Wachten tot papa weer terug is in Polen

Ouders werken elders in EU, kinderen blijven achter

Pawel in zijn tehuis: „Later ga ik naar papa toe.” © Foto Ekke Overbeek

Duizenden Poolse kinderen worden in de steek gelaten door ouders die in West-Europa gaan werken. Zij belanden bij familie of in tehuizen.

„Papa heeft gezegd dat hij komt. En mama heeft gezegd dat ze over twee maanden komt.” Marysia (7) kijkt hoopvol, maar ze weet dat ze zichzelf voor de gek houdt. Denk je dat ze zullen komen? Ze knikt, maar veegt een traan uit haar ogen. „Ik kan me alleen herinneren dat papa ons op het vliegtuig zette. We gingen naar mama. En mama stuurde ons na een paar dagen terug naar Polen. En toen kwamen we in het kindertehuis.”

Marysia zit samen met haar broer, Piotrek, al bijna een jaar in kindertehuis nr. 2 in Bialystok. Piotrek (10) vertelt hoe zijn vader in Nederland werd gearresteerd en teruggebracht naar Engeland. „Hij moest naar de rechtbank in Londen. Hij sloeg mama”, zegt hij met een uitdrukkingsloos gezicht. „Ik ben boos op papa. Ik houd van mijn mama. Het is heel goed dat ze is weggegaan om geld te verdienen, om zich los te maken van papa”, zegt hij. „Maar ook een beetje van ons”, voegt hij eraan toe. „Maar ze komt terug. Ik reken op haar.” En op papa? „Ook, als hij maar ophoudt met drinken.”

Kinderen geven de hoop nooit helemaal op, zegt Barbara Czarniecka. Zij heeft als directrice van het kindertehuis zeventig kinderen onder haar hoede, onder wie vijf zogenoemde ’eurowezen’. De kinderen zijn achtergelaten door ouders die naar het buitenland zijn vertrokken. „Het probleem is groter geworden sinds Polen is toegetreden tot de Europese Unie en de arbeidsmarkten open gingen.” Kinderen worden achtergelaten onder de hoede van grootouders, buren of een oudere broer of zus. „De kinderen hier zijn het topje van de ijsberg. Ze hebben niemand meer: geen oma, tante of buren.”

Niemand weet hoe groot die ijsberg werkelijk is. „De afgelopen jaren zijn wel twee miljoen Polen tijdelijk of blijvend geëmigreerd. Met andere woorden, in zo’n 1,5 miljoen gezinnen zijn ingrijpende veranderingen opgetreden. De levensstandaard is vaak gestegen, maar het gebroken contact met ouders laat diepe sporen achter in de psyche van een kind. Het kan op latere leeftijd ernstige gevolgen hebben”, zegt Piotr Bajor, directeur van de Stichting voor Europees Recht in Warschau. De statistieken zijn volgens hem ’genadeloos’. „Je ziet nu al dat in migrantengezinnen meer dan de helft van de huwelijken stukloopt. Over tien tot twintig jaar worden de problemen van deze kinderen echt zichtbaar.”

In Bialystok zien ze die problemen nu al. „Het gemis van de ouders neemt na verloop van tijd de vorm van agressie aan. Ze zijn boos op hun ouders en geloven geen enkele volwassene meer. Hun ouders zijn immers weggegaan met de belofte dat zij het beter zouden krijgen”, zegt directrice Czarniecka. „Indien beide ouders in Nederland zijn, laat alstublieft een van hen terugkomen. Het emotionele verlies weegt niet op tegen welk materieel voordeel ook.”

Voor de 13-jarige Andrzej is het al te laat. Zijn vader vertrok naar Spanje, zijn moeder is ziek. „Ik wacht op papa en mama, maar ik ben het wachten zat. Mama komt soms, maar papa komt nooit. Ik ben boos op papa, want hij zei dat hij zou komen, maar hij komt maar niet.” Zijn zusje gelooft niet meer dat papa ooit nog komt. „Ik was jarig op 2 april, hij belde en zei dat hij voor de vakantie zou komen. Maar hij is nooit gekomen.” Alleen de middelste van de drietal, Pawel (10), geeft de moed niet op. Hou je van papa? Hij knikt. En houdt papa van jullie? „Ja, volgend jaar als ik groot ben, ga ik naar hem toe.”

De kindernamen zijn gefingeerd.

© Trouw 2010, op dit artikel rust copyright.