Fort Europa / Afrikaanse exodus over zee slinkt

Alleen in Griekenland neemt de immigratie per boot toe

• 
• 1 / 2
• 

Een migrant krijgt hulp op het Spaanse eiland Tenerife. Het aantal migranten dat met bootjes Afrika ontvlucht is dit jaar sterk afgenomen. © EPA

Griekenland kampt met steeds meer bootvluchtelingen. Maar in het totale Middellandse Zeegebied neemt de toestroom juist af.

„Een grove schending van de mensenrechten.” De VN-vluchtelingenorganisatie UNHCR wond er onlangs geen doekjes om toen ze omschreef hoe het eraan toegaat in een detentiecentrum voor (illegale) immigranten op het Griekse eiland Samos.

Het centrum, bedoeld voor 120 mensen, huisvest zo’n vierhonderd mensen. Maar het is niet alleen overbevolkt: het gebouw is oud en de hygiënische omstandigheden zijn er beneden peil. Er zijn zes wc’s. De UNHCR riep de Griekse overheid op het centrum onmiddellijk te sluiten.

Dat zal deze maand nog gebeuren, heeft die overheid inmiddels beloofd. Een nieuw complex is al klaar, gebouwd om de toegenomen stroom migranten het hoofd te bieden. De overbevolkte gevangenis is namelijk exemplarisch voor de situatie in Griekenland, dat kampt met een explosieve groei van het aantal illegale immigranten en vluchtelingen.

Op de Griekse eilanden, waar de afgelopen jaren gemiddeld zo’n drieduizend mensen per jaar aankwamen op gammele bootjes vanuit Turkije, zijn dit jaar tot dusver al zeker vijfduizend mensen gearriveerd. Ook over land nam het aantal migranten toe – een levensgevaarlijke route door de mijnenvelden rond de Turks-Griekse grens.

Elders in het Middellands Zeegebied is de situatie totaal anders. Vooral in Spanje – op de Canarische eilanden en het vasteland – zijn dit jaar aanzienlijk minder mensen aangekomen. Ook een andere populaire route – van Algerije en Libië naar Italië – laat dat beeld zien. Op de eilanden Lampedusa en Sicilië nam de toestroom af.

De cijfers lijken succes aan te tonen voor Fortex, het EU-agentschap dat de buitengrenzen van Europa bewaakt. Sinds de organisatie werd opgericht, in 2005, werken Europese landen beter samen om het migratiebeleid te stroomlijnen.

Volgens de Spaanse autoriteiten is de afname van het aantal migranten te danken aan de extra patrouilles in de wateren tussen Afrika en Spanje, en de betere samenwerking met de Afrikaanse landen waar de bootjes richting Europa vandaan komen. Uit cijfers van UNHCR-Spanje blijkt dat Senegal en Marokko dit jaar zo’n achtduizend migranten hebben onderschept voordat ze Spanje bereikten.

Spanje zette dit jaar ook al een recordaantal mensen uit, mede in de hoop dat de terugkeerders anti-reclame zouden maken voor een enkeltje Europa. Senegal organiseerde een intensieve campagne om mensen te weerhouden van de gevaarlijke overtocht.

Jemini Pandya van de Internationale Organisatie voor Migratie (IOM), vermoedt bovendien dat er een verband is met de toegenomen migratie in Griekenland. „De geschiedenis wijst uit dat migranten altijd een nieuwe route zoeken.” Een Fortex-zegsman gelooft daar echter niets van. „De mensen die de oostelijke route nemen zijn niet dezelfde als die in het westen.”

Zo komen er in Griekenland veel Irakezen en Afghanen binnen, en mensen uit Oost-Afrika zoals Somalië. „Hun komst heeft vooral te maken met de situatie in hun land van herkomst, niet met toegenomen controles elders in het Middellandse Zeegebied”, zegt de Fortex-woordvoerder. Vanuit Marokko en Senegal reizen vooral mensen uit westelijk Afrika, die vaak economische motieven hebben om hun land te verlaten.

Pandya van IOM waarschuwt niettemin dat er wat betreft de westelijke route niet te vroeg gejuicht moet worden. Zij gelooft dat de migranten zullen blijven komen, via nieuwe, mogelijk gevaarlijke routes: „We hebben tot nu toe geen indicatie dat er meer doden vallen, maar je moet kijken naar het potentieel.”

Wat dat betreft ziet ze sinds dit jaar nog een gevaarlijke trend: „Immigranten gebruiken grotere boten. In plaats van kleine niet zeewaardige schepen, reizen ze nu in grote niet zeewaardige schepen.” Met alle gevaren van dien.

© Trouw 2010, op dit artikel rust copyright.