentenbond wordt genoemd. Daar ben ik jaren lid van geweest. Eén van de redenen om m'n lidmaatschap op te zeggen was dat hun computerblad veel weg had van 'n kritiekloze reclamefolder van Microsoft. Prima, maar dat wil ik dan wel gratis.
Ik betaal niet voor Trouw. Waarom niet? Ik wilde 'n internet-abonnement, maar Trouw garandeert alleen 'n goede werking met Internet Explorer (ongelooflijk, 20-30% van de markt weg). Gemaild. Nooit antwoord gehad. Terwijl ik dus best wil betalen.
(En inderdaad: de site geeft enkele problemen. Vanwege Firefox???)
Peter Zwitser, Amsterdam op 19-03-2009, 10:24
Plaats een reactie
Stuur artikel door