’Mijn zoon is gestorven voor een leugen’
Oud-premier Tony Blair moet zich verantwoorden voor de oorlog tegen Irak
Foto uit 2007 van het bezoek van premier Blair aan de Britse troepen in Basra, in het zuiden van Irak.© FOTO EPA
Een Dag des Oordeels zal het niet worden voor Tony Blair, vandaag tijdens zijn verhoor door de Britse Irak-commissie. De commissie is geen rechtbank en op een mea culpa van de oud-premier hoeft niemand te rekenen.
„Tony Blair zegt dat op een dag God zijn rechter zal zijn. Maar zijn echte rechters zijn de mensen die dit onderzoek volgen”, zegt Rose Gentle. Ze is de moeder van Gordon, één van de 179 Britse soldaten die in Irak tussen 2003 en 2009 zijn gesneuveld. Gordon werd gedood door een bermbom in 2004. Rose Gentle is sindsdien vastbesloten Blair voor het gerecht te slepen. Haar herhaalde verzoeken om Blair persoonlijk te spreken zijn keer op keer afgewezen. Het Irakonderzoek volgt ze op de voet. „Hoe meer ik hoor, hoe kwader ik word. Het komt op mij over dat Blair vastbesloten was om Irak binnen te vallen en dat hij wist dat er geen massavernietigingswapens waren. Ik heb altijd gezegd dat mijn zoon is gestorven voor een leugen.”
Zelfs bij de loting voor een plaatsje vandaag in de zaal waar de Chilcot-onderzoekscommissie de oud-premier ondervraagt, zat het haar tegen. Op het laatste moment krijgt ze nu nog wel een plaatsje in een zaaltje waar de zitting op een scherm wordt getoond. Zelf is ze al gehoord door de commissie, net als andere directe familieleden van de gesneuvelde militairen aan wie is verzocht om vragen op te stellen, ook voor Blair.
Rose Gentle staat niet alleen in haar oordeel over de eens populaire premier. Volgens een van de peilingen gelooft meer dan de helft van de Britten – 52 procent – dat Blair het land opzettelijk heeft misleid over de oorlog. Maar niemand verwacht dat de onderzoekscommissie die conclusie ooit zal kunnen trekken. Blair zal misschien wat fouten toegeven, maar hij zal altijd achter zijn beslissing staan. „Ik deed dit omdat ik dacht dat dit het juiste was”, luidt Blairs mantra.
„Het is moeilijk om te vechten tegen het zogenaamde morele gelijk”, zegt Philippe Sands, een professor in internationaal recht, die door de Nederlandse commissie-Davids is gehoord. Ook Sands zegt geen hoge verwachtingen te hebben van het Britse onderzoeksrapport. „Ik verwacht geen beslissende uitkomst. Ik denk niet dat deze commissie zoals in Nederland kan komen met een oordeel over de wettelijkheid van de oorlog. Er zit geen enkele jurist in de commissie.”
Het is ook voor Gentle nog maar de vraag of het verhoor van Blair en het uiteindelijke rapport van de Irak-onderzoekscommissie haar zullen helpen tot een zekere afsluiting te komen. De ouders van overleden soldaten hadden daarom Blair in een brief gevraagd of ze na zijn verhoor een kwartier met hem konden spreken. Antwoord hebben ze (nog) niet gekregen.
De verhoren met de belangrijkste Britse hoofdrolspelers in de beslissing over de meest controversiële oorlog in de recente geschiedenis hebben het Irak-onderzoek tot leven gebracht, ten minste in de media. Het grote publiek toont minder belangstelling voor de live te volgen verhoren. „Het is wel een emotioneel onderwerp, maar de meeste mensen raakt het niet diep”, zegt Helen Coombs van opiniepeiler Ipsos-Mori. „Mensen hebben niet zo’n lang geheugen. Ze maken zich veel meer zorgen over de economie, de gezondheidszorg en het onderwijs.”
Toch vormt het Chilcot-onderzoek een dagelijkse herinnering voor de Britten aan de oorlog die hun vertrouwen in de regering zo heeft ondermijnd. Met de verkiezingen voor de deur maken de Labour-verkiezingsstrategen zich zorgen. Zij vrezen dat de kiezers die al in 2005 thuisbleven, in mei niet zullen terugkeren mede onder invloed van het Chilcot-onderzoek. Het verhoor van Blairs opvolger, Labourleider en premier Gordon Brown zal al voor de verkiezingen plaatsvinden. Hoewel in eerdere verhoren werd gesuggereerd dat hij betrokken was bij de besluitvorming – hij was toen minister van financiën – hoeft hij zich volgens Coombs niet echt grote zorgen te maken. „Het is geen onderwerp op basis waarvan mensen nu stemmen”, zegt zij.
Tegenstanders grijpen vandaag hun – wellicht laatste – kans om te protesteren tegen de oorlog. Naar verwachting zullen enkele duizenden demonstranten Blair opwachten. Dat is slechts een fractie van de miljoen mensen die aan de vooravond van de invasie in Irak in het centrum van Londen protesteerden.
© Trouw 2010, op dit artikel rust copyright.
De commissie-Chilcot
De opdracht van de Britse commissie is de gebeurtenissen tussen 2001 en 2009 onder de loep te nemen, van de aanloop tot het besluit ten strijde te trekken, de voorbereidingen van de strijdkrachten, de wijze waarop de strijd werd geleid, tot en met de planning voor de gevolgen en de nasleep.
De commissie is al de vierde die onderzoek doet naar het Irak-dossier. Hoewel haar opdracht breed is, ontbreekt het de commissie – onder voorzitterschap van Sir John Chilcot, en met als leden nog eens vier sirs en een barones – aan echte juridische of militaire experts. Zij zal haar bevindingen mogelijk pas volgend jaar rapporteren.
Op welke vragen zal de Chilcot-commissie antwoord willen van Tony Blair?
Wat voor toezeggingen heeft Tony Blair aan George Bush gegeven over de Britse steun aan een eventuele oorlog in Irak? Had Blair al in april 2002 – bijna een jaar voor de oorlog – tijdens zijn bezoek aan Bush op diens ranch gezegd de VS te steunen om Saddam omver te werpen (regimeverandering)?
Had de procureur-generaal Blair gewaarschuwd dat er onvoldoende juridische grondslag was om een militaire actie – met als doel regimeverandering – te rechtvaardigen en had Blair hem onder druk gezet?
Hadden Blair en zijn adviseurs – de zogenoemde sofa-regering – besloten dat de invasie te rechtvaardigen viel? Hadden zij daartoe andere redenen voor militaire actie aangevoerd, bijvoorbeeld dat Saddam niet bereid was zijn massavernietigingswapens (die hij naar later bleek waarschijnlijk niet had) op te geven?
Hebben de inlichtingendiensten zich laten gebruiken bij het opstellen van het Irak-dossier?
Zijn om politieke redenen de militaire voorbereidingen uitgesteld, waardoor de Britse troepen een tekort aan materieel hadden?
Wat waren de plannen voor Irak na de invasie?
De bevindingen tot nu
De grote lijnen lijken al duidelijk, op grond van eerdere onderzoekscommissies en de verklaringen voor de commissie-Chilcot tot nu toe: de Britse premier Tony Blair had al in een vroeg stadium de Amerikaanse president Bush zijn steun beloofd als het nodig zou zijn Irak binnen te trekken en Saddam Hoessein omver te werpen.
Het uiteindelijke besluit stoelde op een politieke afweging en op overtuiging. Het ontbrak daarbij aan voldoende overtuigende militaire inlichtingen. Die werden aangedikt (sexed up) om zo de schijn te wekken dat Saddam Hoessein over massavernietigingswapens beschikte en die binnen de kortste tijd kon inzetten. Bovendien ontbrak het – volgens de juridische experts – aan volkenrechtelijke legitimiteit.
Dat laatste werd begin deze week toegegeven door Michael Wood, een voormalig juridisch topadviseur op Buitenlandse Zaken. „Er zou nog een VN-resolutie nodig zijn geweest om het gebruik van geweld te legitimeren. Ik beoordeelde het aanwenden van geweld tegen Irak in maart 2003 als in strijd met het internationaal recht”, aldus Wood in een schriftelijke verklaring aan de onderzoekscommissie.
Hij stelt dat hij destijds al duidelijk had gemaakt dat het streven naar regimeverandering in Irak onvoldoende grondslag was voor een oorlog tegen Saddam Hoessein. Zijn adjunct, Elizabeth Wilmshurst, diende zelfs haar ontslag na het besluit om ten strijde te trekken. Zijn minister, Jack Straw, die verleden week heeft getuigd, legde het advies naast zich neer.
In de aanloop naar de invasie hadden de Verenigde Staten en Groot-Brittannië getracht de leden van de VN-Veiligheidsraad te overreden in te stemmen met nog zo’n resolutie. Toen dat mislukte, paste de procureur-generaal (Lord Goldsmith) zich tot twee maal toe aan. Eergisteren legde hij de onderzoekscommissie uit dat hij zich tijdens zijn bezoek aan Washington had laten overtuigen door de juristen van president Bush.
En in tegenstelling tot wat hij eerder had beweerd, vertelde hij het parlement daarom op 17 maart, drie dagen voor de invasie, dat een combinatie van eerdere VN-resoluties de inval wettig maakte.
Reacties (25)
All wars have their casualities.remember the last worl war?I think these writers are very short sihgted.Bush had to be jailed.?
Balkenende? blair? We are just past a war and these nitwitches would start up one again.Indeed irak had weapons of mass destruction.That was the gas he used to kill thousends of kurds.
Most irakkees were happy that he was done away with.The americans may come overthere and put most of your imbeciles in Guatamalia
bay.And I like to come along with them.
tom, london on. op 09-02-2010, 22:45
Wanneer stoppen we met het achterna lopen, buigen, knikkenen en likken van de USA.
Een land dat zijn eigen kinderen gewetenloos oorlogen instuurd, met de meest giftige zaken sproeid en de wereld vergiftigd (Orange gif in Vietnam)In Bosnie, Iraq, afganistan enz uranium afval in de munitie verwerkt! waarmee een holocaust gecréert wordt en onze kinderen die mee strijden vermoord worden door de radioactieve straling die ze daar mee oplopen! (maar ook d'r nageslacht!) Heb inmiddels veschrikkelijke foto's op you tube gezien daarvan!
boutje, Oosterhout op 05-02-2010, 11:52
@Edwin Elm: in de Nederlandse grondwet staat expliciet een artikel waarin Nederland zicht verplicht het internationale recht te bevorderen.
Misschien is de minister-president geen landverrader, ik weet niet precies wat de juridische definitie hiervan inhoudt. Maar hij heeft in ieder geval de Nederlandse grondwet grof geschonden. Ook ten tijde van de inval in Irak was al bekend dat dit strijdig was met het internationaal recht.
Overigens: als Balkenende het allemaal zo netjes heeft gedaan, waarom blokkeerde hij dan 'n parlementaire enquête met de instellingen van 'n doofpot-commissie? Wat heeft hij te verbergen?
Peter Zwitser, Amsterdam op 30-01-2010, 13:33
Tentijde van de inval in Irak vertoonde de B.R.T. een documentaire
met de titel 'Hidden wars of dessert storm'. Bij mijn weten is deze documentaire nooit op de Nederlandse televisie vertoont en dat is bijzonder jammer. De documentaire was actueel en geeft inzicht wat er zoal achter de schermen werd bekokstooft. Het zou van moed getuigen indien een omroep deze documentaire zou uitzenden. De Nederlandse bevolking heeft er recht op om inzicht te krijgen in het grote bedrog. Er zijn mensen die beweren dat al het kwaad in deze wereld door Moslims is veroorzaakt,dus de bron van alle ellende.
Vernietigingskampen staan en stonden in West-Europa.
J.P.M. Ruitenberg, Binnenhof Grootebroek op 30-01-2010, 00:01
Saddam weer gekoppeld, weliswaar zijdelings, aan 9-11. Aantoonbaar onjuist. Niemand die nog in dat sprookje gelooft. Irak was zo'n beetje de enige seculiere staat in de regio, fel gekant tegen elke vorm van islamitisch fundamentalisme. Saddams enige fout was dat hij zich keerde tegen zijn oude beschermheer, de VS. En daar moest hij voor boeten, volgens Bush die in Blair een welwillende medeplichtige vond. Internationaal recht niet van belang want blijkbaar alleen van toepassing op tegenstanders. Voor het westen zijn "goede bedoelingen" voldoende. En we blijven ons afvragen waarom moslims zo boos zijn....
Paulcjm, Eijsden op 29-01-2010, 23:53
Probeer de critici van 911 nu eens de mond te snoeren met wetenschappelijke bespreking van hun argumenten. Natuurlijk met recht op wederhoor om leugenachtige verdraaiingen te voorkomen. Bijna niemand in Nederland is bekend met de vernietigende wetenschappelijke kritiek op het 911-verhaal. Dat mag natuurlijk geen reden zijn om het niet te bespreken. Ik herinner me nog uit die tijd dat ik hoorde zeggen: "ook als ze het zelf gedaan hebben is het niet erg. In het VS-verkeer komen jaarlijk meer mensen om. Onze economische belangen zijn gewoon te groot." Vergeten wordt dat deze moordenaars niet ophouden, we zijn nu allen in groot gevaar. Tenzij..
Maria, Amsterdam op 29-01-2010, 23:51
Tony B. LIAR
Bob, Den Burg - Texel op 29-01-2010, 23:47
Ruim 5 uur geleden verscheen onderaan deze rij een tekst waarin zekere heer C van E de minister-presient van LANDVERRAAD (met hoofletters geschreven!) betichtte.
Hoewel de schrijver weinig benul toont van de betekenis en de ernst van dit misdrijf, is zijn stukje toch geplaatst.
Hoe is de publicatie van zo'n lasterlijk bewering te rijmen met het respect dat de redactie van Trouw zo vaak bepleit.
Wie overigens de de moeite heeft genomen te luisteren naar het relaas van oud-minister-president over de besluitvorming over de oorlog tegen Saddam heeft (opnieuw!) kunnen vernemen hoe gewetensvol het besluit tot de oorlog ib 2003 is genomen.
Edwin Elm, Den Haag op 29-01-2010, 23:45
Nu beroept Blair zich op 911 om zijn oorlogen te rechtvaardigen. Dit toont meer dan ooit aan dat het nodig is om tot op de bodem te gaan van 911. Deze leiders (Bush en Blair) gaan er vanuit dat het te rechtvaardigen is om je eigen mensen af te slachten teneinde oorlogen te rechtvaardigen. Dit beleid is verdedigd in een boek van de neo-cons:The War over Iraq van Kaplan en Kristol, waarin aanvalsoorogen gerechtvaardigd worden indien er slechts de schijn van een dreiging is. De eigen gekte van de heersers is nu reeds voldoende om tot oorlogen over te gaan. Trouw ik roep u DRINGEND op om de echte wetenschappeljke kritiek op 911 te bespreken.
Maria, Amsterdam op 29-01-2010, 23:43
'Mijn zoon is gestorven voor een leugen'
Is er sprake van een leugen of een gezochte knuppel voor de politieke afrekening achteraf van een politieke tegenstander?
Als Irak een leugen zou zijn, waar zit dan de echte waarheid bij Afghanistan waar nu gedacht wordt om de Taliban uit te nodigen op de thee?
De antwoorden hierop zullen hun effecten hebben op het huidige beleid t.a.v. Iran, Pakistan, Jemen, Al Quaida etc.
Wat Al Quaida betreft: gisteren las ik dat de huidige burgemeester van New York af wil zien van de berechting van Al Qaida terroristen in New York. Het Westen is begonnen aan de aftocht...
Al Quaida viert feest.
g.hanness, ter aar op 29-01-2010, 14:19
"Tony Blair zegt dat op een dag God zijn rechter zal zijn"
Moge die dag dan maar snel komen voor Blair, liever vandaag nog als morgen. Geestelijke gestoorde politici (van beide kanten) hebben de wereld weer eens in een oorlog gestort en welke "ware God" wint er deze keer want de gewone sterveling verliest altijd in een oorlog, aan welke kant hij of zij ook vecht. Nu blijkt dat religieuse achtergronden wederom een wereldoorlog tot gevolg hebben gehad is het dan geen tijd om na deze oorlog een verbod in te stellen op alle religies?
Net4nonbelievers, Nederland op 29-01-2010, 14:19
Uitgaande van de buitenlandse politiek van Amerika in die regio, die door Engeland werd gevolgd en doet denken aan de politiek van Engeland ten tijde van het Britse imperium, heeft Blair niet gefaald omdat hij een juridisch bedenkelijke oorlog heeft gevoerd, maar omdat hij deze oorlog niet als wettig en wenselijk aan de bevolking wist te verkopen met het verheimelijken van de werkelijke oorzaken, waardoor de bevolking hem blindelings zou volgen en in een patriottische stemming zou komen om zo de onvermijdelijke doden te rechtvaardigen en de bevolking ervan te overtuigen een goede zaak te dienen en het kwaad en het gevaar te bestrijden.
J.J. van der Gulik, Andijk op 29-01-2010, 14:18
Triest, lieve mevrouw Gentle. Maar het verhaal is al eeuwenlang hetzelfde. Steeds weer sneuvelen soldaten voor de leugens van ambitieuze regeringsleiders. De beste oplossing is misschien dat als de Blairs, de Bushes en de Balkenendes en al dat andere tuig van Gods richel, voortaan verplicht worden voorop te lopen als ze weer ergens een van hun 'rechtvaardige' oorlogen willen gaan voeren. Dan kijken ze wel uit, die lafbekken, die anderen hun kastanjes uit het vuur laten halen.
Anders, Baarn op 29-01-2010, 14:18
@Aart van Joolingen. Nee, Saddam Hoessein was een weerzinwekkende boef. Maar is dat een reden om je eigen bevolking met leugens te misleiden? Wat heeft dat met elkaar te maken? En die naar schatting 200.000 dode Irakese (dienstplichtige) soldaten, werden die en hun nabestaanden gelukkig van deze inval? De puinhoop die het nu is, is dat veel beter?
Het binnenvallen van een land om daar met geweld zogenaamd democratie (het ging natuurlijk om de olie) te brengen werkt gewoon niet. Steun de fatsoenlijke oppositie. Die was er toen ook al. Dat duurt langer, maar heeft wel veel meer resultaat.
Peter Zwitser, Amsterdam op 29-01-2010, 14:18
Tja, welke actie in het midden oosten is wel wettig. Er wordt het ene na het andere gedaan aan mensenschendenis en afslachting, maar ach....het zijn toch 3e rangs wereldburgers!! toch????
Sommige wereldleiders zijn juist de 'terroristen' en de 'radicalen maar die zullen alleen door God worden berecht want in deze wereld zal het m.i. zeker niet gebeuren.
nesje, den haag op 29-01-2010, 14:18
Dit soort commissies, zoals we die ook in Nederland hebben gezien, zijn zomogelijk nog heillozer en stompzinniger dan een rechtbank en staan lichtjaren verwijderd van de realiteit. Zolas Blair heel terecht opmerkte: "Ik deed dit omdat ik dacht dat dit het juiste was?. Wat er nu gebeurt is kostbaar en oeverloos geleuter en kweekt valse verwachtingen bij familieleden van omgekomen soldaten. En als je toch nog persé schuldigen voor al het kwaad in deze wereld zoekt, lijkt het mij beter deze in Islamitische kringen te zoeken. Want daar is de bron van alle ellende.
Bukowsky, Santiago op 29-01-2010, 14:17
Het britse hogerhuis to Blair's rescue: Fitna mag getoond worden. Hoezo afleidingsmanouvres. Helaas voor Wilders zijn de britten deze oorlog en blair zo zat dat het hen allen niet veel zou opleveren.
Tijd dat deze lieden eens in Den Haag berecht gaan worden.
Daarbij kun je niet klagen over moslim agressie als het westen te pas en te onpas landen in het midden oosten binnen vallen voor hun eigen doeleinden.
miga, engeland op 29-01-2010, 14:16
Triest, lieve mevrouw Gentle. Maar het verhaal is al eeuwenlang hetzelfde. Steeds weer sneuvelen soldaten voor de leugens van ambitieuze regeringsleiders. De beste oplossing is misschien dat als de Blairs, de Bushes en de Balkenendes en al dat andere tuig van Gods richel, voortaan verplicht worden voorop te lopen als ze weer ergens een van hun 'rechtvaardige' oorlogen willen gaan voeren. Dan kijken ze wel uit, die bange moederszoontjes, die anderen hun kastanjes uit het vuur laten halen.
Anders, Baarn op 29-01-2010, 14:16
Een politicus die zijn fouten toegeeft, moet je met een lantaarntje zoeken. Dat er op zijn minst een luchtje zit aan de inval in Irak, dat is heel lang duidelijk. Maar fouten toegeven? Daar hoef je bij geen enkele regeringsleider op te hopen. De opstelling van Balkenende tijdens het debat over de bevindingen van de commissie Davids waren een voorbode van wat er in Engeland gaat komen. Al is he overduidelijk dat Blair staat te liegen, hij zal niet toegeven.
Martin , Winschoten op 29-01-2010, 11:11
Het grote verschil tussen Blair en zijn criticasters is dat Blair wist en weet wat er in de wereld gebeurt. Het machtsevenwicht in de wereld verschuift razend snel ten nadele van Europa. Toch doen veel Europeanen alsof er niets aan de hand is en alsof Europa nog steeds de wereld domineert. Als een land niet bereid is twe strijden voor zijn overleving dan rest slecht een bestaan als onderworpenen. De gemiddelde reactie leert dat veel Nederlanders liever het bestaan van een onderworpene verkiezen in plaats van de rug te rechten, zoals Blair deed en doet. Europa wordt een continent van slaven als we niet oppassen.
cor wijtvliet, Drunen op 29-01-2010, 11:07
En Saddam Hoessein is zeker volgens deze mensen een held zeker terecht dat er duizenden mensen verdelgt werden als ongedierte ne tienduizende vermoord zeker terecht dat keer na keer resoluties genegeerd werden. Natuurlijk schortte er iets aan de besluitvorming maar de besluitvorming in de VN wordt ook bestierd door naties die iedereen uit de weg ruimen waar ze last van kunnen hebben. Laten wij leren van deze kwestie. Deze mensen zijn geen oorlogsmisdadigers wel de krijgsheren en Al Kaida!!
Aart van Joolingen, Zwijndrecht op 29-01-2010, 11:07
Welke god?
Die van Blair? Bush? Balkenende? Sadam? Bin Laden?
Mijn god is sterker dan die van jou.
Er bestaan geen goden!
Zijn dit volgens internationaal recht geen oorlogsmisdaden?
Alle religieuze overtuigingen zijn gevaarlijker vijanden de waarheid dan leugens.
Ze hebben de kunst om niet aan de waarheid te sterven, dat doen de uitgezonden militairen, ter meerdere glorie van de politici.
Je zou maar tot het CDA behoren in deze tijd!
Henric, Europa op 29-01-2010, 11:04
Tja, het is uitermate triest, de Engelse, Amerikaanse en Nederlandse jongens zijn niet alleen gesneuveld voor een leugen maar wel en vooral voor de aandeelhouders en de winst van de oliebedrijven, de belangrijkste/enige beweegreden voor deze oorlog.
Na de inval lieten de westerse legers de ziekenhuizen en de musea aan de plunderaars, maar het ministerie van oorlog was een van de weinige gebouwen, die wel werden beschermd.
Elke politicus, die anders beweert is een glasharde leugenaar.
Herman N., Amsterdam op 29-01-2010, 09:42
Bush, Blair, Balkenende, Bin Laden zijn wat mij betreft precies even grote boeven. Nu Guantanamo Bay openblijft en er daar wat plaatsen zijn vrijgekomen, is er misschien 'n mogelijkheid dit geboefte daar onderdak te brengen?
Peter Zwitser, Amsterdam op 29-01-2010, 09:40
Blair zal zich er wel weer uitkletsen. Hoe gaat het nu verder in Nederland? Waarom wordt er niets ondernomen tegen J.P.Balkenende? De Commissie DAVIDS heeft duidelijk aangetoond dat deelname aan de inval in Irak ONWETTIG was en levens van Nederlandse militairen en van Irakezen in gevaar bracht.
Dit heet LANDVERRAAD! Aftreden en nieuwe verkiezingen uitschrijven is WEL wettig!
Carel van Eeden, Landsmeer op 29-01-2010, 09:38
Plaats een reactie
Stuur artikel door