Gipsen heiligenbeelden en Afrikaanse bloeddiamanten

Judith Sargentini© ANP

"Van de 785 europarlementariërs zijn er misschien tien in staat om het grote verhaal over Europa te vertellen," aldus politicoloog André Krouwel. Eén van die tien wil ik worden.

Mijn verhaal over Europa begint rond 1850. Toen kwam mijn voorvader Domenico Sargentini vanuit Toscane naar Amsterdam om er gipsen heiligenbeelden te maken. In de Amsterdamse Vondelkerk zie je ook nog een plafondschildering van vader en zoon Sargentini. Een stukje Nederlands erfgoed, inmiddels.

Ik ben ondertussen de zesde generatie. Meer dan de naam is er eigenlijk niet over, maar door mijn familiegeschiedenis heb ik het achteruitstreven naar een Nederland met enkel Nederlanders altijd bizar gevonden. Hoe ver je ook teruggaat in de tijd, je vindt altijd een Nederland waaraan is meegebouwd door andere Europeanen. Onze verwevenheid met het buitenland is niets nieuws. Eeuwenlange uitwisseling van goederen, ideeën en mensen heeft ons land gemaakt tot wat het is. Waarom zouden we daar nu plotseling bang voor zijn?

Europa is voor mij pas echt gaan leven in Afrika. Als activist en lobbyist hield ik mij bezig met de strijd tegen bloeddiamanten. In een land als Sierra Leone werden massale slachtpartijen aangericht door rebellen. Zij kochten hun wapens met ter plekke gedolven diamanten. Deze handel verliep via buurland Liberia, waar de regering volop meeprofiteerde van de diamantexport. Voor de Liberiaanse machthebbers was Sierra Leone een roofgewest.

Afrika kent nog geen sterke bovennationale instituties die regeringen kunnen dwingen tot goed nabuurschap. Overleggen, compromissen sluiten, gemeenschappelijke regels opstellen of een rechter inschakelen, dat zijn Europese manieren om conflicten tussen landen op te lossen. Europa heeft lessen getrokken uit haar bloedige geschiedenis. Je gaat deze lessen waarderen als je in een regio bent waar de zwakte van het recht ruim baan geeft aan het recht van de sterkste.

Ook op Afrikanen oefent de Europese aanpak aantrekkingskracht uit. Niet voor niets bestaat sinds 2002 de Afrikaanse Unie. Met vallen en opstaan bouwt zij aan instituties – Afrikaanse Commissie, Afrikaans Parlement, Afrikaans Hof van Justitie – die zijn gemodelleerd naar die van de Europese Unie.

Uiteindelijk kwam er een wereldwijd verbod op bloeddiamanten. Diamanten mogen alleen nog worden verhandeld als er een certificaat bij zit dat hun bonafide herkomst bewijst. Dit certificeringssysteem is ontworpen door de Europese Commissie. Zij was het die, onder druk van het Europarlement, ons alarmsignaal oppikte. Zij was het die het Verenigd Koninkrijk en België, met hun belangen in de diamanthandel, ervan overtuigde dat diamanten geen brandstof voor oorlogen mochten zijn. De Commissie zat namens de hele EU aan de onderhandelingstafel en trok de rest van de wereld over de streep.

Vertel mij niet dat Nederland dat in z’n eentje had kunnen klaarspelen. Vertel mij niet dat het makkelijker was gegaan zonder de ‘bureaucraten’ in Brussel. De politieke wil om grensoverschrijdende problemen gezamenlijk aan te pakken is er niet automatisch. Die moet georganiseerd worden, door instellingen die zich onttrekken aan eng gedefinieerde nationale belangen en een gemeenschappelijk belang weten te formuleren. Europa, door schade en schande wijs geworden, heeft zulke instellingen opgebouwd. Laten we er zuinig op zijn.

© Trouw 2010, op dit artikel rust copyright.