Van Rompuy onverwacht naar de top

De man die België de eurozone in loodste, leek politiek uitgerangeerd

Brussel, gisteravond: vlnr. Herman Van Rompuy, Catherine Ashton, de Zweedse premier Reinfeldt en voorzitter Barroso van de Europese Commissie. © FOTO MAARTEN HARTMAN

Na een lange politieke carrière leek de rol van de 62-jarige Herman Van Rompuy uitgespeeld. Opeens staat hij aan de top in de Europese Unie.

Een rustige, vaste hand aan het stuur van Europa. Zo werd de Belgische premier Herman Van Rompuy gisteravond getypeerd. Opmerkelijk voor een tamelijk grijze politicus die amper een jaar regeringsleider is.

Enkele jaren geleden leek Herman Van Rompuy politiek uitgerangeerd. De succesvolle minister van begroting in de regeringen-Dehaene, die België binnen de eurozone loodste, sleet zijn dagen in de kamerbankjes. Hij vertegenwoordigde de rechtervleugel van de ’oude’ christen-democratische partij CVP, die België al decennia had geregeerd.

De partij was inmiddels door een diep dal gegaan, tijdens de paarse kabinetten van de liberale, daadkrachtige premier Guy Verhofstadt, en had zich verpopt tot CD & V: christen-democratisch en Vlaams.

De Vlaamse zaak heeft Van Rompuy altijd na aan het hart gelegen, maar radicaal is hij niet. Als premier is hij ook bij de Franstaligen geliefd, omdat hij de Belgische eenheid heeft bewaard.

In de zomer van 2007 werd Van Rompuy voorzitter van de Kamer, toch een waardering voor zijn prestaties als minister en voor de wijsheid die zelfs zijn tegenstanders erkennen. Maar politieke invloed had hij nauwelijks. Dat was meer iets voor de nieuwe generatie CD & V’ers, onder leiding van de koppige West-Vlaming Yves Leterme.

Eind 2008 lagen de kaarten weer helemaal anders: Leterme, gekozen met 800.000 voorkeurstemmen, was voor de derde keer gestruikeld als premier. CD & V moest op zoek naar een alternatief en kwam uit bij Van Rompuy, die pas na aandringen van Jean-Luc Dehaene toezegde.

Zijn positie als premier tegen wil en dank heeft Van Rompuy sindsdien zorgvuldig gekoesterd. Maar intussen zat hij wel op de hoogste positie in België en nu zelfs in Europa. Ingewijden vragen zich af of hij dat echt zo vervelend vindt.

Van Rompuy ging in Brussel naar een elitaire, door jezuïeten geleide school waar ook de Belgische prinsen hun opleiding kregen. Hij studeerde wijsbegeerte en economie in Leuven, werkte bij de Nationale Bank van België en klom via de CVP-jongeren op in de politiek.

Herman en zijn broer Eric Van Rompuy stonden in de jaren tachtig voor alles wat progressief Vlaanderen verafschuwde: katholiek, behoudend en elitair. Het is de vraag of die reputatie terecht is. Van Rompuy is een gematigde conservatief met een sociaal hart, die vooral een zeer bescheiden opvatting heeft van de politiek en zijn eigen rol daarin.

Politici moeten volgens Van Rompuy niet beoordeeld worden op hun prestaties, maar op het onheil dat ze voorkomen. ’Rustige vastheid’ is zijn motto en zo heet ook in zijn huis in Sint-Genesius-Rode, net buiten Brussel. Het compromis is voor hem geen schande, maar een overwinning van het verstand op de politieke emotie.

Van Rompuy (62) schrijft regelmatig haiku’s, Japanse verzen. Over de politiek, maar ook over persoonlijke zaken als kaalheid of het overlijden van een vriend. De premier brengt zijn vakanties bij voorkeur door aan de Belgische kust.

Met Van Rompuy krijgt de Europese Raad niet de president voor wie ’het verkeer stopt in Peking’, zoals de Britse minister Miliband de ideale kandidaat omschreef. Hij zal meer de rol spelen van de voorzitter, die bereid is ver te gaan om de laatste plooien glad te strijken.

België moet nu wel op zoek naar een nieuwe premier. Velen, vooral de Franstaligen, vrezen een terugkeer van Leterme, en nieuwe spanningen tussen de twee bevolkingsgroepen.

© Trouw 2010, op dit artikel rust copyright.