Censuur afscheidsrede hoogleraar
Prof. dr. Pieter W. van der Horst heeft onder protest passages over het huidige islamitische antisemitisme geschrapt uit zijn afscheidsrede, die hij vrijdag in Utrecht uitsprak.
| Prof. dr. Pieter W. van der Horst en het bestuur van de Universiteit Utrecht verschillen van mening over de inhoud van de oorspronkelijke tekst: |
Het bestuur van de Universiteit Utrecht drong er bij Van der Horst op aan zijn afscheidscollege aan te passen, volgens hem uit beduchtheid voor negatieve reacties uit moslimhoek.
De hoogleraar Nieuwe Testament, sinds 1969 verbonden aan de theologische faculteit in Utrecht, is zeer verbolgen over de gang van zaken, die hij betitelt als „een schandalige inbreuk op mijn academische vrijheid.”
De tekst van zijn afscheidsrede belandde geruime tijd geleden op het bureau van prof. dr. W.H. Gispen, rector magnificus van de Universiteit Utrecht. Voor een commissie van vier moest Van der Horst zich verantwoorden. In het Nieuw Israelietisch Weekblad zegt hij daarover: „De islamitische studenten zouden stennis schoppen, de rector kon ’zelfs niet instaan voor mijn veiligheid’, het werk was ’wetenschappelijk beneden peil’.”
In zijn afscheidsrede ’De mythe van het joodse kannibalisme’ wilde Van der Horst onder meer aandacht vragen voor „een groot mondiaal probleem, namelijk dat een deel van de islamitische wereld de fakkel van de jodenhaat van de nazi’s heeft overgenomen en met vuur en verve verder draagt. De islamisering van het Europese antisemitisme is een van de meest huiveringwekkende ontwikkelingen van de laatste decennia.”
De hoogleraar voorzag in de gewraakte passages dat hij van ’islamofobie’ beschuldigd zou worden. „Maar men mag de ogen nooit sluiten voor zaken die men niet graag ziet of die niet passen in een wereldbeeld dat vaak bepaald is door ideologische oogkleppen.”
In een schriftelijke reactie bevestigt het college van bestuur van de Universiteit Utrecht dat er een onderhoud met de scheidende hoogleraar heeft plaatsgevonden. „In dat gesprek is Van der Horst dringend geadviseerd (en niet verboden) bepaalde passages niet uit te spreken omdat die geen onderdeel vormden van een wetenschappelijk betoog en door hun aard geen onderdeel zouden mogen vormen van een academische afscheidsrede.”
Het college van bestuur zegt het te betreuren dat Van der Horst „het advies ziet als een beteugeling van de academische vrijheid”.
© Trouw 2010, op dit artikel rust copyright.



Reacties (28)
Een opmerkelijke actie van de Rector Magnificus van de Universiteit Utrecht.Ik meende dat in de academische wereld de wetenschapper die een niet wetenschappelijk onderbouwd betoog publiek maakt, door zijn 'peers' wel tot de orde wordt geroepen en zo nodig wetenschappelijk in reepjes wordt gesneden. Tot 'peers' worden in het algemeen niet wetenschappers uit een volstrekt andere discipline gerekend.Prof Ter Horst is hoogleraar Nieuwe Testament, prof Gispen hoogleraar moleculaire farmacologie en neurofarmacologie, dus...een minpuntje voor de academische vrijheid?!
g.h.b.verberg, haren op 20-06-2006, 11:32
De gewraakte hoogleraar Van der Horst én de gispende rector magnificus Gispen zouden beiden herinnerd moeten worden aan een vorm van kannibalisme die dag in dag uit plaatsvindt. Christenen zouden ook en vooral moeten gruwen van het opeten van de beroemdste jood aller joden: Christus. In rooms-katholieke kerkgebouwen veranderen priesters naar eigen zeggen brood in het Lichaam van Christus. De papen noemen dit magische ritueel heel sjiek een transsubstantiatie, de wezensovergang van de ene substantie in een andere. Wetend dat ze een joods lichaam inslikken, eten katholieken die ter communie gaan de 'heilige Hostie' op. En ze drinken het bloed van hun joodse Heiland. Onbegrijpelijk dat de omstreden professor Van der Horst over dit barbaarse ritueel van het katholicisme zwijgt waar hij uitweidt over de wortels van een millennia-oude jodenhaat.
Egbert Bömers, op 20-06-2006, 11:14
Begrijp ik het goed dat de downloadbare rede het resultaat is van censuur, of is die versie het object van censuur geweest en dus de oorspronkelijke versie?
Carla Bal, Nijmegen op 20-06-2006, 10:58
Gek dat de versie in Trouw afwijkt van de oorspronkelijke tekst .....
Dianne, Utrecht op 20-06-2006, 10:53
"Moslims hebben nooit Joden geslacht en/of vervolgd". Dat is een stellingname, die misleidend is. Want daarmee wordt gesuggereerd, dat joden dus altijd in vrijheid in de moslimwereld hebben kunnen leven. Joden zijn massaal die landen uitgejaagd, vermoord en/of als tweederangs burger behandeld. Wel eens de geschiedenis van Irak en Yemen m.b.t. joden bestudeerd? Verder gaat het er niet om of een rede puur en alleen wetenschappelijk onderbouwd moet zijn. Zodra het om het ontkennen van islam-wandaden gaat, valt het schijnbaar wel onder wetenschap. Hetgeen de professor aanhaalt, mag dan politiek een lading hebben. Maar als we geschiedkundige feiten - want feiten zijn het - niet wetenschappelijk mogen noemen, omdat het niet past in dat beeld waar de professor juist op wijst, dan kunnen we beter de gehele wetenschap de prullebak in smijten.
Dennis, N-H op 20-06-2006, 10:29
De academische vrijheid wordt sinds de jaren tachtig wettelijk beschermd. Wat we ook van het verhaal van Van der Horst vinden, wie hem ervan heeft weerhouden het te vertellen heeft artikel 1.6 van de Wet op het Hoger Onderwijs overtreden. De bewindslieden zijn verantwoordelijk voor de handhaving daarvan. Ik hoop dat Trouw de beantwoording op de kamervragen daarover nauwgezet volgt.
Andries van Helden, Leiden op 20-06-2006, 10:22
Ik vraag mij af of de rector magnificus niet werkelijk van mening was dat sprake was van gebrek aan wetenschappelijkheid. Verder verwonder ik mij erover dat de heer Van der Horst zich door dit advies (volgens het college van bestuur) of verbod (volgens de heer Van der Horst zelf) de mond heeft laten snoeren. Hij had zelfs een verbod eenvoudigweg naast zich neer kunnen leggen en zijn rede in haar oorspronkelijke vorm kunnen uitspreken. Wat had de universiteit dan gedaan; hem ontslaan?? Het was nota bene Van der Horst's AFSCHEIDSREDE. Ik vermoed, dat de heer Van der Horst achteraf boos is op zichzelf dat hij zijn rede heeft aangepast en niet voet bij stuk heeft gehouden en dat hij zijn frustratie over zichzelf tracht af te wentelen op het universiteitsbestuur. Een zwakke zet, in mijn ogen.
Theo, Nederland op 19-06-2006, 11:42
Het is een onwetenschappelijk stuk omdat er allerlei connecties in worden gesuggereerd die soms helemaal niet en soms niet wetenschappelijk kunnen worden onderbouwd. Geen wonder ook als je o.a. een propagandasite als MEMRI als bron gebruikt. Maar er staan ook regelrechte leugens in zoals om een klein voorbeeld te noemen Hamas die vanwege een haar toegedichte antisemitische ideologie niet kon wachten om met de eveneens "antisemitische" Iran (die niet kan wachten om nucleair Israel te bestoken met atoomwapens die Iran niet heeft) banden aan te knopen. De realiteit is dat Hamas bij Iran financiele steun heeft gezocht, omdat Israel en dus de VS en dan dus ook de EU de Palestijnen collectief wilde straffen omdat ze hun democratisch recht hebben uitgeoefend. Ik denk dat het jammer is dat men deze kwakzalver uit meelij of wat dan ook heeft behoed voor deze kamikaze actie, want hij verdient de afgang die hem toekomt.
Oebstramat, Grunn op 19-06-2006, 11:41
Als ik het stuk hierboven goed begrijp, heeft Van der Horst er zélf voor gekozen bepaalde dingen niet uit te spreken tijdens zijn rede. Waar zeurt iedereen over? Het is zíjn keuze geweest om het advies van de Utrechtse rector niet naast zich neer te leggen. Ik vind het wat laf om daarover achteraf te piepen en de rede vervolgens volledig te publiceren, d.w.z. het verhaal dat hij níet heeft uitgesproken, een vorm van geschiedvervalsing dus. Wie is er nu eigenlijk bang? Mij lijkt toch dat het Van der Horst is, en niemand anders, die hier een dubieus kronkelpad heeft gevolgd. Overigens blijft het mij ergeren dat men uitingen binnen een bepaalde cultuur, in dit geval de Arabische, aanduidt met 'islamitisch', zo verwart men onderscheiden zaken met elkaar: de godsdienstig-religieuze en de sociaal-culturele dimensie. Die verwarring, en dat blijkt ook weer uit de meeste reacties, is een recept voor vooroordeel, onrustige maatschappelijke tegenstellingen met alle mogeleijke gevolgen vandien.
Addo Eijlsum, Rotterdam op 19-06-2006, 11:40
Wat een opgeblazen toestand! De desbetreffende passage uit de afscheidsrede van prof. Van der Horst is naar mijn mening inderdaad niet wetenschappelijk onderbouwd. Het gaat meer om een politieke mening. Het is helemaal niet gek dat de rector magnificus van de UU daarover zijn zorg heeft uitgesproken. Als de scheidende hoogleraar dit als onaanvaardbare censuur heeft ervaren had hij de passage gewoon moeten handhaven, als hij een man was geweest. Dat heeft hij niet gedaan, en daarmee is de kous af.
Olav Meijer, Utrecht op 19-06-2006, 11:39
Het is te triest voor woorden dat censuur wordt toegepast in een nota bene academische wereld, een wereld waarin vrijheid van denken en vrijheid van het woord/schrift een voorwaarde zou moeten zijn voor ontwikkeling en dialoog. De Radboud universiteit daar moet je niet zijn!
Dickiedick, Amstelveen op 18-06-2006, 23:19
Met belangstelling las ik de afscheidsrede. Ik heb vele jaren in een arabisch land gewoond. Ik heb een warm hart voor de Arabieren. Ik beoordeel de rede niet als een wetenschapper. Ik onderschrijf alleen het feit dat er op een ongelooflijke wijze week in week uit extreem negatief over Joden en over Israel gesproken wordt in de pers en in moskees. De karikaturen in de kranten en weekbladen spreken voor zichzelf. Als verder letterlijk vertaald zou worden wat in de kranten geschreven wordt en gezegd wordt in een doorsnee moskee op vrijdag zou men in Nederland schrikken. Als deze woorden ooit omgezet zouden worden in daden zoals in Duitsland gebeurde, staat ons niet veel goeds te wachten. Toch kan ik op grond van wat de Bijbel zegt over het Midden Oosten hoop houden, zowel voor de Jood als de Arabier. Jammer dat we bang zijn om de waarheid over het wezen van de Islam te horen. Het zou een radicale liefde voor de Arabier niet hoeven uit te sluiten. Ik pleit voor het een en het ander.
Frans Derksen, Heteren op 18-06-2006, 23:19
Moslims hebben nooit Joden geslacht en/of vervolgd als het gebeurt tijdens de conquista van Elisabeth en Ferdinand in Andalusië, Italië en Zuid-Frankrijk, de Pogrom in Rusland, de Shoah in west Europa inclusief Nederland. In Nederland meer dan 80% van de Joden waren in een of en ander manier vervolgd, tijdens de tweede wereld oorlog. Deze zijn feiten, die haat gevuld hoogleraar wil zijn frustratie en falen op de bord van anderen schuiven. Wat een laf daad van een academicus of pseudo-academicus die gebruikt zijn positie tot het laatst moment om zijn gif te verspreiden.
Larbi Alili, Delft op 18-06-2006, 23:19
Zionisten zijn net zo'n groot gevaar als moslims me dunkt.
Bert Droog, Amsterdam op 18-06-2006, 23:18
Hiermee is weer een stap gezet naar de onderwerping van het vrije westen aan het oprukkende islamofascisme. Vooral geen kritiek geven op de islam, want stel je voor dat moslims boos zouden worden! Als dit zo door gaat worden over 25 jaar alle vrouwen verplicht om een burka aan te trekken omdat er moslims zijn die dat eisen. En worden alle kerken afgebroken, want moslims kunnen het bestaan van kerken niet verdragen. En over 40 jaar wordt iedereen verplicht om moslim te worden en wordt iedereen die dat weigert ter dood gebracht. Er ontstaat dan een maatschappij waarin iedereen precies moet doen wat van bovenaf wordt opgelegd en iedereen die daar vanaf wijkt wordt gedood. Krijgt Hitler toch zijn zin. Zie ook het boek "1984".
Bram Riethoff, Schiedam op 18-06-2006, 23:18
Goed van het NIW en het Cidi om het bekend te maken en van Trouw om de 'gewraakte' tekst te publiceren.De professor is geen Cleveringa en de rector magnificus is wel een fellow traveller.
christoph hahn, haarlem op 18-06-2006, 23:18
Opnieuw een laffe knieval voor de terreur die Islam ook op geestelijk niveau op onze westerse cultuur uitoefent. De angst zit er goed in en ook wetenschappers doen het nu in hun broek en zetten alles op alles om geen mening meer te hoeven verkondigen. Buiten schot blijven is het motto.
Bukowsky, Santiago op 18-06-2006, 21:13
Het lijkt wel ochtendgymnastiek. Buigen, buigen, buigen en vooral steeds dieper buigen en wel voor de toekomstige dictatuur, hetgeen zichzelf steevast de godsdienst van de vrede noemt. Als knipmessen zullen we buigen voor afpersingenspraktijken als we het wagen om enige vorm van kritiek op de islam te uiten. Degene die nu nog durft te stellen dat islam en democratie gezamenlijk mogelijk zijn, moet nu toch wel echt de ogen gaan openen. Hulde voor de professor voor wat hij had willen zeggen. En schande voor zijn "chef", wiens gedrag tekenend is voor de slappe houding in dit land. Met zeer veel dank aan Trouw voor het plaatsen van de oorspronkelijke toespraak. Een verzetskrant laat zich in ieder geval niet te mond snoeren!
Dennis, N-H op 18-06-2006, 21:13
Had die van der Horst niet moeten zeggen: Het hele verhaal of ik vertrek zonder afscheidsrede?
jkz, buitenland op 18-06-2006, 20:39
Ik ben van mening dat de rector magnificus ontslagen moet worden aangezien van hem in zijn functie verwacht mag worden dat hij de academische vrijheid kritiek te formuleren en te uiten ondersteunt. Van hem, en zijn college, hoeft zeker niet verwacht te worden dat hij een goed geschreven stuk, met feiten, argumenten en logische redenering naar de prullebak verwijst met een oneliner als zou het wetenschappelijk beneden pijl zijn. Wat heet hier onwetenschappelijk? pdestappert
pdestappert, annerveensche kanaal op 18-06-2006, 19:56
Moedige afscheidsrede van een bewogen wetenschapper! Ik heb de rede gelezen en zie eigenlijk niet in wat er mis mee is. Ik vraag me af of het verschil tussen het Nazi antisemitisme en het Islam antisemitisme voldoende scherp is aangegeven. Zeker is er sprake van een historisch verband, maar is (theologisch) de verhouding tot het Jodendom in de Islam niet een andere dan in het Christendom? Dit doet overigens niets af aan de ernst van het actuele antisemitisme. Ik deel graag de mening dat heel Europa 'ziende blind' is en door eenzijdige berichtgeving in de media ook blind gehouden wordt. Een moedige rede als deze is daarom meer dan welkom in een cultuur waarin de lafheid lijkt te regeren en waarin je alles zeggen mag behalve als het moslims (helaas) tegen de haren in strijkt. Wanneer er passages geschrapt (moeten)worden, mag er blijkbaar iets niet worden uitgesproken. Zachte heelmeesters, stinkende wonden! Prof. dr. Pieter van der Horst, bedankt voor je moedige afscheidsrede!
Joop Butti, Groningen op 18-06-2006, 18:23
Niet makkelijk om te reageren op de lange afscheidsrede van prof. Pieter van der Horst. Een paar dingen die opvallen. Zijn grote genegenheid, om niet te zeggen liefde voor het jodendom. Hij zal haar geërfd hebben van zijn grote voorganger Willem van Unnik, die in 1969 bij hem er op aandrong meer tijd aan de joodse studiën te besteden. Van der Horst zegt over zichzelf, dat hij toen gehoorzaam was. Voor een koele wetenschapper is de warmte waarmee hij over joden en de joodse geschiedenis rept iets té menselijk. Ook het gebruik van nazi-termen als 'Untermenschen' en 'judenrein' verstoort het beeld van wetenschappelijke objectiviteit. Al lezend kon ik een beetje begrijpen waarom de universiteit de rede 'wetenschappelijk beneden peil' vond. Maar het is goed dat hij voor de meesten van ons onbekend materiaal aandroeg, waarmee de jodenvervolgingen van de antieke tijd tot nu misschien beter verstaan worden. Men had Van der Horst het recht moeten geven zich wetenschappelijk te vergalopperen.
Egbert Bömers, op 18-06-2006, 18:23
(Subtiele) censuur: elke universiteit onwaardig! De politiek correcte houding van het Utrechtse Universiteitsbestuur verbaast mij niet. Wie er eerder als college al mee akkoord ging dat de aan haar gelieerde ktu inhoudelijk én qua bezetting feitelijk onder curatele staat van een kerkelijk bestuur dat afwezigheid van intellectuele integriteit tot handelsmerk heeft, was reeds diep gezonken. Het wordt tijd dat de Ministers van Onderwijs én Vreemdelingenzaken de handen ineen slaan, en dezelfde basisopleidingseisen gaan stellen aan toekomstige voorgangers van alle religies: academische vorming aan een Openbare of Rijks-universiteit. Kerkelijke bemoeienis dient zich te beperken tot seminaria ná een afgeronde academische opleiding. Koste wat kost dient te worden voorkomen dat toekomstige geestelijke verzorgers van jongs af aan geconditioneerd worden tot speelbal van religieus-ideologische vooringenomenheid, i.p.v. dat ze zich blijvend bekennen tot het primaat van waarneming én rede.
P.G., Nijmegen op 18-06-2006, 16:44
Er begint langzamerhand ruimte te ontstaan voor een wet die de vrije uiting van langs wetenschappelijke weg verkregen feiten strafbaar stelt. Bravo Prof Pieter.. voor uw eerlijk stuk, waarvan zeker ene andere Prof Pieter.. met vrucht kennis zou moeten nemen.
kuijk, anvers op 18-06-2006, 16:44
Opvallend toch dat op elk niveau in de NL samenleving diep gebogen wordt voor de beulen... Nou, dan zeg IK het maar: EEN DEEL (dat betekent in de Nederlandse taal een GEDEELTE en dus NIET ALLEMAAL!) van de islamitische wereld heeft de fakkel van de jodenhaat van de nazi?s overgenomen en draagt deze met vuur en verve verder. De islamisering van het Europese antisemitisme is een van de meest huiveringwekkende ontwikkelingen van de laatste decennia. Zo! Dat was dat! Overigens, taalkundig gezien mogen we tegenover de islamofoob, de islamofiel plaatsen...
MIke, Amstelveen op 18-06-2006, 16:44
Het is steeds weer hetzelfde verhaal van meten met twee maten: moslims mogen wel schelden op alles wat westers en joods is, maar zodra een (zelfs academisch gevormde) westerling iets zegt over kwalijke kanten van de islam, dan wordt-ie de mond gesnoerd. Want moslims zouden wel eens (heel) boos kunnen worden. Het wordt onvoldoende beseft dat mentale moslimterreur onze samenleving al in zijn greep heeft.
r.h.smit, zwolle op 18-06-2006, 16:40
De academische vrijheid is de moeder van de openbare vrijheid. Vooral daar werden de systemen uitgedacht, die leiden tot moderne vrije staatssystemen. De vrijheid van meningsuiting zorgde daarbij voor een uitwisseling van ideeen en goede ontplooiingsmogelijkheden voor het vergaren van verdere kennis. Zo kwam de wereld verder. Als daar aan wordt gemorreld, wordt er gemorreld aan de ontplooiings- en ontwikkelingsmogelijkheden. Bovendien zullen wetenschappers dan huiverig worden het publieke debat aan te gaan en niet alleen controversiele meningen mijden maar voor de zekerheid ook meningen, die daarbij in de buurt komen. En doordat de relativerende tegenstemmen dan gaan ontbreken, krijgen de controversiele zaken dan een bijna onaantastbare absolute waarde en worden ze voorbeelden voor verdere inperkingen door de lange tenen van de islam. En zelfs het hart van de vrijheid van openbare mening, de academische vrijheid, wordt nu aangetast
J.J. v.d. Gulik, Amsterdam op 18-06-2006, 16:39
Voortreffelijk dat Trouw nu ook de rede van Pieter van der Horst plaatst. Het deel over het islamitische antisemitisme is volop feitelijk en het is juist de verantwoordelijkheid van wetenschappers op dit soort dingen te wijzen. Uiteraard kan men over een enkele formulering anders denken, maar er was geen enkele reden voor de rector magnificus zich überhaupt met dit stuk te bemoeien. Hij moet zo?n rede helemaal niet van tevoren willen lezen. In dit geval geen enkele reden om met de spreker in gesprek te gaan, maar stel nu eens dat een hoogleraar wel eens krankjorume dingen zou zeggen: dan is een stellingname achteraf toch voldoende? Maar Pieter van der Horst stelt een belangrijk probleem aan de orde en dat komt bij hem echt niet uit algemene islamofobie voort, zoals hij zelf terecht stelt. Als we de Iraanse en Arabische islamitische wereld echt als medebewoners van deze aarde serieus willen nemen, zullen we ze juist aan moeten spreken op dit soort leugenachtige uitingen.
Jan Dirk Snel, Amsterdam op 18-06-2006, 16:39
Plaats een reactie
Stuur artikel door